Poland

Pozwy zbiorowe - nowe szanse dla konsumentów w UE

Konsumenci

Zakupy w internecie

Adobe Stock

W dobie globalizacji gospodarczej i cyfrowej, coraz czêœciej dochodzi do naruszeñ praw konsumentów, zw³aszcza przez du¿e podmioty gospodarcze, które prowadz¹ dzia³alnoœæ na skalê miêdzynarodow¹. Za pomoc¹ jednej reklamy wprowadzaj¹cej w b³¹d lub poprzez nieuczciwe, standardowe postanowienia umowne, przedsiêbiorcy ci mog¹ oddzia³ywaæ na tysi¹ce, a nawet miliony konsumentów.

Konsekwencje naruszeñ, które wp³ywaj¹ na zbiorowe interesy konsumentów, czêsto maj¹ zakres transgraniczny, wobec czego w³adza w Brukseli podjê³a inicjatywê uregulowania konsumenckich pozwów zbiorowych na poziomie europejskim. Ostateczny tekst Dyrektywy w sprawie powództw przedstawicielskich wytaczanych w celu ochrony zbiorowych interesów konsumentów zosta³ przyjêty w listopadzie 2020 r. Dyrektywa ta zast¹pi obecnie obowi¹zuj¹c¹ Dyrektywê w sprawie nakazów zaprzestania szkodliwych praktyk w celu ochrony interesów konsumentów.

Na wstêpie nale¿y podkreœliæ, ¿e dyrektywa jest instrumentem prawa unijnego, który nie obowi¹zuje w pañstwach cz³onkowskich bezpoœrednio, ale wi¹¿e w odniesieniu do rezultatu, który ma byæ osi¹gniêty. Oznacza to, ¿e pañstwom cz³onkowskim pozostawiono swobodê wyboru formy i œrodków implementuj¹cych. W Polsce dyrektywy s¹ najczêœciej wdra¿ane za poœrednictwem ustawy b¹dŸ rozporz¹dzenia. Zatem mo¿emy oczekiwaæ, ¿e w zwi¹zku z now¹ dyrektyw¹ w nied³ugim czasie nast¹pi nowelizacja procedury cywilnej lub administracyjnej. Niewykluczone te¿, ¿e zostanie wydana nowa ustawa dotycz¹ca przedstawicielskich pozwów zbiorowych w sprawach konsumenckich.

Cel przedstawicielskich pozwów zbiorowych

Pozwy zbiorowe stanowi¹ odpowiedŸ na problemy, z którymi borykaj¹ siê konsumenci chc¹cy dochodziæ swoich praw indywidualnie. Istnieje bowiem psychologiczna niechêæ po stronie konsumentów do podjêcia samotnej walki z przedsiêbiorc¹, który jest gigantem na rynku. Wynika ona z niepewnoœci swoich praw oraz z niekorzystnego stosunku oczekiwanych kosztów, do korzyœci wynikaj¹cych z powództwa indywidualnego. Wystêpuje tu te¿ znany z ekonomicznej analizy prawa problem tzw. pasa¿era na gapê (free rider problem), czyli sytuacja, w której koszty danego dzia³ania s¹ ponoszone indywidualnie, zaœ korzyœci ze swej natury s¹ „niewy³¹czalne" i promieniuj¹ na szerszy kr¹g podmiotów. W takiej sytuacji pojawia siê ekonomicznie racjonalna pokusa, aby zaniechaæ indywidualnego dzia³ania i poczekaæ, a¿ problem rozwi¹¿¹ inni, ponosz¹c przy tym koszty i ryzyko takiego dzia³ania.

Obecnie stan prawny w zakresie postêpowañ grupowych na wspólnym rynku jest zró¿nicowany. Czêœæ krajów (w tym Polska) przewiduje mo¿liwoœæ wytaczania powództw grupowych, podczas gdy inne pañstwa (np. Grecja lub Czechy) w ogóle tej instytucji nie znaj¹. Celem omawianej dyrektywy jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów poprzez ujednolicenie we wszystkich krajach Unii Europejskiej przepisów dotycz¹cych mo¿liwoœci wnoszenia przez konsumentów pozwów zbiorowych. Nowa dyrektywa umo¿liwi upowa¿nionym podmiotom, reprezentuj¹cym zbiorowy interes konsumentów, dochodzenie roszczeñ w drodze powództw przedstawicielskich.

