Poland

Zajęcia przez internet nie zastąpią nauki w szkole

Pandemia Covid-19 jest najpowa¿niejszym kryzysem zdrowia publicznego w demokratycznej Polsce. Do czasu rozpowszechnienia szczepionki lub wynalezienia lekarstwa powstrzymywanie wzrostu liczby zaka¿eñ i zgonów bêdzie wymaga³o restrykcji w ¿yciu spo³ecznym i gospodarczym. Wiedza naukowa na temat wymiarów ryzyka, korzyœci oraz kosztów ró¿nych interwencji jest jednak obecnie zdecydowanie wiêksza ni¿ w czasie pierwszej, wiosennej fali. Pozwala to zrewidowaæ wczeœniejsze decyzje i udoskonaliæ strategiê dzia³ania.

Obszarem, który w Polsce wymaga priorytetowej korekty, jest edukacja. Wiosn¹, gdy cechy wirusa SARS-CoV-2 by³y jeszcze s³abo znane, zamkniêcie szkó³ by³o strategi¹ przezorn¹ i w Europie powszechn¹. Badania naukowe z ostatnich miesiêcy pokazuj¹ jednak, ¿e ryzyka zdrowotne zwi¹zane z dzia³aniem szkó³ s¹ mniejsze ni¿ wówczas zak³adano, a koszty spo³eczne, edukacyjne i gospodarcze d³ugotrwa³ego przerwania nauki w szkole znacznie wiêksze. Uwaga decydentów jest skoncentrowana na recesji, bankructwach firm czy bezrobociu. Jednak spo³eczno-gospodarcze konsekwencje zamkniêcia szkó³ nie ogranicz¹ siê do bie¿¹cych utrudnieñ, ale bêd¹ odczuwalne dla dotkniêtego nimi pokolenia, spo³eczeñstwa oraz gospodarki przez d³ugie lata.

Wielowymiarowy problem

Zajêcia przez internet nie zast¹pi¹ w pe³ni nauki w szkole. Badania dla krajów Europy Zachodniej pokazuj¹, ¿e dzieci w zdalnej edukacji spêdzaj¹ na nauce o po³owê mniej czasu, ni¿ uczêszczaj¹c do szkó³, a ich wyniki edukacyjne pogorszy³y siê ju¿ wiosn¹. W Polsce dane niezbêdne do przeprowadzenia podobnych analiz nie s¹ dostêpne. Takie straty edukacyjne z pewnoœci¹ wystêpuj¹ te¿ w naszym kraju, w którym w porównaniu z krajami Europy Zachodniej gospodarstwa domowe s¹ gorzej wyposa¿one w technologie informatyczno-komunikacyjne i maj¹ s³abszy dostêp do internetu. Potwierdzaj¹ to g³osy nauczycieli, ekspertów i rodziców.

Ograniczenie rozwoju kompetencji spo³ecznych, brak ruchu z negatywnymi konsekwencjami dla rozwoju fizycznego i psychicznego, negatywne skutki izolacji dla zdrowia psychicznego, wzrost uzale¿nienia od internetu, wiêksze nara¿enie na przemoc domow¹ – to kolejne powa¿ne aspekty wielowymiarowego problemu, z którym musimy siê zmierzyæ na progu siódmego miesi¹ca zdalnej edukacji.

Konsekwencje tworz¹cych siê obecnie deficytów edukacyjnych bêd¹ odczuwalne przez lata. Dotkn¹ one ca³e pokolenie dzisiejszych uczniów, ich koszty bêd¹ odczuwalne na poziomie ca³ej gospodarki. Badania wskazuj¹, ¿e strata roku nauki w szkole o kilka procent obni¿y dochody indywidualne w ¿yciu doros³ym oraz PKB w horyzoncie kilkudziesiêciu lat. Dodatkowo utrzymywanie nauki zdalnej dla uczniów klas 1–3 pog³êbia konsekwencje gospodarcze pandemii, gdy¿ obowi¹zki opiekuñcze uniemo¿liwiaj¹ pracê czêœci rodziców, g³ównie kobiet.

Ryzyko wykluczenia

Edukacja zdalna pog³êbia nierównoœci miêdzy uczniami. Dzieci z rodzin lepiej wykszta³conych i bardziej zamo¿nych mog¹ liczyæ na dostêp do ksi¹¿ek, dodatkowych zajêæ i wsparcie rodziców w nauce. Dzieci z rodzin ubo¿szych i s³abiej wykszta³conych tak¹ pomoc otrzymuj¹ znacznie rzadziej – czy to na skutek braku œwiadomoœci lub umiejêtnoœci, czy te¿ dlatego, ¿e ich rodzice nie mog¹ pracowaæ z domu ze wzglêdu na wykonywany zawód. Maj¹ te¿ gorsze warunki do nauki w domu ze wzglêdu na niedobór sprzêtu, kiepski dostêp do internetu, z³e warunki do nauki: niemal co pi¹ty uczeñ z ubo¿szej rodziny nie ma do dyspozycji osobnego pokoju.

