Poland

Emocje wokół batalii o kredyty walutowe sięgają zenitu

Banki

materia³y prasowe

Zbli¿a siê termin odpowiedzi Izby Cywilnej S¹du Najwy¿szego na kluczowe dla frankowiczów pytania. Licz¹ oni na bardzo korzystne orzeczenie. Banki tymczasem ostrzegaj¹ przed dramatycznymi konsekwencjami takiego scenariusza.

Na wniosek pierwszej prezes S¹du Najwy¿szego Ma³gorzaty Manowskiej 25 marca Izba Cywilna S¹du Najwy¿szego (SN) w pe³nym sk³adzie odpowie na szeœæ kluczowych pytañ ws. kredytów denominowanych i indeksowanych w walutach obcych – chodzi g³ównie o kredyty we frankach szwajcarskich. Z kolei Jacek Jastrzêbski, szef Komisji Nadzoru Finansowego (KNF), proponuje zawieranie miêdzy bankami a kredytobiorcami dobrowolnych ugód, wed³ug których kredyty we frankach zosta³yby potraktowane tak, jakby od pocz¹tku by³y kredytami w z³otych.

Frankowicze licz¹ na korzystne rozstrzygniêcia SN, które pozwol¹ zarówno na powa¿ne wzmocnienie ich pozycji w procesach, jak i na przyspieszenie rozstrzygania spraw s¹dowych. Z kolei banki, podobnie jak czêœæ ekonomistów, uwa¿aj¹, ¿e uchwa³a zdecydowanie korzystna dla kredytobiorców „nie bêdzie mia³a nic wspólnego ze sprawiedliwoœci¹" i odbije siê negatywnie nie tylko na kondycji banków, ale te¿ gospodarki. Wed³ug najnowszych szacunków KNF sprzed paru dni koszt rozwi¹zania problemu frankowego mo¿e, zale¿nie od scenariusza, wynieœæ od 34,5 mld z³ do 234 mld z³. Najmniej w przypadku masowych ugód, a najwiêcej, gdyby nast¹pi³o uniewa¿nianie umów (banki zwracaj¹ pobrane raty, a klienci nie zwracaj¹ kapita³u).

W ostatnich miesi¹cach korzystne dla frankowiczów wyroki zapada³y nawet w ponad 90 proc. spraw. Wœród nich niemal 80 proc. dotyczy³o stwierdzenia niewa¿noœci umowy, zaœ 15 proc. nakazywa³o odfrankowienie kredytów. Liczba spraw s¹dowych dotycz¹cych kredytów we frankach roœnie lawinowo. W ubieg³ym roku przyby³o ich 37,2 tys. wobec 11,56 tys. nowych spraw w 2019 r. Takie kredyty ma ok. 745 tys. Polaków. Ich ³¹czna wartoœæ siêga 101,8 mld z³.

Gor¹ca debata

Jakie s¹ najistotniejsze kwestie sporów prawnych dotycz¹cych kredytów we frankach? Co mo¿e zmieniæ uchwa³a Izby Cywilnej SN? Czy dojdzie do masowych ugód? Jak wp³yn¹ na nie propozycje przewodnicz¹cego KNF? I wreszcie jakie bêd¹ ekonomiczne skutki tych rozstrzygniêæ i jaki bêdzie wp³yw sporów prawnych na sytuacjê banków? O tych zagadnieniach dyskutowali uczestnicy zorganizowanej przez „Rzeczpospolit¹" debaty „Najwa¿niejsze dylematy dotycz¹ce kredytów frankowych. Kwestie prawne i ekonomiczne".

Paneliœci zgodnie wskazywali, ¿e pytania skierowane do SN s¹ niezwykle istotne dla wyjaœnienia sytuacji kredytów walutowych. Zwrócili tak¿e uwagê, ¿e bêdzie to pierwsze po zmianach personalnych posiedzenie Izby Cywilnej SN w pe³nym sk³adzie. Jakich odpowiedzi siê spodziewaj¹?

