Poland

Projekt nowelizacji ustawy o ochronie zwierząt to nie rewolucja

Opinie

Adobe Stock

Projekt nowelizacji ustawy o ochronie zwierzt nie stanowi adnej rewolucji w podejciu politykw do sprawy humanitarnej ochrony zwierzt w Polsce. Przeciwnie jest on odkurzeniem kilku dobrych pomysw, ktre w rnej konfiguracji pojawiaj si od lat co najmniej kilku.

Przemieszanie ich z pomysami, z prawnego punktu widzenia, kuriozalnymi. Dodanie nowego opakowania, polanie sosem koszmarnej legislacji i ekspresowe zagotowanie tego w maszynce do gosowania zwanego Sejmem, bez dodania szczypty oceny skutkw regulacji czy pewnej nostalgii, jak w ogle w praktyce nowe regulacje maj by stosowane, tak szybko zanim opozycja bdzie w stanie zobaczy, jak nieprzemylane s niektre z proponowanych norm.

Nie wierzymy politykom, nie. Dlaczego? Dlatego, e wodzowie i politycy potrafi wszystkich i wszystko traktowa przedmiotowo i instrumentalnie, jak narzdzia. Zwierzta i przepisy z zakresu ich humanitarnej ochrony nie nale tutaj do adnych wyjtkw.

Dlatego do sceptycznie przyjlimy informacje o przedstawieniu tak zwanej 5 dla zwierzt" PIS-u. Stwierdzilimy, e w sprawie mamy prawdopodobnie do czynienia z odgrzewanym kotletem sprzed lat dwch, to jest - nie projektem nowej ustawy lecz nowelizacj starej ustawy o ochronie zwierzt, firmowanej wtedy, nie przez Forum Modych PIS, lecz Posa Czabaskiego. Szczeglnie, e tym piciu zaoeniom bardzo blisko do pierwotnego pomysu firmowanego przez Pana Posa.

Przypomnijmy zatem. W 2018 r. grupa posw PIS wniosa projekt kolejnej nowelizacji ustawy o ochronie zwierzt. Wrd sztandarowych celw zmiany wskazano regulacje ograniczajce prawo do prowadzenia uboju rytualnego (w skrcie chodzio o eliminacj moliwoci prowadzenia takiego uboju na rzecz handlu w UE oraz eksportu do krajw islamskich czy Izraela, a nie o cakowity zakaz wykonywania uboju rytualnego w Polsce), bezwzgldny, chocia przesunity w czasie, zakaz chowu zwierzt hodowanych w celu pozyskiwania z nich futer, zakaz organizowania i prowadzenia wystpw cyrkowych z udziaem zwierzt oraz powszechne trwae znakowanie psw i kotw.

I co si stao? Problem z tym, e dugo nic si nie dziao. Projekt na wiele miesicy, w tym na czas wyborw samorzdowych, trafi do tak zwanej zamraarki sejmowej". Dopiero na samym pocztku stycznia 2019 na stronie www.sejm.gov.pl przedstawiono dokument nazwany autopoprawka do poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie zwierzt oraz niektrych innych ustaw". Przy czym nawet po pobienym zapoznaniu si z przedmiotow poprawk, a w szczeglnoci przy porwnaniu jej z flagowymi pomysami z pierwotnego projektu nowelizacji ustawy o ochronie zwierzt, wida byo ... e s to istotnie odmienne inicjatywy legislacyjne. Z projektu nowelizacji znikna nie tylko inicjatywa ograniczenia uboju rytualnego ale rwnie zakaz hodowali zwierzt na futra. Z kolei zakaz utrzymywania psw na acuchach zosta zastpiony" - wydueniem acucha" i wprowadzeniem nowego kryterium - jego wagi.

O inicjatywie i pomysach zwizanych z tamtymi projektami Micha Rudy pisa w Rzeczpospolitej", w artykule pt. Z kolejn nowelizacj prawa ochrony zwierzt mam same problemy" (https://www.rp.pl/Opinie/301269987-Michal-Rudy-Z-kolejna-nowelizacja-prawa-ochrony-zwierzat-mam-same-problemy.html).

