Poland

Tu leży kompromis w sporze z UE

Opinie

Temida na tle flagi UE

Adobe Stock

Zamra¿anie funduszy, ale tylko wtedy, gdy na ³amanie praworz¹dnoœci uderzaj¹cej w interesy finansowe UE wskazuj¹ twarde fakty, a nie wyobra¿enia. To mo¿e byæ kompromisowe rozwi¹zanie.

Dlaczego PiS boi siê powi¹zania funduszy z praworz¹dnoœci¹? Korzyœæ dla bie¿¹cej polityki wewnêtrznej czy personalny konflikt Mateusza Morawieckiego ze Zbigniewem Ziobro to nadmierne sp³ycanie sprawy.

Polska jest dziœ szóstym p³atnikiem brutto w ca³ej Unii Europejskiej. Odprowadza do unijnego bud¿etu blisko 20 mld z³ rocznie. Co wiêcej, wart 750 mld euro fundusz odbudowy, którym Unia chce ratowaæ zniszczone koronawirusem gospodarki, bêdzie sp³acany przez ca³e dekady równie¿ przez polskich podatników. Dostan¹ przecie¿ pieni¹dze z niskooprocentowanych kredytów, które zaci¹gnie Bruksela, ale w imieniu pañstw cz³onkowskich. Posuniêcie bez precedensu.

W takiej sytuacji ka¿dy odpowiedzialny kraj chce mieæ gwarancje, ¿e potê¿ne sumy bêd¹ wydawane racjonalnie, zgodnie z przeznaczeniem, a poszczególne pañstwa skrupulatnie skontroluj¹ ten proces. Opór zatem przeciwko mechanizmowi, który zamrozi œrodki temu, kto je marnotrawi, wydaje siê irracjonalny. Bo to oznacza³oby ochronê korupcji i przestêpców wy³udzaj¹cych fundusze. Teza, ¿e taki jest w³aœnie cel PiS, ¿e chce stworzyæ mêtn¹ wodê wokó³ funduszy, jest z gruntu fa³szywa.

„FT" siê myli

Pañstwo polskie nigdy od momentu akcesji nie dopuœci³o do korupcyjnych afer z funduszami, tak jak dzieje siê we W³oszech, Grecji, na Wêgrzech czy w Bu³garii. Mechanizm powi¹zania funduszy z praworz¹dnoœci¹, gdy zagro¿one s¹ interesy finansowe UE, dobrze wiêc bêdzie s³u¿y³ polskim podatnikom, bo zmusza w³adze do wiêkszej dba³oœci o wydatkowanie œrodków i œciganie korupcji – zarówno w Polsce, jak i w innych krajach.

Sk¹d zatem taki upór? I tu zaczyna siê polityka. Myli siê „Financial Times", który uzna³ kilka dni temu, ¿e unijny mechanizm „jest bezzêbny". Bêdzie jak najbardziej sprawny, je¿eli tak postanowi polityczna unijna wiêkszoœæ. I tego obawia siê PiS.

Dotychczas Unia w piêcioletnim konflikcie z Polsk¹ o s¹downictwo by³a bezradna. Procedura wynikaj¹ca z art. 7 traktatu o UE okaza³a siê powolna, a w dodatku wymaga jednomyœlnoœci. Rz¹d w Warszawie dobrze zdawa³ sobie sprawê, ¿e tym papierowym straszakiem nawet najbardziej zapalczywi politycy UE z Franzem Timmermansem na czele nie wyrz¹dz¹ nikomu krzywdy. Budzi³o to frustracjê i wœciek³oœæ niektórych polityków unijnych, co wyraŸnie by³o widaæ podczas emocjonalnych debat w Parlamencie Europejskim.

Jednak lipcowy szczyt, na którym dzielono bud¿et i fundusze do walki ze skutkami covid, tylko pozornie okaza³ siê korzystny dla Polski. Ustali³, ¿e ca³oœciowego powi¹zania funduszy z praworz¹dnoœci¹ nie bêdzie, mimo ¿e domaga³a siê tego czêœæ polityków europejskich. Zadba³ wy³¹cznie o ochronê interesów finansowych UE. Innymi s³owy, Bruksela bêdzie mog³a zamroziæ fundusze tylko pañstwom, które dopuszczaj¹ do defraudacji unijnych pieniêdzy, a nie np. Polsce za wybór Krajowej Rady S¹downictwa przez polityków. I pewnie PiS nie mia³by ¿adnego problemu z takim mechanizmem, gdyby nie szczegó³y. Wed³ug projektu unijnego rozporz¹dzenia o tzw. warunkowoœci sankcje mog¹ byæ na³o¿one równie¿ wtedy, gdy istnieje zagro¿enie, ryzyko, ¿e do defraudacji funduszy dojdzie w przysz³oœci, bo np. s¹downictwo jest czy bêdzie uzale¿nione od polityków. Co wiêcej, do uruchomienia tak rozumianego mechanizmu nie trzeba ju¿ jednomyœlnoœci wszystkich pañstw. A sam proces zainicjowaæ brukselscy urzêdnicy.

I tego w³aœnie obawia siê PiS. Jaros³aw Kaczyñski zdaje sobie sprawê, ¿e przez fakty nikt nam ¿adnych funduszy nie zabierze, bo nieprawid³owoœci przy ich wydawaniu to absolutny margines. Gdy natomiast kryterium nie musz¹ byæ fakty, ale te¿ wyobra¿enia o ryzykach i zagro¿eniu, tak¹ decyzjê podj¹æ znacznie ³atwiej. Tym ³atwiej, ¿e urzêdnicy unijni, a co za tym idzie, poszczególne pañstwa podejmuj¹ce decyzje, mog¹ przeczytaæ dziesi¹tki ró¿nych raportów instytucji europejskich wskazuj¹cych, ¿e takie zagro¿enia dla ogólnej praworz¹dnoœci w Polsce istniej¹. £atwo to przekuæ we wniosek, ¿e mog¹ mieæ wp³yw równie¿ na wydatkowanie unijnych funduszy. Wkrótce Trybuna³ Sprawiedliwoœci UE mo¿e wydaæ wyrok w sprawie polskiego s¹downictwa dyscyplinarnego, który jeszcze umocni tê tezê.

