Poland

Nie mamy potrzeby gwałtownego wydawania pieniędzy

Wywiady

materia³y prasowe

Efekt wydrukowania pieniêdzy na pocz¹tku pandemii nie zadzia³a³ negatywnie. Jednak pandemia siê nie skoñczy³a. Ciekawe, czy NBP bêdzie dalej sk³onny pod¹¿aæ tym tropem – mówi Miros³aw Gronicki, by³y minister finansów.

Rozlewaj¹ siê protesty drobnych przedsiêbiorców, m.in. sklepikarzy i restauratorów. Mo¿na by³o unikn¹æ tego buntu?

MIROS£AW GRONICKI: Ka¿dy ma swój punkt widzenia i zapatrywania. Mamy konflikt pomiêdzy tym, co jest wspólne, a tym, co indywidualne. Interes sklepikarza jest zupe³nie inny ni¿ interes rz¹du w tym momencie. St¹d te konflikty, które by³y oczekiwane, bo ju¿ pó³ roku temu o tym mówiono.

Gdyby pomoc z tarczy 2.0 zaczêto przekazywaæ wczeœniej, a nie po pó³tora miesi¹ca od rozpoczêcia lockdownu, to mo¿e nie by³oby takich protestów?

Pieni¹dze, które zosta³y rzucone wiosn¹, na samym pocz¹tku pandemii, spowodowa³y, ¿e wtedy by³ zupe³nie inny punkt widzenia pomocy ni¿ teraz. W tej chwili rz¹d ma mniejsze mo¿liwoœci bud¿etowe. Nauczy³ siê te¿, ¿e pieni¹dze trzeba dawaæ, kiedy s¹ potrzebne. Biurokracja i sposób administrowania s¹, jakie s¹. Ci, którzy naprawdê potrzebuj¹, dostaj¹ pieni¹dze z opóŸnieniem. B³¹d pope³niono na samym pocz¹tku i teraz ponosimy jego konsekwencje.

Przedsiêbiorcy dostaj¹ pomoc z opóŸnieniem i nie wszyscy. Nadzieje rozbudzi³a hojna pomoc wiosn¹, mo¿e nawet zbyt hojna...

W³aœnie to by³ ten b³¹d. Rozs¹dni ekonomiœci wiedzieli, ¿e to by³o przestrzelenie. Mo¿na teraz budowaæ pewne teorie. Bo mia³y byæ wybory, bo przestraszono siê, bo efekty pandemii we W³oszech by³y du¿e. Mo¿na ró¿nie t³umaczyæ. Generalnie, pocz¹tek by³ zbyt mocny. Mo¿na by³o poczekaæ z pomoc¹ i przekazaæ tym, którzy jej wówczas rzeczywiœcie potrzebowali.

W rezultacie takich dzia³añ zwiêkszy³a siê iloœæ pieni¹dza w obiegu i na kontach bankowych mocno siê zwiêkszy³a, a mo¿na by³o te pieni¹dze wykorzystaæ na finansowanie walki z pandemi¹. Uwa¿am, ¿e to by³o niepotrzebne.

Mamy jeszcze naboje w magazynku? Je¿eli przyjdzie trzecia fala, to s¹ jeszcze mo¿liwoœci obrony?

Wystrzelaliœmy amunicjê na pocz¹tku wojny, a teraz gwa³townie szukamy mo¿liwoœci zwiêkszenia jej zasobów. Mo¿emy po¿yczaæ w ró¿ny sposób, ale zbyt mocne zad³u¿anie to problem d³ugookresowy dla polskiej gospodarki. K³opoty w tej chwili mog¹ byæ do pewnego stopnia przeniesione w przysz³oœæ. Trzeba ostro¿nie postêpowaæ, tym bardziej ¿e gospodarka nie wygl¹da najgorzej. Odbijanie siê od do³ka jest widoczne. Oczywiœcie z ró¿nymi zawirowaniami w ró¿nych sektorach. Ogólnie gospodarka siê stopniowo wspina. To daje pewne mo¿liwoœci zwiêkszenia przysz³ych dochodów bud¿etowych, czyli amunicji do walki z koronawirusem, choæ ten przyrost jest i raczej bêdzie stosunkowo niewielki w porównaniu z potrzebami.

Zostaje nam bank centralny i mo¿liwoœci drukowania z³otego. One s¹ nieograniczone?

Je¿eli ktoœ mówi, ¿e mo¿liwoœci drukowania s¹ nieograniczone, to za bardzo nie wie, o czym mówi. Gospodarka dzia³a w okreœlonym re¿imie ograniczeñ. Mo¿na je krótkookresowo rozszerzyæ, np. drukowaniem pieniêdzy, ale nie ma opracowañ mówi¹cych, co siê bêdzie dzia³o w d³u¿szym okresie. Obawa wybitnych ekonomistów jest taka, ¿e w którymœ momencie mo¿e to przynieœæ nadmierny wzrost inflacji i trzeba bêdzie z tym walczyæ. Jest to poruszanie siê po równi pochy³ej, która zmienia k¹t. Albo spadamy, albo siê wznosimy. W tej chwili wygl¹da to nieŸle. Efekt wydrukowania pieniêdzy na pocz¹tku pandemii nie zadzia³a³ negatywnie. Jednak pandemia siê nie skoñczy³a. Ciekawe, czy NBP bêdzie dalej sk³onny pod¹¿aæ tym tropem.