Po czym projekt .... ponownie trafi do zamraarki sejmowej, a wraz z kocem kadencji, zgodnie z zasad dyskontynuacji prac Sejmu RP do niszczarki sejmowej".

No i faktycznie po zapoznaniu si z poselskim projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zwierzt oraz niektrych innych ustaw (http://sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/druk.xsp?nr=597), mona wskaza, i projekt ten w znacznej czci powiela inicjatywy legislacyjne z pierwotnego projektu firmowanego przez posa Czabaskiego lub zmiany zaproponowane pniejsz poprawk. To jest w szczeglnoci:

- ograniczenie podmiotw mogcych prowadzi schroniska dla zwierzt;

- wprowadzenie moliwoci asysty Policji, stray gminnej (cokolwiek znaczy termin asysta") w przypadku odbierania zwierzcia przez organizacj spoeczn;

- wprowadzenie zakazu organizowania i prowadzenia wystpw cyrkowych z udziaem zwierzt oraz podobnych widowisk lub pokazw, zwizanych z wykorzystywaniem zwierzt w celach rozrywkowych;

- uboju bez oguszania zwierzt, za wyjtkiem uboju na potrzeby czonkw polskich gmin i zwizkw wyznaniowych;

- chowu i hodowli zwierzt futerkowych (z wyjtkiem krlika), hodowanych w celu pozyskania z nich futer.

W nowym" projekcie zajto si take kwesti trzymania zwierzt domowych na uwizi. Chocia w tym zakresie nowy projekt ujmuje t spraw czciowo inaczej ni stary.

Przyznajemy jednak, e w najnowszej inicjatywie poselskiej pojawiy si take nowe pomysy, ktrych na prno szuka w projekcie z poprzedniej kadencji Sejmu. Nale do nich:

- wczenie do katalogu zncania si nad zwierztami: utrzymywania zwierzcia bez pomieszczenia chronicego go przed zimnem, upaami lub opadami atmosferycznymi, jak rwnie i tu uwaga ... bez dostpu do wiata dziennego";

- zmiany w zakresie kontroli podmiotw prowadzcych schroniska dokonywanej przez Inspekcj Weterynaryjn polegajce na: zwikszeniu ich czstotliwoci (raz na kwarta), rzekomym doprecyzowaniu uprawnie kontrolnych Inspekcji oraz umoliwienie organizacjom spoecznym, ktrych statutowym celem dziaania jest ochrona zwierzt, wgldu we wszystkie czynnoci nadzorcze (ponownie - cokolwiek to znaczy) nad podmiotami prowadzcymi schroniska;

- wskazanie katalogu przypadkw z ustawy o ochronie zwierzt, w ktrych pracownicy Inspekcji Weterynaryjnej mog nakada grzywny w drodze mandatu karnego oraz wskazanie grnej granicy takiej grzywny;

- umoliwienie organizacjom spoecznym lub Gwnemu Lekarzowi Weterynarii wszczynania postpowania lub brania udziau w charakterze strony, bd pokrzywdzonego w toczcym si postpowaniu karnym, cywilnym, administracyjnym lub sdowoadministracyjnym, jeeli zachodzi potrzeba ochrony zwierzt;

- powoanie Rady do spraw zwierzt (dalej jako Rada") przy ministrze waciwym do spraw administracji publicznej skadajcej si z przedstawicieli stowarzysze ochrony zwierzt, schronisk dla zwierzt, stowarzysze dziaajcych w interesie zwierzt, instytucji naukowych, lekarzy weterynarii oraz hodowcw.

Porwnujc zakres normatywny starego i nowego projektu nie trudno zauway, i z tego ostatniego wypada inicjatywa w zakresie wprowadzenia obowizku rejestracji i identyfikacji psw oraz kotw, jak rwnie utworzenie ich centralnego rejestru, prowadzonego przez samorzd zawodowy lekarzy weterynarii. A szkoda bo by to jest bardzo dobry pomys, a przy tym zosta on najlepiej dopracowany, i merytorycznie, i z punktu widzenia zasad techniki legislacyjnej, czego nie mona powiedzie o innych projektowanych przepisach nowelizacji (ale o tym za chwil).