Dr hab. £ukasz Gasiñski, partner w kancelarii Rymarz Zdort, oceni³, ¿e wobec ró¿nych opinii wœród sêdziów SN trudno jest przewidzieæ odpowiedzi, ale oczekuje takich, „które budowa³aby model odpowiedzialnoœci za swoje czyny". – Spór w sprawie franków to spór o prymat prawa konsumenckiego nad prawem zobowi¹zañ i przyjêciem odpowiedzialnoœci za swoje zobowi¹zania, w którym ja akurat opowiadam siê konsekwentnie za prawem zobowi¹zañ – wskaza³. Zaznacza przy tym, ¿e sam by³ frankowiczem i ju¿ sp³aci³ kredyt. Reprezentuje te¿ banki, choæ nie w sporach frankowych.

Piotr Body³-Szymala, dyrektor obszaru prawnego w Santanderze, doda³, ¿e to bardzo wa¿na uchwa³a, która bêdzie mia³a ogromny wp³yw na s¹dy powszechne. Podkreœli³, ¿e te zagadnienia znalaz³y siê te¿ na agendzie Trybuna³u Sprawiedliwoœci Unii Europejskiej i wa¿ne jest, by zachowaæ spójnoœæ wypowiedzi S¹du Najwy¿szego i TSUE. Skrytykowa³ opinie, wed³ug których nieistotny jest kontekst ekonomiczny zwi¹zany z rozstrzygniêciami s¹dowymi, „gdy¿ gospodarka rynkowa jest konstytucyjnie chronion¹ wartoœci¹". Na pocz¹tku lutego Aleksander Stêpkowski, rzecznik SN, powiedzia³, ¿e SN podejmuje decyzje, „kieruj¹c siê kryteriami prawnymi, nie zaœ ekonomicznymi lub wzglêdami takich lub innych polityk gospodarczych".

Piotr Body³-Szymala wskaza³ te¿, ¿e „dziœ spory s¹dowe dotycz¹ ok. 5 proc. klientów frankowych; a bez mediacji s¹dy przez dekady nie rozwik³aj¹ wszystkich spraw". – Czy próbujemy os¹dziæ dziœ zbyt wysoki kurs franka czy umown¹ klauzulê kursow¹? Ten pierwszy wyznacza rynek i wydaje mi siê, ¿e gdyby kurs dalej wynosi³ ok. 2,80 z³, to burzy frankowej by nie by³o. Je¿eli pod prêgie¿em stawiamy klauzulê kursow¹, to szukajmy innego mechanizmu, byæ mo¿e nawi¹zuj¹cego do kursów NBP, pamiêtaj¹c, ¿e dyrektywa 93/13 d¹¿y do przywrócenia równowagi kontraktowej, a nie do lawinowego uniewa¿niania umów. Mam powa¿ne w¹tpliwoœci co do uznawania en block klauzul kursowych za abuzywne. A na marginesie namawiam sceptycznych wobec konstrukcji tzw. kosztu kapita³u, który trzeba zap³aciæ, gdyby umowy nie uda³o siê „uratowaæ", do analizy motywów 72 i 73 w tzw. sprawie belgijskiej (C-349/18), bo tam TSUE wprost dopuœci³ dochodzenie pozaumownej odpowiedzialnoœci po uniewa¿nieniu kontraktu – twierdzi przedstawiciel Santandera.

Znacznej czêœci kredytów we frankach (562 tys.) banki udzieli³y w latach 2005–2008, gdy kurs wynosi³ poni¿ej 2,50 z³, a nawet ok. 2 z³. W ostatnich latach utrzymuje siê jednak w okolicach 4 z³ lub wy¿ej.

Abuzywny, czyli jaki?

