Poland

TSUE wydał wyrok ws. KRS. Co dalej z polskim sądownictwem?

Sêdziowie i s¹dy

Wielka sala rozpraw w TSUE

Fot. TSUE

Luksemburg upowa¿ni³ NSA do zbadania odwo³añ kandydatów na sêdziów do SN z pominiêciem prawa krajowego.

Nie gwarantuje im to jednak nominacji, gdy¿ to jest kompetencja tej samej nowej Krajowej Rady S¹downictwa. Sprawa teraz wróci do NSA i byæ mo¿e zaczn¹ tam trafiaæ kolejne wnioski, na co pewnie licz¹ krytycy pisowskich zmian w s¹dach.

Pozbawieni prawa

Trybuna³ Sprawiedliwoœci UE orzek³ we wtorek, ¿e kolejne nowele ustawy o Krajowej Radzie S¹downictwa, które doprowadzi³y do zniesienia skutecznej kontroli s¹dowej negatywnych opinii KRS dotycz¹cych przedstawienia prezydentowi RP kandydatów na sêdziów SN, mog¹ naruszaæ prawo unijne. Jeœli zatem s¹d polski dojdzie do wniosku, ¿e zmiany te naruszaj¹ prawo Unii, to na mocy pierwszeñstwa tego prawa bêdzie mia³ obowi¹zek odst¹piæ od zastosowania tych zmian i rozpatrzyæ odwo³anie takiego kandydata na podstawie wczeœniejszych przepisów.

Sprawê przed TSUE wywo³ali sêdziowie NSA, którzy rozpatruj¹c odwo³ania piêciu kandydatów na sêdziów SN od negatywnej uchwa³y KRS (z nowego, pisowskiego nadania), zarzucili pozbawianie ich prawa do s¹dowej kontroli konkursowej procedury, wczeœniej wykonywanej przez NSA.

Z tym ¿e wyrokiem z 25 marca 2019 r. (K 12/18), wydanym na wniosek nowej KRS i grupy senatorów, Trybuna³ Konstytucyjny orzek³ o niekonstytucyjnoœci dotychczasowego art. 44 ust. 1a ustawy o KRS, który przewidywa³ w sprawach indywidualnych dotycz¹cych wytypowania na stanowisku sêdziego SN odwo³anie do NSA. TK stwierdzi³ tak¿e, ¿e dotychczasowe takie sprawy powinny byæ umorzone z mocy prawa. Nadto prokurator generalny wyst¹pi³ do NSA o umorzenie postêpowania ws. odwo³añ tych prawników, wskazuj¹c, ¿e wydanie wyroku sta³o siê zbêdne.

TSUE uzna³ jednak, ¿e niedoszli sêdziowie SN maj¹ prawo do odwo³ania.

Dodajmy, ¿e prezydent mimo zastrze¿eñ NSA (i jego decyzji o wstrzymaniu wykonania uchwa³ KRS) powo³a³ sêdziów zaopiniowanych pozytywnie (w sumie ok. 40 – niemal po³owa obecnego SN), g³ównie do dwóch nowych izb SN: Izby Dyscyplinarnej oraz Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych – mimo zarzutów, ¿e zajmuj¹ stanowiska byæ mo¿e nale¿ne tym niezakwalifikowanym. W SN wci¹¿ jest wolnych oko³o 40 etatów.

Stowarzyszenie Sêdziów Iustitia nie kryje, ¿e kilku sêdziów wziê³o na siebie rolê kamikadze i wystartowa³o w tamtym konkursie, nie spodziewaj¹c siê, ¿e nowa KRS poprze ich kandydatury, lecz po to, by zwróciæ uwagê na upolitycznienie nowej KRS (lwia jej czêœæ, tzw. sêdziowska, wybierana jest przez Sejm, a nie, jak kiedyœ, przez sêdziów) i doprowadziæ do usuniêcia z SN „osób", które zajê³y tam stanowiska po wadliwym konkursie.