Oczywicie w prasie oraz mediach spoecznociowych zaraz pojawiy si spekulacje dotyczce prawdziwej przyczyny ponownego wnoszenia, tego czciowo odwieonego" projektu nowelizacji ustawy o ochronie zwierzt. Na giedzie pomysw zaraz pojawiy si takie typy, jak choroba nowotworowa kota Prezesa", przykrycie innych problemw i afer partii rzdzcej", jak i prba utemperowania", za jednym zamachem i koalicjanta to jest Solidarnej Polski wraz z ojcem Rydzykiem, i PSL, i Konfederacji. Prawda pewnie, jak zawsze, ley gdzie po rodku. Nam jednak, prywatnie, najblisza jest ta ostatnia opcja, szczeglnie jeeli wzi pod uwag zawrotne tempo, w ktrym prbuje si przepchn nowelizacj przez Parlament. Czas pokae, kto mia racj.

Niezraony t myl, przejdziemy do omawiania flagowych pomysw projektu. Przy czym od razu zaznaczamy, e absolutnie nie podzielamy prasowych zachwytw nad projektem (projekt ustawy jest bardzo dobry", wrcz wzorowy" (https://oko.press/analizujemy-futerkowy-projekt-pis-jest-niemal-wzorowy). Znaczy, z puntu widzenia zasad techniki legislacyjnej, nie podzielamy tych zachwytw. Powiedzmy to sobie otwarcie, z tego punktu widzenia, projekt ustawy jest kolejnym, pisanym na kolanie, bublem prawnym.

Dlaczego? Przede wszystkim dlatego, e jak ju wielokrotnie wskazywano, w tym w wyej przywoanym artykule Z kolejn nowelizacj prawa ochrony zwierzt mam same problemy" (https://www.rp.pl/Opinie/301269987-Michal-Rudy-Z-kolejna-nowelizacja-prawa-ochrony-zwierzat-mam-same-problemy.html) gwny problem dotyczy samego pomysu nowelizacji tej ustawy. I nie chodzi nawet o ten konkretny projekt nowelizacji ustawy o ochronie zwierzt. Chodzi praktycznie o kady projekt nowelizacji ustawy o ochronie zwierzt. Tej ustawy, po prostu, nie da si nowelizowa w nieskoczono. Czy, zamiast mierzy si z kolejnymi nowelizacjami, poselskimi zreszt, nie naleaoby rozpocz w kocu dyskusji na temat tego dlaczego potrzebujemy nowej ustawy o humanitarnej ochronie zwierzt, i to nie sygnowanej przez grup posw lecz przygotowanej przez Rzd wraz z rzeteln ocen skutkw nowej regulacji?

Poselski projekt ustawy nie jest rwnie wzorowy z punktu widzenia oceny merytorycznej. Przy czym zaznaczamy od razu, i jest to ocena zastosowanych rozwiza prawnych i ich dopuszczalnoci" z punktu widzenia systemu prawa, jak rwnie perspektywiczna ocena praktycznej moliwoci stosowania nowych postanowie, a nie ocena wiatopogldowa lub jak lubi ostatnio podkrela przedstawiciele niektrych partii ideologiczna".