Powództwa przedstawicielskie bêd¹ mia³y transgraniczny charakter, co oznacza, ¿e bêd¹ mog³y byæ wytaczane przed s¹dem lub organem administracyjnym pañstwa cz³onkowskiego przez kilka upowa¿nionych podmiotów, z ró¿nych pañstw cz³onkowskich.

Co istotne, nowa dyrektywa nie zastêpuje istniej¹cych, krajowych mechanizmów dochodzenia roszczeñ zbiorowych. Oznacza to, ¿e obowi¹zuj¹ca w Polsce Ustawa o dochodzeniu roszczeñ w postêpowaniu grupowym nie zostanie uchylona wskutek implementacji dyrektywy.

Podmioty uprawnione do wytaczania powództw

Zgodnie z definicj¹ wyra¿on¹ w omawianej dyrektywie, podmiot upowa¿niony do wytaczania powództw przedstawicielskich oznacza dowoln¹ organizacjê lub dowolny podmiot publiczny reprezentuj¹cy interesy konsumentów, który zosta³ wyznaczony przez pañstwo cz³onkowskie jako upowa¿niony do wytoczenia powództwa przedstawicielskiego.

Upowa¿nionym podmiotem bêdzie mog³a byæ organizacja konsumencka, dzia³aj¹ca na zasadach non profit. Nowe przepisy bowiem przewiduj¹, ¿e upowa¿niony podmiot nie jest nastawiony na osi¹ganie zysku, a jego cel statutowy dowodzi, ¿e ma uzasadniony interes w zapewnianiu ochrony interesów konsumentów. Ponadto, upowa¿niony podmiot powinien byæ niezale¿ny i nie podlegaæ wp³ywom, w szczególnoœci wp³ywom przedsiêbiorców, którzy mogliby odnieœæ korzyœæ gospodarcz¹ z wytoczenia powództwa przedstawicielskiego.

Podmioty zorientowane na osi¹ganie zysku zosta³y wy³¹czone z mo¿liwoœci dochodzenia konsumenckich roszczeñ zbiorowych w celu unikniêcia zjawiska finansowania postêpowañ zbiorowych przez podmioty trzecie oraz aby wyeliminowaæ ryzyko nadu¿ywania drogi s¹dowej. Europejski ustawodawca chce w ten sposób unikn¹æ sytuacji, które mia³y miejsce na rynku amerykañskim, gdzie powództwa przedstawicielskie o rekompensatê by³y kierowane przeciwko pozwanemu, bêd¹cemu jednoczeœnie konkurentem dla podmiotu od którego pochodzi³y œrodki finansowe.

Z perspektywy konsumenta

Konsumenci, za poœrednictwem przedstawicielskich pozwów zbiorowych, bêd¹ mogli domagaæ siê od przedsiêbiorców naruszaj¹cych ich prawa, œrodków naprawczych w postaci: odszkodowania, naprawy, wymiany, obni¿enia ceny, rozwi¹zania umowy lub zwrotu spe³nionego œwiadczenia.

Dodatkowo, konsumenci nieobjêci w³aœciwoœci¹ s¹du lub organu, przed którym zostanie wytoczone powództwo przedstawicielskie, bêd¹ mogli wyraziæ wolê bycia reprezentowanymi w danym postêpowaniu Jakkolwiek, przepisy krajowe powinny zostaæ sformu³owane w taki sposób, aby konsumenci nie uzyskiwali rekompensaty wiêcej ni¿ jeden raz w tej samej sprawie, przeciwko temu samemu przedsiêbiorcy.

Ponadto, œrodki naprawcze zas¹dzone w wyniku powództwa przedstawicielskiego pozostaj¹ bez uszczerbku dla wszelkich, dodatkowych œrodków prawnych dostêpnych dla konsumentów na mocy prawa Unii lub prawa krajowego. Dyrektywa opiera siê zatem na tzw. modelu harmonizacji minimalnej, charakterystycznym dla prawa konsumenckiego.