Jeden z nich, sêdzia Piotr G¹ciarek, dzia³acz Iustitii, powiedzia³ po wyroku TSUE, ¿e patrz¹c realnie na jego skutki, to szanse na usuniêcie czy odejœcie nowych sêdziów s¹ ma³e, ale TSUE wskaza³, jak nale¿y przywracaæ normalnoœæ w dzia³aniu s¹dów. Pewnie nie nast¹pi dzisiaj, mo¿e tak¿e nie za rok, ale za kilka lat.

I co dalej

– Wyrok TSUE wskazuje, ¿e nowela ustawy o KRS wy³¹czaj¹ca s¹dow¹ kontrolê jej rozstrzygniêæ jako niezgodna z prawem unijnym mo¿e byæ pominiêta przez NSA na podstawie pierwszeñstwa prawa unijnego, a sprawa bêdzie rozstrzygniêta na podstawie wczeœniej obowi¹zuj¹cych przepisów. Oznacza³oby to mo¿liwoœæ uwzglêdnienia odwo³añ przez NSA i uchylenia uchwa³y KRS – mówi prof. Maciej Gutowski, dziekan poznañskich adwokatów. I dodaje, ¿e bardziej problematyczne s¹ dalsze losy tej historii, gdy¿ brakuje procedury podwa¿enia prezydenckiej nominacji, a samo przeprowadzenie konkursu jest nadal w rêkach tej samej (wadliwej) KRS.

Zatem gdy nie ma woli naprawy systemowej wadliwoœci polskiego prawa, sam wyrok TSUE wszystkich problemów raczej nie rozwi¹¿e.

Politycy s¹ podzieleni w sprawie wyroku. Borys Budka, szef PO, oceni³, ¿e wyrok TSUE to zwyciêstwo praworz¹dnoœci nad bezprawiem i s¹dy polskie maj¹ obowi¹zek niestosowania nowych przepisów, jeœli s¹ sprzeczne z prawem UE. A W³adys³aw Kosiniak-Kamysz, lider PSL, powiedzia³, ¿e to kolejna przegrana PiS przed TSUE i kolejny dowód, ¿e politycy powinni trzymaæ siê jak najdalej od s¹dów.

Z kolei bardzo krytycznie wypowiedzia³ siê o wtorkowym wyroku TSUE minister sprawiedliwoœci Zbigniew Ziobro:

– To orzeczenie jest dla nas nie do przyjêcia. Odnosz¹c siê do jego uzasadnienia, które nakazuje nie liczyæ siê w ogóle z porz¹dkiem prawa pañstwowego, konstytucyjnego, to nie uznajê nigdy takiego wyroku ani rozstrzygniêcia organu, który funkcjonuje w orbicie Unii Europejskiej. To konstytucja jest najwy¿szym prawem w Polsce – powiedzia³ minister na konferencji prasowej.

Opinia dla „Rzeczpospolitej"

Aleksander Stêpkowski, sêdzia nowej izby S¹du Najwy¿szego i rzecznik SN

Wyrok TSUE w zakresie, w jakim stwierdza koniecznoœæ istnienia œrodka zaskar¿enia przys³uguj¹cego osobom nieprzedstawionym do powo³ania na stanowisko sêdziego, nie jest ¿adn¹ nowoœci¹. Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN orzek³a w ten sposób wielokrotnie, wskazuj¹c na gwarancje konstytucyjne.

Z drugiej strony niepokoj¹ stwierdzenia, które mog¹ byæ odczytane jako zachêta do ignorowania przez s¹dy regulacji konstytucyjnych pañstwa cz³onkowskiego UE, które podlegaj¹ ochronie tak¿e na podstawie art. 4 traktatu o Unii Europejskiej.

Football news:

Mbappe dancing on the table 🕺 Watch as PSG celebrate their semi-final exit with passion
Pochettino on reaching the semi-finals: It's all down to the PSG players. I missed the adrenaline
Manuel Neuer: Bayern should have played better in Munich. We missed a lot of chances
Hans-Dieter Flick: Bayern lacked the final touch in attack. Congratulations to PSG
PSG President: We have invested a lot in the club to win the Champions League. Neymar and Mbappe have no reason to leave
Tuchel about 0:1 with Porto: Maybe not the best game to watch. Chelsea deserved to win after 180 minutes
Neymar on reaching the 1/2 Champions League: We knocked out the winner of the tournament. Now PSG should always strive to reach the semi-finals