Za pomys kierunkowo dobry uwaamy wczenie do katalogu zncania si nad zwierztami: utrzymywania zwierzcia bez pomieszczenia chronicego go przed zimnem, upaami lub opadami atmosferycznymi lub bez dostpu do wiata dziennego. W sprawie nie wzito jednak w ogle pod uwag znaczenia terminu utrzymywa" (sprawia, e kto / co pozostaje duej na jakim miejscu") i pomieszczenie" budynek lub wydzielona jego cz, majce okrelone przeznaczenie"). Biorc pod uwag to oraz fakt, e przepis znajdzie zastosowanie do wszystkich gatunkw zwierzt krgowych zakaz ten dotyczy bdzie rwnie osb prowadzcych wypas owiec na grskich halach, czy te byda i koni na kach, co wydaje si nie tylko kuriozalne ale przede wszystkim niemoliwe do realizacji. Zreszt podobnie jak konieczno przebudowy ferm utrzymujcych zwierzta krgowe (zwaszcza drb i trzod chlewn) w celu zapewnienia zwierztom dostpu do wiata dziennego, w czasie 30 dni od dnia ogoszenia ustawy.

Na aprobat zasuguje koncepcja zakazu uboju bez oguszania zwierzt, za wyjtkiem uboju na potrzeby polskich zwizkw wyznaniowych. Takie rozwizanie po pierwsze nie wydaje si by sprzeczne z orzeczeniem Trybunau Konstytucyjnego dot. uboju rytualnego, a po drugie mieci si zakresie wskaza ujtych w rozporzdzeniu nr 1099/2009 w sprawie ochrony zwierzt podczas ich umiercania.

Na plus oceniamy zamiar powoania Rady do spraw zwierzt. Inicjatywa bowiem suszna i potrzebna. Niemniej jednak regulacje przyjte w tym zakresie dalekie s od ideau. Pomimo drzemicego w niej potencjau, jej kompetencje ograniczono do opracowywania i publikowania sprawozda, co umwmy si realnej poprawy dobrostanu zwierzt raczej nie przyniesie. Zastanawia nas przy tym ustanowienie jej organem doradczym ministra waciwego do spraw administracji publicznej, ktry w zakresie ochrony zwierzt, adnych uprawnie nie posiada. Przyjcie takiego rozwizania, poza tym, wymagaoby nowelizacji ustawy o dziaach administracji rzdowej poprzez wyczenie spraw dot. ochrony zwierzt z dziau rolnictwa, o czym w projekcie ustawy oczywicie zapomniano.

Jestemy rwnie na tak" jeeli chodzi o rozszerzenie katalogu czynw wobec popenienia ktrych, funkcjonariusze Inspekcji Weterynaryjnej, mog nakada kar grzywny w drodze mandatu karnego. Mwimy jednak nie" zwikszeniu jej wysokoci do 5000 z. Moliwo wymierzenia kary o tak znacznej ju dolegliwoci finansowej powinna by jednak w naszym przekonaniu zarezerwowana dla sdu, ktry to wydaje si najwaciwszym organem pastwowym do oceny okolicznoci takich jak dochody sprawcy, jego warunki osobiste i rodzinne, stosunki majtkowe i moliwoci zarobkowe, ktre naley uwzgldni przy wymierzaniu tej grzywny.

Odnoszc si do zmiany w zakresie kontroli podmiotw prowadzcych schroniska dokonywanej przez Inspekcj Weterynaryjn polegajcej na zwikszeniu ich czstotliwoci (raz na kwarta), oraz rzekomym doprecyzowaniu jej uprawnie kontrolnych, nie sposb nie wskaza, e prawdopodobnie bdzie to jedyna czstotliwo kontroli okrelona dla administracji publicznej na poziomie ustawowym. A patrzc na to, e uprawnienie do ich przeprowadzenia przyznano lekarzom weterynarii", to ciko stwierdzi kogo tak dokadnie prawodawca mia na myli. Jeeli chodzio bowiem tylko i wycznie o funkcjonariuszy Inspekcji Weterynaryjnej to powinien posuy si okreleniem pracownikw Inspekcji Weterynaryjnej oraz osb wyznaczonych na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 1 i art. 18 ustawy o Inspekcji Weterynaryjnej, uprawnionych do wykonywania czynnoci okrelonych w art. 19 tej ustawy".