Z perspektywy przedsiêbiorcy

Przedsiêbiorcy, przeciwko którym zostanie wytoczony przedstawicielski pozew zbiorowy, musz¹ liczyæ siê z mo¿liwoœci¹, ¿e w³aœciwy organ bêdzie móg³ zastosowaæ wobec nich œrodki nakazuj¹ce zaprzestanie szkodliwych praktyk. W stosownych przypadkach, w³aœciwie organy bêd¹ mog³y równie¿ zakazaæ stosowania praktyk uznanych za szkodliwe. Wspomniane œrodki bêd¹ mog³y mieæ charakter tymczasowy lub ostateczny.

Ponadto, w przypadku roszczenia o zastosowanie wobec przedsiêbiorcy œrodków nakazuj¹cych zaprzestanie szkodliwych praktyk, upowa¿niony podmiot nie bêdzie zobowi¹zany udowodniæ, ani szkody poniesionej przez konsumentów, ani zamiaru lub niedbalstwa ze strony przedsiêbiorcy.

Dyrektywa przewiduje równie¿ mo¿liwoœæ wprowadzenia obowi¹zkowych konsultacji z przedsiêbiorc¹, które powinny poprzedzaæ wniesienie wobec niego pozwu o zaprzestanie szkodliwych praktyk. Na skutek tych konsultacji, przedsiêbiorca bêdzie móg³ wycofaæ siê z praktyk nara¿aj¹cych konsumentów na szkodê. W takich sytuacjach, powództwo nie zostanie wytoczone.

Z perspektywy pañstw cz³onkowskich

Dyrektywa w sprawie powództw przedstawicielskich wytaczanych w celu ochrony zbiorowych interesów konsumentów pozostawia krajom cz³onkowskim spory wachlarz swobody co do wyboru œrodków, które pos³u¿¹ jej implementacji. Przyk³adowo, do pañstw cz³onkowskich nale¿y decyzja w sprawie wymaganego stopnia podobieñstwa roszczeñ indywidualnych lub minimalnej liczby konsumentów, których dotyczy dane powództwo przedstawicielskie w zakresie œrodków naprawczych, aby dana sprawa mog³a zostaæ dopuszczona do rozpoznania jako powództwo przedstawicielskie.

Dodatkowo, gestii pañstw cz³onkowskich pozostawiono wybór, czy powództwo przedstawicielskie bêdzie mo¿na wytoczyæ w drodze postêpowania s¹dowego, administracyjnego, czy obu, w zale¿noœci od danej dziedziny prawa lub danego sektora gospodarki.

Omawiana dyrektywa w sprawie pozwów zbiorowych dla konsumentów zosta³a opublikowana w Dzienniku Urzêdowym Unii Europejskiej 4 grudnia 2020 r. Pañstwa cz³onkowskie maj¹ dwa lata na jej wdro¿enie do krajowego systemu prawnego oraz dodatkowe szeœæ miesiêcy na rozpoczêcie jej stosowania.

Magdalena Socha - Junior Associate, Andersen w Polsce Kancelaria jest zrzeszona w sieci Kancelarie RP dzia³aj¹cej pod patronatem dziennika „Rzeczpospolita".

Football news:

Cavani has returned to training and is likely to play against Crystal Palace
Fabio Capello, Juventus played Rugby against the Port. Only Ronaldo and Chiesa can make a difference in this squad
Neymar: I posted how I was recovering from my injury, and I didn't get any messages saying, Wow, what a professional. No
Ole Gunnar Solscher: The work of the judges is very difficult and without additional pressure. We have to make their decisions
Joan Laporta: I'm sure Messi won't stay at Barca if I don't win the election. He gives the club 30% of revenue
Trent had idolized Gerrard since he was a kid, and he was in a fairy tale: he got Steven's care and the captain's armband. The story of a great relationship
Hazard's recovery from the injury is delayed. He probably won't play against Atletico on March 7