Natomiast dr Micha³ Jab³oñski, partner w kancelarii Jab³oñski KoŸmiñski, zwróci³ uwagê na kwestie formalne. – We wniosku pierwszej prezes S¹du Najwy¿szego wa¿ne jest nie to, co widaæ, ale to, czego nie widaæ. Otó¿ nie widaæ w nim kwestii oceny samej abuzywnoœci klauzul umownych. Jest ona poza nawiasem tej przysz³ej uchwa³y. To powoduje, ¿e nadal ka¿dy s¹d bêdzie musia³ samodzielnie oceniaæ, kiedy mamy do czynienia z klauzul¹ abuzywn¹ w odniesieniu do klauzuli kursowej, a kiedy nie – powiedzia³.

Jego zdaniem po uchwale SN nie bêdzie podstaw do automatycznego oceniania, ¿e ka¿da taka klauzula jest nieuczciwa i niezgodna z prawem, choæ uchwa³a ma szansê uporz¹dkowaæ orzecznictwo dotycz¹ce skutków abuzywnoœci. – Jestem jednak pesymist¹, czy uda siê to zrobiæ, bo spodziewam siê wielu rozbie¿nych zdañ odrêbnych, które bêd¹ wykorzystywane do rozmiêkczania ustaleñ tej uchwa³y – doda³. Wskaza³ tak¿e, ¿e czêœæ uchwa³y bêdzie dotyczy³a wyk³adni prawa unijnego. I w zwi¹zku z tym wyrazi³ zaniepokojenie, ¿e „bardzo szybko siê ona zdezaktualizuje, jeœli TSUE orzeknie inaczej".

O niezadanych SN pytaniach mówi³ tak¿e Andrzej Reich, by³y dyrektor Departamentu Regulacji Bankowych w KNF. – Pytania, które pad³y, mówi¹: jeœli zostanie orzeczona abuzywnoœæ warunków, jeœli zostanie uniewa¿niona umowa... Ale na jakiej podstawie ma byæ orzeczona abuzywnoœæ warunków? Czy g³ówn¹ przes³ank¹ mo¿e byæ wpisanie danego warunku do rejestru klauzul niedozwolonych UOKiK? Ta sprawa jest mocno dyskusyjna. Nie mamy co liczyæ na rozstrzygniêcie problemu, jeœli fundamentalne kwestie nie doczekaj¹ siê odpowiedzi – powiedzia³ Andrzej Reich.

M.in. od tych odpowiedzi zale¿¹ scenariusze wp³ywu uchwa³y SN na system finansowy. – KNF przedstawi³a kilka propozycji rozwi¹zania problemu frankowego. Nie wiemy, jakie kolejne mog¹ siê jeszcze pojawiæ. Reakcja kredytobiorców zale¿eæ bêdzie te¿ od kursu franka, którego jednak nie da siê przewidzieæ. Co bêdzie, gdy frank nagle znacznie os³abi siê wobec z³otego? – pyta³ ekspert.

Jego zdaniem w zale¿noœci od scenariusza skutki dla banków bêd¹ od kiepskich do fatalnych. – I nie chodzi o to, ¿e wszystkie banki strac¹. Wystarczy, ¿e jeden du¿y poniesie takie straty, ¿e nie da siê go uratowaæ, wtedy zacznie siê efekt domina. Mo¿e siê to skoñczyæ zapaœci¹ sektora finansowego, a w efekcie tak¿e gospodarki – powiedzia³ Andrzej Reich.

Czym siê kierowaæ

W tym kontekœcie Micha³ Jab³oñski nawi¹za³ do s³ów rzecznika SN. Jego zdaniem takie podejœcie wynika z tego, ¿e sêdziowie nie maj¹ dostatecznej wiedzy ekonomicznej. – Niekoniecznie siê na tym znaj¹, dlatego boj¹ siê uwzglêdnienia tych kwestii, choæ czêœæ s¹dów bierze pod uwagê kryteria ekonomiczne. Przyk³adowo robi to Trybuna³ Konstytucyjny, który mo¿e wzi¹æ pod uwagê skutki orzeczenia dla finansów publicznych, dla bud¿etu pañstwa, a tym samym odroczyæ wejœcie w ¿ycie wyroku. Inny przypadek to uchwa³y Naczelnego S¹du Administracyjnego w sprawach podatkowych, gdzie sêdziowie pytaj¹ przedstawicieli Ministerstwa Finansów o zdanie na temat mo¿liwych skutków dla finansów publicznych – stwierdzi³.