Nie jest rwnie jasne co kryje si pod pojciem umoliwienia organizacjom spoecznym, ktrych statutowym celem dziaania jest ochrona zwierzt, wgldu we wszystkie czynnoci nadzorcze nad podmiotami prowadzcymi schroniska". Prawo wgldu przysuguje bowiem organizacjom na podstawie ustawy o dostpie do informacji publicznej. Jeeli zatem regulacj t uzna jako lex specialis do w/w ustawy to w tym momencie zauway naley, i cakowicie pominito w projekcie ustawy kwesti ochrony tajemnic prawnie chronionych, w tym danych osobowych.

Za kompletnie nietrafiony uzna naley zamys umoliwienia organizacjom spoecznym lub Gwnemu Lekarzowi Weterynarii wszczynania postpowania lub brania udziau w charakterze strony, w toczcym si postpowaniu cywilnym lub administracyjnym. Po pierwsze istnieje ju przepis prawa przyznajcy takie uprawnienia organizacjom spoecznym w postpowaniu administracyjnym, jak i w postpowaniu cywilnym (tyle e w tym przypadku w charakterze uczestnika). Po drugie, Gwny Lekarz Weterynarii jako centralny organ administracji, ktrego zakres dziaania obejmuje obszar caego pastwa nie wydaje si najwaciwszym organem do wszczynania lub brania udziau w takich postpowaniach. Po trzecie natomiast ochrona zwierzt to domena prawa administracyjnego, std te instytucja powdztwa w celu ochrony zwierzt", bez ustanowienia dodatkowych regulacji, w tym zakresie jawi si, jako kompletnie bezuyteczna. Za pomys by moe nawet dobry, ale wykonanie ze mona uzna wprowadzenie ogranicze w zakresie podmiotw mogcych prowadzi schroniska dla zwierzt. Dlaczego? Poniewa zgodnie z pomysem, po zmianach prawa, schronisko dla zwierzt bdzie moga prowadzi jedynie jednostka samorzdu terytorialnego lub jej jednostka organizacyjna lub organizacja spoeczna, ktrej statutowym celem dziaania jest ochrona zwierzt, posiadajca status organizacji poytku publicznego. O ile jeszcze niezlecanie" prowadzenia schroniska podmiotowi zewntrznemu dla gminy wydaje si rozwizaniem jako tako do obrony", w kocu zapewnienie opieki nad zwierztami bezdomnymi to zadanie wasne gminy, o tyle wymienienie wrd dopuszczonych podmiotw jedynie organizacji spoecznych znw wydaje si rozwizaniem niekonstytucyjnym, w szczeglnoci z art. 22 Konstytucji RP ograniczenie wolnoci dziaalnoci gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze wzgldu na wany interes publiczny".

Ponownie na krytyk zasuguje pomys ustanowienia asysty stray gminnej oraz policji w przypadku koniecznoci interwencyjnego odbioru zwierzcia dokonywanego przez upowanionego przedstawiciela organizacji spoecznej. I nie chodzi nawet o sam poprawk lecz o ca instytucj odbierania zwierzt nie przez funkcjonariusza publicznego ale de facto przez osob prywatn. Dlaczego jest to ze rozwizanie? Bo moe godzi w istot prawa wasnoci zwierzcia (zwierz nie jest co prawda rzecz ale ma swojego waciciela), jak jest posiadanie zwierzcia. Budzi te wtpliwoci odnonie zgodnoci z Konstytucj RP (art. 21 ust. 1 Rzeczpospolita Polska chroni wasno" oraz art. 64 ust. 3 Wasno moe by ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa wasnoci) lecz przede wszystkim wskazuje na sabo Pastwa, bo skoro regulacje z zakresu humanitarnej ochrony zwierzt przynale do zakresu reglamentacji administracyjnej, to ich egzekwowanie powinno odbywa si w sposb waciwy dla dziau prawa administracyjnego. Co znaczy, e nadzr nad przestrzeganiem prawa powinien by prowadzony w formach i ze skutkiem waciwym dla systemu prawa administracyjnego, a przede wszystkim przez organy administracji publicznej, a nie przez podmioty prywatne, na ktre administracja publiczna nie delegowaa dnych kompetencji.

