Poland

Wybory w czasach zarazy

Opinie

Fotorzepa/ Robert Gardziski

Politycy obozu rzdzcego konsekwentnie utrzymuj, e termin wyborw prezydenckich nie jest zagroony, a ich przeprowadzenie bdzie moliwe. Czy mona si z t tez zgodzi?

Oczywicie nie sposb obecnie przewidzie rozwoju pandemii i stanu zagroenia epidemicznego na dzie 10 maja 2020 r. Z nadejciem wiosny teoretycznie jest szansa na cofnicie si pandemii, ale rwnie dobrze moe w tym czasie doj do szczytowego poziomu rozwoju choroby. W kadym razie postaram si przedstawi praktyczne problemy zwizane z organizacj wyborw, gdyby utrzyma si (lub pogorszy) stan z koca marca 2020 r.

Wybory nie przeprowadz si same

Przede wszystkim trzeba sobie zdawa spraw, e wybory nie przeprowadz si same. Do ich przeprowadzenia konieczne jest zaangaowanie armii ludzi, ktrzy na zasadzie dobrowolnoci powic swj czas dla realizacji tego celu. W tym przypadku bd jednak musieli powici nie tylko czas, ale i zaryzykowa zdrowie swoje i swoich najbliszych. A to moe okaza si problematyczne.

Pierwszy etap to 256 sdziw czonkw 49 komisji okrgowych. Znalezienie wrd sdziw ochotnikw do dodatkowej pracy za stosunkowo niewielkie pienidze zawsze byo cokolwiek problematyczne, ale si udawao. Teraz te udao znale si kandydatw. Jednak byo to przed wybuchem zarazy. Ilu z tych sdziw zrezygnuje? Oczywicie trudno powiedzie, ale zapewnienie penego skadu komisji okrgowych, nadzorujcych przebieg wyborw, moe okaza si wtpliwe.

Tym bardziej, e wrd zaraonych s te ju sdziowie i w kadej chwili dana komisja okrgowa moe zosta zdekompletowana na skutek zakaenia czy te kwarantanny niektrych, a nawet wszystkich, jej czonkw. To samo dotyczy pracownikw delegatur Krajowego Biura Wyborczego, ktrzy te w kadej chwili mog zosta zaraeni lub skierowani na kwarantann, co na 2 tygodnie wycza z dziaania ca delegatur. Co zrobi w takiej sytuacji? Nie wiadomo.

Dotychczasowy regulamin komisji okrgowych z dnia 2 marca 2020 r. jak dotd nie przewidywa sytuacji nadzwyczajnych, np. zdalnych posiedze komisji. Wszystko powinno odbywa si w sposb tradycyjny i nie sposb stwierdzi, jak zapewni bezpieczestwo epidemiologiczne sdziom zasiadajcym w tych komisjach, ktrzy przecie w noc wyborcz musieliby mie bezporedni kontakt z grup kilkudziesiciu osb przedstawicieli gmin przywocych papierowe wyniku wyborw. Trzeba bowiem pamita, e elektroniczne przekazanie wynikw nie jest wystarczajce. Ju na tym etapie organizacja wyborw moe wic utkn w sposb definitywny.

Liczebno Wojska Polskiego jest zbyt maa

Znacznie powaniejszy problem byby z komisjami obwodowymi, ktre bezporednio zajmuj si przeprowadzeniem wyborw w poszczeglnych gminach. W tym przypadku jest to skala ponad 27.000 komisji, liczcych standardowo okoo 250.000 osb. Obsada minimalna to 137.000 osb. Jak nakoni tak rzesz ludzi do zaryzykowania ycia i zdrowia swojego i swoich najbliszych? Doprawdy nie wiem. A cakiem moliwe, e ju niedugo, jako komisarz wyborczy, stan przed problemem znalezienia czonkw komisji obwodowych.

Co do zasady czonkw komisji powouje si spord kandydatw zgoszonych przez komitety wyborcze. Jeli bdzie ich zbyt mao spord wszystkich uprawnionych do gosowania z danego wojewdztwa. Ale i tak potrzebna jest zgoda kandydatw. A liczebno Wojska Polskiego jest zbyt maa, by mona byo zapeni komisje wyborcze onierzami...

Gdyby nawet udao si skompletowa komisje obwodowe, to i tak ich praca byaby mocno problematyczna. Jak dotd nie maj moliwoci pracy zdalnej, a bezporednie spotkania byyby niewskazane. Nie bdzie moliwe przeprowadzenie szkole. Urzdy gmin s praktycznie zamknite dla interesantw, wic bardzo wtpliwa bdzie wsppraca komisji i urzdnikw wyborczych z urzdami gmin, co jest podstaw dziaa zwizanych z przygotowaniem wyborw. Zapewnienie ze strony gmin obsugi informatycznej moe okaza si w wielu miejscach niemoliwe. Trudna do wyobraenia jest dystrybucja kart wyborczych. Znaczne ograniczenia wystpi mog w realizacji prawa do gosowania przez penomocnika i gosowania korespondencyjnego.

Kwarantanna ma charakter dynamiczny

Wanym elementem przygotowa do wyborw jest opracowanie rejestru wyborcw, a na ich podstawie - spisw wyborcw. Wyborcy maj prawo do sprawdzania swojej obecnoci w rejestrze, mog wnosi reklamacje w tym zakresie, z sdow drog odwoawcz, a take uzyskiwa zawiadczenia umoliwiajce dopisanie do spisu wyborcw i wnosi o takie dopisanie. Wszystko to odbywa si w drodze analogowej i nie ma moliwoci prawnych i technicznych, by uczyni to zdalnie. W sytuacji, gdy urzdy gmin faktycznie nie funkcjonuj wszystkie te czynnoci nie bd moliwe do wykonania.