To wszystko ³atwo przekuæ w zagro¿enia systemowe w kontroli unijnych funduszy i je zamroziæ. Bo jednomyœlnoœci nie ma, nie ma tak¿e regu³ i procedur wynikaj¹cych z art. 7 traktatu o Unii Europejskiej.

To dla PiS niebezpieczne, gdy¿ nawet groŸba u¿ycia tego mechanizmu mog³aby nie tylko zniechêciæ PiS do dalszych reform s¹downictwa, ale przede wszystkim do odkrêcenia tych ju¿ dokonanych. A to na wewnêtrznym podwórku oznacza³oby polityczn¹ katastrofê.

PiS znalaz³by siê w kleszczach- maj¹c perspektywê - z jednej strony zamro¿enie funduszy strukturalnych przez Uniê, na które czekaj¹ samorz¹dy i poobijani covidem przedsiêbiorcy. Z drugiej zaœ- gniew swojego twardego elektoratu, który uwierzy³ w koniecznoœæ usuwania patologii z s¹dów. Teraz upokarzaj¹ce wycofywanie siê z tych zmian pod wp³ywem „lewicowych unijnych elit" i triumf „kasty" by³oby dla wielu wyborów nie do prze³kniêcie. Nie mówi¹c ju¿ o rozsypaniu siê koalicji ze Zbigniewem Ziobro, co w tej sytuacji by³oby gwarantowane.

W efekcie by³aby to klêska dla ca³ej zjednoczonej prawicy. Trzeba pamiêtaæ, ¿e w przekonywanie Polaków do zmian w s¹dach - zainwestowano bardzo du¿o. I walka z kast¹ by³a jednym z najwa¿niejszych dogmatów w partii Jaros³awa Kaczyñskiego.

Weto to nie blef

Dlatego PiS nigdy nie zgodzi siê na tak skonstruowany mechanizm i utrzyma weto. Zdaje sobie sprawê, ¿e w przypadku dzisiejszego rozporz¹dzenia o tzw. warunkowoœci, inaczej ni¿ w przypadku art.7 zagro¿enia blokady funduszy strukturalnych s¹ realne. A to mo¿e mieæ powa¿ne konsekwencje i bezpoœrednio zagroziæ dalszym rz¹dom prawicy.

Byæ mo¿e jedynym akceptowalnym rozwi¹zaniem dla obozu Jaros³awa Kaczyñskiego by³oby powi¹zanie unijnych funduszy z praworz¹dnoœci¹, z opcj¹ ich zamro¿enia w sytuacji, gdy by³yby zagro¿one interesy finansowe UE, ale tylko w przewidywalnym zakresie.

To oznacza, ¿e oceniane by³oby tylko -czy system kontroli wydatkowania unijnych funduszy funkcjonuje prawid³owo tu i teraz i czy w danym pañstwie s¹ potwierdzone przypadki defraudacji. Na tej podstawie podejmowanoby decyzjê o ewentualnym zamro¿eniu funduszy. Z rozporz¹dzenie usuniêta by³aby natomiast sferê zagro¿eñ i ryzyka, czyli wyobra¿enia, ¿e w nieokreœlonej przesz³oœci do defraudacji funduszy mo¿e dojœæ ( bo tak sformu³owane jest dziœ rozporz¹dzenie o warunkowoœci), z uwagi np. na upolitycznione s¹downictwo .

Inaczej mówi¹c, najpierw instytucje unijne musia³by stwierdziæ defraudacje funduszy, aby wprowadziæ mechanizm. Nie wystarczy³oby natomiast samo przekonanie o zagro¿eniu ich defraudacj¹. Jaros³aw Kaczyñski zdaje sobie sprawê, ¿e na wyobra¿eniach niektórych komisarzy i europarlamentarzystów ³atwo budowaæ politykê, które mog¹ byæ dla jego partii zabójcza.

Pytanie co zrobi PiS, czy twardy opór i rozumienie œwiata w kategoriach czarno - bia³ych, zast¹pi myœlenie bardziej elastyczne. Powi¹zanie funduszy z praworz¹dnoœci¹ oparte na faktach, a nie wyobra¿eniach, wydaje siê byæ rozs¹dnym rozwi¹zaniem. Czy PiS bêdzie chcia³ pójœæ w tym kierunku, wracaj¹c do negocjacyjnego stolika nie tylko z twardym wetem, ale te¿ z pozytywn¹ propozycj¹ korekty unijnego mechanizmu, czy te¿ wybierze opcjê czo³owego zderzenia z Bruksel¹. Te pytania s¹ dziœ otwarte. Jednak to drugie rozwi¹znie wydaje siê b³êdne i nie le¿y w interesie finansowym naszego kraju.

Football news:

Milan wants to sign Porto midfielder Otavio for free in the summer
Manchester United may loan Lingard to West Ham
Mourinho on the double Ntombela: He's very creative. One of those who knows how to sharpen the game
Atalanta and Sevilla have agreed on the transfer of Gomez. The midfielder will fly to Spain on Tuesday
Laporta on Messi at PSG: I read that they have losses. We need to discuss what deals they can afford
PSG offered Ramos a contract for 45 million euros for 3 years (Onda Cero)
Nacho tested positive for the coronavirus. He was in contact with the patient earlier