Podczas wiosennego lockdownu doposa¿ono czêœæ uczniów w komputery. Deficyty mieszkaniowe czy kompetencyjne s¹ jednak trudne do szybkiego rozwi¹zania, a na pewno nie rozwi¹¿¹ siê same. Pog³êbianie tych nierównoœci edukacyjnych niesie ryzyko wykluczenia rzeszy dzieci z pe³nego uczestnictwa w ¿yciu spo³ecznym i ekonomicznym w przysz³oœci.

Skutki zamkniêcia szkó³ w najwiêkszym stopniu dotykaj¹ dzieci poni¿ej 10. roku ¿ycia i to one ponios¹ najwiêksze straty w d³ugim okresie. Umiejêtnoœci nabywane na tym etapie ¿ycia s¹ fundamentem dla póŸniejszej edukacji, a socjalizacja ma d³ugofalowe znaczenie dla funkcjonowania w grupie i na rynku pracy w przysz³oœci. Równoczeœnie badania kliniczne i epidemiologiczne na temat Covid-19 wskazuj¹, ¿e w porównaniu z doros³ymi ryzyko zaka¿enia, powa¿nej choroby i œmierci jest kilkadziesi¹t razy ni¿sze wœród dzieci poni¿ej 15., a zw³aszcza wœród dzieci poni¿ej 10. roku ¿ycia. Istotnie ni¿sze jest te¿ ryzyko transmisji wirusa miêdzy dzieæmi w tym wieku oraz od dzieci do doros³ych. Wœród nastolatków po 15. roku ¿ycia ró¿nice te s¹ mniejsze.

Nieudane otwarcie szkó³

W przeciwieñstwie do wiosennej fali pandemii, w trakcie jesiennej fali szko³y podstawowe pozosta³y otwarte w wielu krajach europejskich, miêdzy innymi w Niemczech, Francji, Belgii, Holandii, Wielkiej Brytanii i Irlandii. Uznano tam, ¿e spo³eczno-gospodarcze koszty zwi¹zane z zamkniêciem szkó³ przewa¿aj¹ nad konsekwencjami ryzyka epidemicznego. Przygotowano instrukcje, jak zorganizowaæ naukê w rygorze sanitarnym i ograniczyæ kontakty, aby w jak najwiêkszym stopniu zmniejszyæ ryzyko zaka¿eñ. Badania dla Niemiec i Szkocji pokazuj¹, ¿e bezpieczne funkcjonowanie szkó³ jest mo¿liwe, choæ nie jest ³atwe: co prawda w szko³ach wystêpowa³y przypadki Covid-19, ale szko³y nie sta³y siê ogniskami epidemii, a ich funkcjonowanie nie mia³o wp³ywu na jej ogólny przebieg.

W Polsce bezpieczne otwarcie szkó³ siê nie uda³o. Po pierwsze, zabrak³o strategii reorganizacji pracy szkó³ umo¿liwiaj¹cej szybkie dostosowanie siê do pandemicznej rzeczywistoœci oraz zapewnienie uczniom i nauczycielom poczucia bezpieczeñstwa. Po drugie, gwa³towny wzrost transmisji wirusa, zwi¹zany z powakacyjnym powrotem do zak³adów pracy oraz przeniesieniem kontaktów miêdzyludzkich do przestrzeni zamkniêtych, zwiêkszy³ presjê na ograniczenie kontaktów. Zamkniêcie szkó³ funkcjonuj¹cych bez odpowiedniej strategii sta³o siê konieczne.

Pe³ne otwarcie szkó³ na razie nie jest mo¿liwe, ale wobec znacz¹cych i rosn¹cych z ka¿dym miesi¹cem konsekwencji zamkniêcia szkó³, dzia³ania zmierzaj¹ce do przywrócenia bezpiecznej i efektywnej edukacji powinny staæ siê w Polsce priorytetem. Bior¹c pod uwagê doœwiadczenia innych krajów oraz warunki funkcjonowania szkó³ w Polsce, naszym zdaniem dzia³ania te powinny oprzeæ siê na nastêpuj¹cych trzech filarach.