Za prawnie dopuszczalny naley uzna pomys wprowadzenia zakazu organizowania i prowadzenia wystpw cyrkowych z udziaem zwierzt oraz podobnych widowisk lub pokazw, zwizanych z wykorzystywaniem zwierzt w celach rozrywkowych, w szczeglnoci jeeli wzi pod uwag wprowadzon instytucj odszkodowania za poniesion szkod w wyniku naoenia na podmiot obowizku przekazania dotychczas wykorzystywanego do celw rozrywkowych i widowiskowych, przetrzymywanego, hodowanego i prezentowanego w cyrkach lub bazach cyrkowych, zwierzcia w przypadku gdy nie moe lub nie chce zapewni mu opieki. Przy nim istniej jednak wtpliwoci zwizane z zabjczo krtkim vacatio legis oraz kuriozaln mieszank postulatywno-dobrowoln wyraajc si w sowach: jeeli waciciel lub opiekun zwierzcia dotychczas wykorzystywanego do celw rozrywkowych i widowiskowych, przetrzymywanego, hodowanego i prezentowanego w cyrkach lub bazach cyrkowych nie moe lub nie chce zapewni mu opieki (...) zwierz moe zosta nieodpatnie przekazane innej osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadajcej osobowoci prawnej albo osobie fizycznej, ktra zapewni mu waciw opiek", a nastpnie: przekazanie zwierzcia, (...) nastpuje za zgod podmiotu, ktremu zwierz ma by przekazane".

W praktyce stosowanie tego przepisu przejciowego moe si skoczy tak, i czci zwierzt nikt nie bdzie si chcia zajmowa. Poza tym kwestia odszkodowania uregulowana zostaa jednak w sposb bardzo dowolny, z pominiciem ustanowienia przesanek determinujcych konieczno wydania decyzji o jego przyznaniu. Zdziwienie przy tym budzi przyznanie prawa do odwoania od w/w decyzji, podczas gdy nawet rednio zorientowany w przepisach Kodeksu postpowania administracyjnego student prawa wie (a przynajmniej wiedzie powinien), e od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra przysuguje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a nie typowa instytucja odwoania od decyzji. Z prawnego punktu widzenia, na poparcie zasuguje, wprowadzony w projekcie ustawy zakaz hodowli i chowu zwierzt futerkowych (z wyjtkiem krlika), w celu pozyskiwania futer. Pomys ten, w celu skutecznej realizacji, wymagaby jednak przeprowadzenia oceny skutkw regulacji, wprowadzenia odpowiedzialnoci odszkodowawczej Skarbu Pastwa za zakaz prowadzenia dziaalnoci do tej pory uznawanej za dziaalno rolnicz i hodowlan, a take wyduenia vacatio legis z 12 do co najmniej 48 miesicy.

Tempo procedowania projektu ustawy, jak zwykle, jest oszaamiajce. Najgorsze jednak jest to, e projekt ustawy zawiera tak duo wad prawnych, e nawet, co do zasady, suszne zmiany, bd bardzo trudne do zastosowania w praktyce.

r. pr. dr Micha Rudy, Uniwersytet SWPS, wsplnik w Kancelarii Prawnej Result Witkowski Woniak Mazur i Wsplnicy Spka Komandytowa

mgr Olga Suszek, Kancelaria Prawna Result Witkowski Woniak Mazur i Wsplnicy Spka Komandytowa

Football news:

Hans-Dieter flick: I Hope Alaba will sign a contract with Bayern. Our club is one of the best in the world
Diego Maradona: Messi gave Barca everything, brought them to the top. He was not treated the way he deserved
Federico Chiesa: I hope to leave my mark in Juve. We will achieve great results
The Coach Of Benfica: I don't want us to look like the current Barcelona, it has nothing
Guardiola on returning to Barca: I'm happy at Manchester City. I hope to stay here
Fabinho will not play with West ham due to injury
Ronald Koeman: Maradona was the best in his time. Now the best Messi