Mo¿emy za³o¿yæ, ¿e raczej tak, bo to ³atwe pieni¹dze. A w krêgach NBP czy rz¹dowych nie s³ychaæ krytyki takich dzia³añ.

Jedna rzecz to s³owa. Oczywiœcie s³owa centralnego bankiera znacz¹ wiele i trzeba je rozk³adaæ na czynniki pierwsze. Z drugiej strony jest kwestia, czy jest taka potrzeba. W tej chwili raczej jej nie ma, bo nie mamy potrzeby gwa³townego wydawania pieniêdzy. Kilkadziesi¹t miliardów, o których siê teraz mówi, w stosunku do poprzednich 200 mld z³, to znacznie mniejsza suma. Dodatkowe pieni¹dze na razie nie zak³ócaj¹ nadmiernie równowagi gospodarczej w Polsce. Widaæ to po rozlicznych parametrach, pocz¹wszy od inflacji, skoñczywszy na cenach polskich obligacji, kursach walut, gie³dzie itp. Wygl¹da to stabilnie.

Prezes NBP obwinia zagraniczne firmy i unijne regulacje klimatyczne, ¿e inflacja w Polsce sta³a siê nieprzewidywalna i jest powy¿ej celu. Chodzi np. o firmy, które wywo¿¹ œmieci, które podnios³y ceny o 50 proc.

Centralny bankier nie powinien interesowaæ siê indywidualnymi cenami. Oprócz podniesienia cen œmieci na pocz¹tku ubieg³ego roku posz³y w górê ceny regulowane energii. Mamy do czynienia z podniesieniem podatków poœrednich, które bêd¹ skutkowa³y wzrostami cen. Ale to jest inna kwestia. Bankiera centralnego powinny interesowaæ kwestie nierównowag. Powinniœmy rozmawiaæ, czy inflacja w najbli¿szym czasie bêdzie ros³a – nie tylko z powodu wzrostu cen regulowanych, ale tak¿e w wyniku wzrostu popytu i s³abszego kursu waluty. To jest wa¿niejsze ni¿ to, czy podwy¿szono cenê wywozu œmieci, a w tym przypadku to samorz¹dy by³y negatywnym beneficjentem zmian regulacyjnych wprowadzonych przez rz¹d.

Prezes Adam Glapiñski mówi³ te¿, ¿e dopuszcza ujemne stopy procentowe. Stopy nie s¹ ju¿ za niskie?

Ostatnia wypowiedŸ prezesa rozszerzy³a wachlarz mo¿liwoœci dzia³ania NBP. Pan Glapiñski powiedzia³ o tym, co robi³y inne banki centralne. Stwierdzi³ wprost, ¿e je¿eli bêdzie potrzeba, to NBP to zrobi, i tyle. S¹ to s³owa wa¿nego polityka gospodarczego, ale tylko s³owa. Decyzje przyjd¹, gdy bêdzie potrzeba. Na razie ich nie ma.

Mo¿na odnieœæ wra¿enie, ¿e wypowiedzi prezesa Glapiñskiego i cz³onków rz¹du s¹ nakierowane na to, ¿eby z³oty siê nie umacnia³, by³ jak najs³abszy. Co to ma daæ?

Rzeczywiœcie uda³o siê NBP zmieniæ aprecjacyjn¹ tendencjê kursu. NBP w stosunku do g³êbokoœci rynku walutowego jest tylko jednym z graczy. Je¿eli obroty s¹ stosunkowo niewielkie, to ten gracz jest doœæ mocny.

By³y ju¿ czasy w Polsce, kiedy z³oty siê mocno os³abia³ i siêga³ 4,94 za euro w 2004 i 2009 r. W lipcu 2008 r. z³oty siê wzmocni³, a dolar kosztowa³ 2 z³ (dziœ powy¿ej 3,75 z³ – red.). Przy p³ynnym kursie, je¿eli jest interes, ¿eby graæ na z³otym, to znajd¹ siê gracze i przyjd¹. Ale zachêcanie innych, ¿eby graæ polskim z³otym, to ryzykowna polityka. Nie chcia³bym, aby bank centralny ani rz¹d robi³ tego typu posuniêcia. Z drugiej strony rozs¹dniej i ³atwiej jest graæ na wzmocnienie z³otego, kiedy siê os³abia, ni¿ graæ na os³abienie, kiedy tendencja jest odwrotna.

Przyczyn¹ interwencji na rynku walutowym mo¿e byæ chêæ zwiêkszenia rezerw walutowych do poziomu, który pozwoli³by swobodnie wykonywaæ ró¿nego typu operacje. Ale to jest ju¿ dywagowanie.

