Poland

Dowodzić musi jeden – nie stać nas na chaos

Opinie

Adobe Stock

Brak jest moliwoci ogoszenia stanu klski ywioowej w trakcie ogoszonego ju stanu epidemii.

Sytuacja w Polsce nabiera gwatownego przyspieszenia za spraw koronawirusa i rozpisanych na 10 maja wyborw prezydenckich. Upywajcy czas i kadencja prezydenta Andrzeja Dudy wymagaj przeprowadzenia wyborw, a wirus wywoa stan epidemii. Oba te nakadajce si na siebie fakty doprowadziy do eskalacji opinii, wiadomie i celowo podgrzewanych m.in. przez zainteresowanych politykw i publicystw. To przedmiot sporu politycznego i publicystycznego o bardzo wysokiej temperaturze i przy czsto niewielkiej znajomoci materii prawnej. Rozczarowuje i wywouje ubolewanie, e rwnie niektrzy przedstawiciele doktryny konstytucyjnej przybrali ton bardziej przynaleny publicystom ni przedstawicielom nauki.

W obliczu zarzdzonych wyborw wszyscy zdajemy sobie spraw ze stawki: to prezydentura Andrzeja Dudy lub ktrego z jego adwersarzy. W obliczu szalejcej pandemii stawka jest zupenie inna to ycie milionw Polakw. Oba stoliki dzi poczyy si w jeden, przy ktrym siedz politycy, dziennikarze, konstytucjonalici i... minister zdrowia ukasz Szumowski.

W odczuciu spoecznym, ktre z zamknitych domw a wylewa si do sieci w postaci najprzerniejszych memw, mamy przy tym stoliku band szulerw i jednego fachowca, zapracowanego dla ratowania zwykych ludzi. Prawdopodobnie nie jest to w wielu wypadkach odlege od prawdy. Ale czy akceptowalne spoecznie? To pytanie retoryczne.

To przykre, e nie pomagaj w tym osoby zawodowo zajmujce si badaniem prawa. Pisz to jako prawnik przez wiele lat zajmujcy si pracami nad tworzeniem prawa, litygacj, a dzi bdcy zwykym przedsibiorc, jakich miliony w Polsce. Prosz moje koleanki i kolegw prawnikw, w tym moich wielkich mistrzw, od ktrych czerpaem wiedz, o mylenie kategoriami dobra ludzi. Musimy patrze na obecn sytuacj bez emocji z wykorzystaniem prawa jako podstawowego instrumentu potrzebnego do rozwizania kryzysu pastwa.

Co mwi konstytucja

W polskim systemie prawa mamy trzy konstytucyjne stany nadzwyczajne opisane w art. 228 ustawy zasadniczej, w tym stan klski ywioowej uregulowany ustaw o stanie klski ywioowej (SKZ). Mamy te dwa swego rodzaju stany szczeglne" wywodzone z art. 31 ust. 3 konstytucji, ktre reguluje ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakae i chorb zakanych (ZOZZ). To stan zagroenia epidemicznego i stan epidemii.

Ustawa ZOZZ jest kompleksowym uregulowaniem zapewniajcym dbao pastwa o stan epidemiologiczny obywateli. To ona pozwala na korzystanie przez pastwo ze rodkw ograniczajcych prawa obywatelskie celem walki z epidemiami w postaci dwch stanw epidemicznych. Wprowadza kompleksow regulacj wymagan przez prawodawstwo UE zarwno co do instrumentw krajowych, jak i wsppracy z odpowiednimi podmiotami UE celem walki z chorobami zakanymi. Ustawa ta tworzy ramy prawne do zarzdzania kryzysami epidemicznymi, ktre oparte s na zasadzie zwierzchnoci instytucjonalnej w stanie epidemii, sprawowanej przez gwnego inspektora sanitarnego (GIS) i ministra zdrowia (MZ) z wykorzystaniem wszystkich sektorowo podlegych im sub, instytucji i podmiotw (w tym lekarzy), w porozumieniu i wsppracy z pozostaymi organami wadzy publicznej. W ogoszonym stanie epidemii wana jest moliwo wprowadzania rnych nowych instrumentw prawnych, naukowych, spoecznych i gospodarczych, czego odbiciem w ustawie jest brak zakazu zmian prawa (w tym epidemicznego) w trakcie jego trwania (stanu epidemii). Mona stwierdzi, e takie rozwizanie wynika z jednej z najmocniej zapisanych wartoci w konstytucji prawie do ycia pomieszczonym w art. 38, rozwinitym dodatkowo w art. 68 ust. 4 w postaci nakazu wyraonego explicite: Wadze publiczne s obowizane do zwalczania chorb epidemicznych. Naley wic uznawa t ustaw za ustaw szczegln majc swe rdo bezporednio w konstytucji (art. 38). W takim wietle moim zdaniem bez znaczenia s tu dywagacje o stanach klski ywioowej i przesankach do jego wprowadzania. Ustawa ta nie zakada miareczkowania" stanu epidemii i nie umoliwia czenia stanu epidemii z innymi stanami w tym stanem klski ywioowej. Nie ma te moliwoci przeksztacenia" stanu epidemii w stan klski ywioowej. Tak wic nie ma przesanki przejcia stanu epidemii w stan nadzwyczajny stan epidemii musi ze wszystkimi konsekwencjami prawnymi trwa do jej zwalczenia. Ustawa ta jest nakierowana na moliwo wystpowania przewlekoci stanu epidemii czego jestemy dzi wiadkiem, e jest to dobre rozwizanie. Zatem organy wprowadzajce stany epidemiczne nie s limitowane czasem ich obowizywania bez kontrasygnaty. Dodatkowo: ustawa ZOZZ mwi w art. 64 explicite: Ilekro w obowizujcych przepisach jest mowa o ustawie o chorobach zakanych i zakaeniach, naley przez to rozumie niniejsz ustaw".