Wreszcie sam dzie wyborw. Sanepid okreli wstpne warunki, jakim powinny odpowiada lokale wyborcze w czasie epidemii. Prawd mwic, s to warunki bardziej przypominajce powie science fiction ni realne moliwoci. Zapewnienie jednokierunkowego ruchu wyborcw (osobne wejcie i wyjcie) nie jest moliwe w wikszoci lokali. Jest za to moliwe utrzymanie odlegoci 2 m midzy gosujcymi skoro mona to zrobi w supermarketach, to mona i w lokalu wyborczym. Gorzej z odlegociami midzy czonkami komisji. Sanepid zaleca stosowanie jednorazowych, dezynfekowanych dugopisw. Pomys ciekawy, ale to oznacza konieczno zakupu 30 milionw dugopisw. Kto miaby to zrobi? I za co? Czonkowie komisji powinni mie maski i rkawiczki jednorazowe oraz pyn do dezynfekcji rk. Postulat suszny, ale w sytuacji braku rodkw ochrony osobistej dla sub medycznych, zapewnienie tych rodkw dla grupy 250 tysicy czonkw komisji wyborczych jest jednak pomysem cokolwiek ekscentrycznym. Dodatkowo postulowane jest wyposaenie stanowisk komisji w szyby lub pleksi. To daoby si teoretycznie zrobi, aczkolwiek takie wyposaenie 27.000 lokali wyborczych to kolejne miliony zotych i powane obcienie dla gmin.

W ostatnich dniach obywaj si w niektrych gminach wybory uzupeniajce, co ma by argumentem potwierdzajcym moliwo przeprowadzenia wyborw w czasach zarazy. Jest to jednak poczucie zudne. Przede wszystkim to zupenie inna skala. W wyborach uzupeniajcych zwykle bierze udzia tylko jedna komisja wyborcza, maksymalnie kilka komisji z danej gminy. Organizacja wyborw jest tu znacznie prostsza ni wybory w skali kraju. Liczba wyborcw jest rwnie ograniczona podawana w mediach wysoka frekwencja rzdu 40% oznaczaa w praktyce obecno okoo 70 wyborcw...

Pozostaje kwestia kwarantanny, ktr w chwili pisania tego tekstu objtych jest 170.000 osb i liczba ta moe w kadej chwili ulec zmianie. Osoby te zostayby pozbawione prawa do gosowania. Midzy bajki mona bowiem woy opowieci o moliwoci przynoszenia urny wyborczej pod drzwi osoby objtej kwarantann. Gosowanie moe odbywa si tylko w lokalu wyborczym, a wynoszenie urny poza lokal jest zabronione.

Zgodnie z najnowsz nowel, do tych osb miayby mie zastosowanie przepisy dotyczce gosowania korespondencyjnego. Planowane jest nawet rozszerzenie gosowania korespondencyjnego na wszystkich wyborcw. Jednake ten plan rozwizuje problem w sposb pozorny. Nadal nie wiadomo, jak pakiety wyborcze miayby w sposb bezpieczny i skuteczny dostarczone wyborcw i zwrotnie komisjom wyborczym. Dotychczas gosowanie korespondencyjne dotyczyo kilku tysicy wyborcw. W obecnych warunkach mogoby dotyczy kilkunastu milionw. Mam powane wtpliwoci, czy w obecnych warunkach byoby moliwe pod wzgldem organizacyjnym prawidowe dorczanie takiej liczby pakietw wyborczych, przy zachowaniu bezpieczestwa zarwno listonoszy, jak i czonkw komisji obwodowych.

W dodatku kwarantanna ma charakter dynamiczny. W kadej chwili z dziaania mog by wyczeni urzdnicy wyborczy lub czonkowie komisji wyborczych. W dodatku mog by to wyczenia zbiorowe, co w praktyce moe w caoci wyczy dziaanie organw wyborczych na wikszym lub mniejszym terenie. Co istotne, z dnia na dzie mog by wyczone z uytkowania budynki, w ktrych maj by umieszczone lokale wyborcze.

Zupenie niewyobraalne jest przeprowadzenie gosowania w obwodach zamknitych, zwaszcza w szpitalach przekwalifikowanych na zakane. A przecie zakaeni koronawirusem nie trac przez to praw obywatelskich i rwnie maj prawo do oddania gosu. Tylko jak mieliby to uczyni?

Oczywicie to sytuacja na dzie dzisiejszy. Do 10 maja pozostao ptora miesica i wiele w tym czasie moe si zdarzy. Epidemia moe wygasa, ale moe si te rozszerza. W kadym razie, jeli stan epidemiologiczny nie ulegnie poprawie albo wrcz si pogorszy, prawidowe przeprowadzenie wyborw byoby nader wtpliwe. W takiej sytuacji warto byoby rozway wprowadzenie stanu klski ywioowej, jak bez wtpienia jest obecna pandemia.

Mariusz Krlikowski

Sdzia Sdu Okrgowego w Pocku

Komisarz Wyborczy w Ciechanowie

Football news:

Everton are leading the fight for Rabiot (Tuttosport)
Barcelona will put Dembele on a transfer (Diario Sport)
17-year-old Bayer midfielder Wirtz is the youngest goalscorer in the Bundesliga
Manchester City were in talks for Werner, but the player chose Chelsea. He was convinced by Lampard
Leipzig missed out on a 1-1 win over Paderborn in the 92nd minute. The club does not lose 12 meetings
Lewandowski scored 30 Bundesliga goals for the third time in his career in a season
Muller repeated the Bundesliga record with 20 assists in a season