W takim kryzysie dobrze, ¿e mamy z³otego, czy wiêksze korzyœci przynios³oby nam euro, zwa¿ywszy na stabilnoœæ walutow¹?

Bardziej pomaga os³abienie kursu z³otego. Gdyby by³o odwrotnie, to by³oby niekorzystne dla gospodarki. Generalnie, gdybyœmy mieli sta³y kurs, to mielibyœmy gorzej.

Z³oty nie jest teraz za mocny?

Dla eksporterów mo¿e byæ korzystny, dla importerów nie. Rok temu o tej samej porze dolar by³ dro¿szy o 1 proc., a euro tañsze o 8 proc.

Jaki to bêdzie rok dla polskiej gospodarki? Czy mocno odbijemy? Czy mo¿emy wreszcie byæ optymistami?

Zawsze po mocnym t¹pniêciu, o ile nie ma innych czynników zak³ócaj¹cych koniunkturê, gospodarka odbija. Pod tym wzglêdem jestem optymist¹. Oczekiwa³bym, ¿e przeciêtne tempo wzrostu w latach 2020–2021 mo¿e zawieraæ siê w przedziale -1 do 0 proc. To implikuje pozostanie realnego PKB w tym roku na poziomie z 2019 roku. Jeœli gospodarki innych krajów UE rosn¹æ bêd¹ szybciej, ni¿ w tej chwili siê oczekuje, to mo¿liwe jest nieznaczne przekroczenie tego poziomu. Bardziej istotna jest perspektywa œredniookresowa. Dostosowanie fiskalne, ewentualne napiêcia inflacyjne, problemy na rynku pracy, obni¿ony poziom oszczêdnoœci i inwestycji prywatnych mog¹ stanowiæ spore wyzwanie dla przysz³ej polityki gospodarczej.

Spójrzmy dalej. Jakie bêd¹ kolejne lata dla Polski i dla œwiata?

Odbudowa gospodarki po pandemii pozwoli na podtrzymanie aktywnoœci gospodarczej przez kilka nastêpnych lat, ale bez dodatkowych impulsów technologicznych trudno spodziewaæ siê istotnego przyspieszenia tempa wzrostu. Tym bardziej ¿e przed pandemi¹ gospodarka UE (w tym Polska) zmierza³a do recesji. To, co mog³o potrwaæ kilka kwarta³ów, skupi³o siê w jednym. St¹d szybsze ni¿ w klasycznym przypadku recesji o¿ywienie gospodarcze. Ale problemy, które spowodowa³y spowolnienie w 2019 r., wcale nie zniknê³y.

Przysz³oœæ w du¿ym stopniu zdefiniuje to, co dzieje siê teraz w Ameryce. Ju¿ w œrodê zaprzysiê¿enie Joe Bidena. Na ile zmieni siê polityka gospodarcza USA?

Pierwsze informacje mówi¹ o wiêkszym ni¿ proponowany impulsie fiskalnym. To zapewne pozwoli na przyspieszenie aktywnoœci gospodarczej w USA i pozwoli na zredukowanie stopy bezrobocia. Widaæ ju¿ jednak problemy: wskazuje siê na pojawienie siê impulsów inflacyjnych, oczekuje siê dalszego, w porównaniu z euro i jenem, os³abienia dolara. To s¹ wszak¿e problemy krótkookresowe, nierozwi¹zuj¹ce tych, które napotkane mog¹ byæ w d³u¿szym okresie. Zmiana w³adzy, zmiana polityki gospodarczej nie oznacza, ¿e najwa¿niejsze problemy gospodarcze USA – m.in. nierównowaga fiskalna, zaniedbania infrastruktury technicznej i spo³ecznej – zniknê³y.

Notowa³ Grzegorz Balawender

CV

Miros³aw Gronicki, ekonomista, minister finansów w rz¹dzie Marka Belki w latach 2004–2005. Wczeœniej pracowa³ w organizacjach miêdzynarodowych, m.in. w Banku Œwiatowym, od 1999 roku wspó³pracownik Centrum Analiz Spo³eczno-Ekonomicznych, by³ te¿ doradc¹ rz¹dów Bu³garii, Turkmenistanu i S³owacji. W 2010 roku zosta³ cz³onkiem Narodowej Rady Rozwoju.

Football news:

Three Barca players under the age of 19 have scored in La Liga this season. This is a tournament record
Mbappe has scored 7 goals in his last 4 matches
Andrea Pirlo: Juventus started 20 minutes late. But I liked the reaction of the team
Ronald Koeman: There are no excuses at Barca for playing young people. So it is even more pleasant to win
Federico Chiesa: For Juventus, every match is now like a final: in Serie A, in the Champions League and in the Cup
Juventus is 1 point behind Milan and 7 points behind Inter. The teams have 25 matches each
Moriba scored for Barca in La Liga in 18 years and 46 days. Only Messi, Fati, Pedri and Krkic have done it before