Ustawodawca wic wyranie wskazuje, e cao kwestii zwizanych ze stanem epidemiologicznym w pastwie jest regulowana wanie t, a nie inn ustaw, co tylko podkrela brak moliwoci stosowania w tym zakresie instytucji prawnych nieznanych przepisom ustawy ZOZZ.

W tym kontekcie trzeba podkreli: ustawa ZOZZ nie dopuszcza, aby zarzdzanie kryzysowe w trakcie epidemii powierza innym strukturom wadzy publicznej ni te, ktre s wymienione w tym akcie prawnym. Wymienione w ustawie instytucje oraz podmioty mog i musz natomiast pomocniczo wykorzystywa inne instytucje pastwa (lub okrelone podmioty) do realizacji celu przezwycienia epidemii.

Zupenie inny zakres

Ustawa SKZ natomiast reguluje zupenie inny zakres jest ustaw wydan w oparciu o art. 228 konstytucji i podlega normom szczeglnym rozdziau XI ustawy zasadniczej. Jako e jest nakierowana na wszelkiego rodzaju klski ywioowe, posiada zuniwersalizowane instrumenty i instytucje prawne, pozwalajce na zarzdzanie kryzysowe w pastwie od strony administracyjno-gospodarczej. Ustawa ta nie posiada rozwinitych instytucji zarzdzania typowo nakierowanego na zwalczanie chorb zakanych, a te, ktre s w niej zapisane, su jedynie pomocniczo w razie wystpienia zagroenia epidemiologicznego w trakcie innego rodzaju kataklizmu (np. przy powodzi naley zabezpieczy teren klski przed rozwojem duru). Nie jest regulacj kompleksow w tym zakresie, std brak w niej uregulowa midzynarodowych wymaganych przez prawo UE. Inaczej ni w przypadku ZOZZ ta ustawa tworzy ramy prawne do zarzdzania rnego rodzaju kryzysami klsk ywioowych, ktre oparte s na zasadzie zwierzchnoci zakotwiczonej w jednostkach samorzdu terytorialnego i egzekutywy rzdowej (wjt, starosta, wojewoda, minister) bez moliwoci przekazania jej subom terenowym, sektorowo podlegym GIS i MZ oraz samemu gwnemu inspektorowi sanitarnemu i ministrowi zdrowia. Kolejn rnic SKZ i ZOZZ jest przewiadczenie konstytucyjnego legislatora o potrzebie regulacji na krtsze okresy std wymg kontrasygnaty" Sejmu po 30 dniach obowizywania stanu nadzwyczajnego.

Wydaje si w obecnym stanie prawnym, e ogoszenie stanu klski ywioowej w trakcie panujcej epidemii (w tym wypadku spowodowanej chorob Covid-19) winno by poczytane co najmniej jako naruszenie normy konstytucyjnej zawartej w art. 7 (Organy wadzy publicznej dziaaj na podstawie i w granicach prawa).

Niegotowe prawo

To wszystko sprawia, e brak jest moliwoci ogoszenia nastpczego (wraz z rozwojem epidemii) stanu klski ywioowej w trakcie ogoszonego ju stanu epidemii. Doprowadzioby to do realnego chaosu i dwuwadzy struktur zarzdzajcych w tych dwch stanach. Polskie prawo nie jest do tego przygotowane i to realny powd do zmian konstytucyjnych, ktre po obecnej lekcji powinny nastpi midzy partiami politycznymi.

W stanie epidemii nie ma mowy o odkadaniu wyborw, wic albo wszyscy w Sejmie sid do realnej i konstruktywnej dyskusji, albo...

Chyba e sie ma racj i rzdz nami szulerzy.

Autor jest prawnikiemi przedsibiorc

Football news:

Alaba on talks with Bayern about a new contract: we don't have a deadline. While everything is calm
Kaloshin returned to Akhmat after a loan at torpedo
Juve want Barcelona to include Alenya, Puig or Trinkau in the deal for Pjanic
Edgaras Jankauskas: MLS pays for the name, not for what you do on the field
Dzyuba leads the national team and Zenit and ensures the result. Ozdoev about a teammate
Ter Stegen wants to receive 10 million euros a year. Barcelona offers 6.3 million plus bonuses
In Serie A, after the restart of the season, they will play every day