Przestrzeg³ te¿, ¿e „dramatyczne dla systemu bankowego" skutki uchwa³y SN mog¹ poci¹gn¹æ za sob¹ koniecznoœæ podjêcia kolejnej, która j¹ z³agodzi. – System bankowy jest podstaw¹ funkcjonowania gospodarczego pañstwa – wskaza³ ekspert. Dlatego, jego zdaniem, SN powinien poszukiwaæ rozwi¹zania „rozs¹dnego, które przywróci zaburzon¹ równowagê w tych przypadkach, w których klauzule s¹ rzeczywiœcie nieuczciwe, a jednoczeœnie bêdzie prowadzi³o do wygaszania tych sporów". – Takim rozs¹dnym i sprawiedliwym rozwi¹zaniem jest zast¹pienie nieuczciwych klauzul przepisem dyspozytywnym art. 358 § 2 kodeksu cywilnego, który odwo³uje siê do kursu œredniego NBP. Obawiam siê, ¿e ka¿de inne rozwi¹zanie spowoduje niekontrolowane zwielokrotnienie procesów s¹dowych, ze skutkami nie do udŸwigniêcia dla banków, konsumentów, a tak¿e dla wymiaru sprawiedliwoœci – uwa¿a ekspert.

Jak zatem mo¿na rozstrzygn¹æ ten dylemat? £ukasz Gasiñski zauwa¿y³, ¿e „gdy dokonujemy wyk³adni prawa, to nie odwo³ujemy siê tylko i wy³¹cznie do jego litery".

– To nie jest tak, ¿e mamy jasne przepisy, które mo¿na wprost zastosowaæ i przynios¹ nam pewne rozwi¹zanie. Si³¹ rzeczy musimy dokonywaæ pewnych wartoœciowañ – mówi³ prawnik. – Uwa¿am, ¿e spodziewane rozstrzygniêcie powinno braæ pod uwagê aspekt ekonomiczny i jego skutki dla ca³ego systemu. Mówimy o bezpieczeñstwie ca³ego obrotu gospodarczego i krwiobiegu, który zapewnia system bankowy. W przypadku pozwów konsumenckich pojawi siê silna tendencja do patrzenia tylko z perspektyw konsumentów i odrzucenia szerszego kontekstu. Jeœli „ukarzemy" jeden bank, uniewa¿niaj¹c umowê, to nic wielkiego siê nie stanie. Jeœli uniewa¿nimy setki tysiêcy umów i powiemy, ¿e nie trzeba zwracaæ kredytów, to bêdzie to katastrofa – podsumowa³ £ukasz Gasiñski.

Football news:

Coach of the Norwegian national team about the Super League: Juventus were knocked out of the Champions League by Lyon, Porto and Ajax, Arsenal and Tottenham are not in the top 30. What the hell are they doing in this tournament?
Writer Stephen Fry on the Premier League clubs in the Super League: Six clubs have achieved what no politician has managed-united the whole of Europe in an aversion to greed and stupidity
Rooney on the Super League's founding clubs: Their bosses are not stupid, let's see what they offer. Manchester United is trying to develop
UEFA and the top clubs need each other too much. Even if Super League is inevitable, the current plan is too raw
Member of the UEFA Executive Committee on Real Madrid, City and Chelsea in the Champions League semi-final: They should be suspended. I expect this to happen on Friday
Karl-Heinz Rummenigge: Bayern did not participate in the discussion of the Super League and welcomes the reforms of the Champions League
Germany vs Super League: Bayern Munich and Borussia Dortmund chose the UEFA side and supported the reform of the Champions League