Sprawdzona „trzecia droga"

Pierwszym jest zasadnicza i niezbêdna zmiana podejœcia do zarz¹dzania i organizacji pracy szkó³. Konieczna jest wiêksza elastycznoœæ i wyjœcie poza alternatywê edukacji w szkole lub edukacji zdalnej. Sprawdzon¹ „trzeci¹ drog¹" jest edukacja mieszana lub hybrydowa. Polega ona na tym, ¿e czêœæ zajêæ odbywa siê w szkole, czêœæ za poœrednictwem technologii informacyjnych, a czêœæ realizuj¹ uczniowie samodzielnie lub w zespo³ach bez nadzoru nauczycieli. Pozwala to, poprzez zaplanowan¹ rotacjê uczniów i nauczycieli, ograniczyæ przebywanie uczniów w szko³ach oraz wykorzystaæ zalety obu trybów edukacji.

Kompozycja sk³adników hybrydowej edukacji wymaga precyzji, a jej efektywnoœæ zale¿y m.in. od wieku, sytuacji i dojrza³oœci uczniów. Efektywne kszta³cenie hybrydowe wymaga szczegó³owych algorytmów postêpowania, przygotowania dedykowanych materia³ów i narzêdzi oraz cierpliwego wdro¿enia ich w szko³ach. Nie jest to model ³atwy, ale na œwiecie wypracowano schematy umo¿liwiaj¹ce jego skuteczn¹ implementacjê. Przemyœlana edukacja hybrydowa ma szansê ograniczyæ skalê narastaj¹cych kosztów edukacyjnych i spo³ecznych bez zwiêkszania ryzyka epidemicznego.

Drugim filarem jest opracowanie planów bezpiecznego powrotu do szkó³ wraz z wygasaniem aktualnej fali epidemii. Powinny one obj¹æ re¿im sanitarny i metody ograniczania przypadkowych kontaktów – na przyk³ad miêdzy uczniami ró¿nych klas, pomiêdzy nauczycielami oraz miêdzy nauczycielami i rodzicami – na terenie szko³y oraz w trakcie dojazdów. W d³u¿szym okresie niezbêdne jest objêcie szkó³ regularnymi testami. Otwarcie szkó³ w takim rygorze nie wyeliminuje ryzyka, ale istotnie je zmniejszy, jednoczeœnie znacz¹co ograniczaj¹c negatywne spo³eczno-gospodarcze konsekwencje zamkniêcia szkó³.

Plany te powinny byæ przygotowane przez rz¹d i zawieraæ wariantowe instrukcje, które samorz¹dy i szko³y bêd¹ mog³y dopasowaæ do lokalnych warunków. Szczególnym priorytetem powinien byæ powrót do szkó³ dzieci z klas 1–3, które na zdalnej edukacji trac¹ najwiêcej. W Czechach, gdzie przebieg jesiennej fali by³ podobny jak w Polsce, najm³odsi uczniowie ju¿ wrócili do szkó³.

Trzecim filarem jest poszerzenie mo¿liwoœci dostosowania trybu dzia³ania szkó³ do warunków lokalnych zarówno epidemicznych, jak i strukturalnych, takich jak gêstoœæ zaludnienia. Gros istniej¹cych restrykcji odpowiada na wyzwania epidemiczne typowe dla miast, podczas gdy konsekwencje zamkniêcia szkó³ w najwiêkszym stopniu ponios¹ dzieci mieszkaj¹ce na wsi. Stopa i dynamika zaka¿eñ powinna byæ punktem wyjœcia dla decyzji o zamkniêciu szkó³ w danym powiecie. Uwzglêdniæ jednak nale¿y te¿ takie czynniki, jak gêstoœæ zaludnienia, wielkoœæ szkó³ i klas – im s¹ one ni¿sze, tym mniejsze jest ryzyko epidemiczne zwi¹zane z kontynuowaniem nauki w szko³ach.

Edukacja przed us³ugami

Istotnym wyzwaniem zwi¹zanym z przywracaniem stacjonarnej edukacji bêdzie zapewnienie bezpieczeñstwa wielopokoleniowych gospodarstw domowych, których udzia³ jest w naszym kraju jednym z najwy¿szych w Europie. Choæ dzieci maj¹ niskie ryzyko powa¿nego przebiegu Covid-19, to mog¹ zakaziæ mieszkaj¹cych z nimi dziadków i babcie. To zjawisko jest jednak bardzo nierównomiernie roz³o¿one przestrzennie: ponad 70 proc. osób w wieku 65+ mieszkaj¹cych w gospodarstwach z dzieæmi w wieku szkolnym mieszka w lokalizacjach o niskim poziomie urbanizacji (wsie i ma³e miasta). Obni¿a to poziom ryzyka rozwoju ognisk epidemii, a tym samym najpowa¿niejszych konsekwencji dla najstarszych domowników. Równoczeœnie bezpieczeñstwo osób starszych w gospodarstwach wielopokoleniowych wymaga te¿ ograniczania ryzyka zaka¿enia od pracuj¹cych domowników. Unaocznia to potrzebê kompleksowego podejœcia do regulacji szkó³ i innych miejsc, w których mog¹ powstawaæ ogniska epidemii.

Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób podkreœla, ¿e decyzje dotycz¹ce œrodków kontrolnych w szko³ach oraz zamykania b¹dŸ otwierania szkó³ powinny byæ spójne z innymi restrykcjami wprowadzaj¹cymi dystansowanie spo³eczne i s³u¿¹cymi zdrowiu publicznemu. W Polsce przywrócenie w pe³ni funkcjonalnej edukacji powinno mieæ zdecydowane pierwszeñstwo przed znoszeniem restrykcji w sektorach us³ugowych, którym nale¿y przyznaæ rekompensaty za okresy przestoju. Zapewnienie dostêpu do funkcjonalnej edukacji dla wszystkich uczniów wymaga wysi³ku, ale jest jedn¹ z najlepszych inwestycji w przysz³oœæ Polski, jakich teraz mo¿emy dokonaæ.

Tytu³ i œródtytu³y od redakcji

Inicjatorzy:

Piotr Lewandowski, Instytut Badañ Strukturalnych

dr hab. Micha³ Myck, Centrum Analiz Ekonomicznych CenEA

dr Joanna Franaszek, Szko³a G³ówna Handlowa, Dobrobyt Na Pokolenia

prof. dr hab. Martyna Kobus, Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk

dr Tomasz Gajderowicz, Uniwersytet Warszawski, Evidence Institute

Jerzy C. Wiœniewski

dr hab. Iga Magda, prof. SGH, Szko³a G³ówna Handlowa, Instytut Badañ Strukturalnych

Sygnatariusze i sygnatariuszki

dr hab. Micha³ Brzeziñski, prof. UW, Wydzia³ Nauk Ekonomicznych, Uniwersytet Warszawski

dr Pawe³ Bukowski, London School of Economics, Polska Akademia Nauk

dr hab. Agnieszka Ch³oñ-Domiñczak, prof. SGH, Szko³a G³ówna Handlowa

dr hab. Maciej Jakubowski, Wydzia³ Nauk Ekonomicznych UW, Fundacja Evidence Institute

dr hab. Pawe³ Kaczmarczyk, prof. UW

dr Krzysztof Karbownik, Department of Economics, Emory University

prof. Irena E. Kotowska, Instytut Statystyki i Demografii Szko³y G³ównej Handlowej w Warszawie, Komitet Nauk Demograficznych PAN

dr hab. Anna Kurowska, prof. UW, Wydzia³ Nauk Politycznych i Studiów Miêdzynarodowych, Uniwersytet Warszawski

dr Zofia £apniewska, Uniwersytet Jagielloñski

dr hab. Anna Matysiak, prof. UW, Wydzia³ Nauk Ekonomicznych, Uniwersytet Warszawski

dr Wojciech Paczos, Cardiff University, Polska Akademia Nauk

dr hab. in¿. Aleksandra Parteka, Politechnika Gdañska

dr Ania Plomien, Assistant Professor, London School of Economics

dr Tymon S³oczyñski, Brandeis University

dr hab. Joanna Szczepaniak-Sienniak, prof. UEW, kierownik Katedry Socjologii i Polityki Spo³ecznej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wroc³awiu

prof dr hab. Joanna Tyrowicz, Uniwersytet Warszawski

dr hab. Joanna Wolszczak-Derlacz, prof. PG, Wydzia³ Zarz¹dzania i Ekonomii, Politechnika Gdañska

dr hab. Marta Zahorska, Wydzia³ Socjologii UW, emeryt

Football news:

Mbappe would like to play at Real Madrid or Liverpool. He is thinking a lot about his future at PSG
Raul is the only Real Madrid candidate in the event of Zidane's resignation (As)
Solskjaer on Klopp's criticism of Manchester United's defensive football: We attacked when we got the ball
Mourinho on Liverpool's 68 games without defeat at home: There are records that are almost impossible to break. They have achieved amazing results
Lampard to a reporter: You write about games with bias. Objectivity would be a good start for you
Roma were awarded their second technical defeat of the season. Now-for an extra substitute in the Cup
Liverpool do not want to sell Salah and I am sure that he will not push for a transfer in the summer