Poland

Sołtysiński: Przejęcie Polska Press przez Orlen narusza konstytucję

Rzecz o prawie

Bloomberg

Wywodzona z art. 20 ustawy zasadniczej spo³eczna gospodarka rynkowa powoduje zasadniczy brak aktywnoœci gospodarczej w³adz publicznych, do których zaadresowano tê normê.

Wydanie zgody przez prezesa Urzêdu Ochrony Konkurencji i Konsumentów na przejêcie przez PKN Orlen SA Polska Press sp. z o.o. spotka³o siê ju¿ z krytyk¹. Podkreœla siê, ¿e zgoda UOKiK na koncentracjê jednego z najwiêkszych koncernów w Polsce ze spó³k¹ kontroluj¹c¹ kilkadziesi¹t lokalnych gazet i innych mediów narusza interesy akcjonariuszy aktywnego uczestnika po³¹czenia. Niemiecki w³aœciciel Polska Press jest kolejnym inwestorem zagranicznym prowadz¹cym dzia³alnoœæ w dziedzinie prasy i internetu, który pozby³ siê aktywów w Polsce. Przyczynia siê do tego spadek dochodów z dystrybucji prasy i reklamy, zapowiedŸ repolonizacji rynku mediów oraz realne perspektywy wprowadzenia innych form kontroli nad nimi.

Ostrze¿enia RPO

Sprzeciw wobec tej koncentracji ze wzglêdu na ryzyko naruszenia konstytucji uzasadni³ przekonuj¹co rzecznik praw obywatelskich, wskazuj¹c, ¿e zakup przez PKN Orlen du¿ego prywatnego koncernu medialnego grozi wolnoœci prasy. Media regionalne kontrolowane przez pañstwowy koncern mog¹ zostaæ przekszta³cone w informacyjne biuletyny propagandowe.

Argumentacja ta jest w pe³ni uzasadniona, bior¹c pod uwagê funkcjê, jak¹ pe³ni dziœ tzw. telewizja publiczna. Na podkreœlone przez RPO i innych zagro¿enia dla istotnej czêœci rynku mediów wskaza³y w swych wyst¹pieniach do prezesa Urzêdu tak¿e Towarzystwo Dziennikarskie i Helsiñska Fundacja Praw Cz³owieka. Negatywne skutki koncentracji widz¹ te¿ prywatni konkurenci dzia³aj¹cy na rynku (Garmond i Kolporter).

Przedstawiciele rz¹du uzasadniaj¹ nabycie wielu tytu³ów regionalnej prasy (dzienników i tygodników) potrzeb¹ redukcji obecnej dominacji mediów niezale¿nych, ¿yczliwych z regu³y opozycji. Bez w¹tpienia media prorz¹dowe nie zwiêkszaj¹ ostatnio wp³ywów i nie zapobiegaj¹ spadkowi popularnoœci koalicji PiS, Porozumienia i Solidarnej Polski, choæ korzystaj¹ z wielu form wsparcia finansowego rz¹du i spó³ek Skarbu Pañstwa. Przejêcie przez Orlen Polska Press ma zatem s³u¿yæ zwiêkszeniu potencja³u mediów, które maj¹ wzmocniæ arsena³ propagandowy koalicji rz¹dowej w obliczu nadchodz¹cych wyborów. Twierdzenia prezesa PKN Orlen i przedstawicieli rz¹du, ¿e w niczym to nie ograniczy swobody dziennikarzy, którzy bêd¹ nadal swobodnie wykonywali swe funkcje kontroli dzia³alnoœci np. lokalnych samorz¹dów, s¹ niewiarygodne. Telewidzowie mogli niedawno ogl¹daæ dyskusjê w TVN, gdzie rzekome zalety przejêcia Polska Press uzasadnia³ przedstawiciel rz¹du. Gdy prowadz¹cy dyskusjê dziennikarz zapyta³ go o choæ jeden przyk³ad wykrycia przez TVP obci¹¿aj¹cej rz¹d afery, polityk PiS poprosi³ o chwilê do namys³u i do koñca audycji nie odpowiedzia³. O dziennikarskich standardach w TVP œwiadczy te¿, ¿e do dyskusji o g³oœnych sporach w Porozumieniu zapraszani s¹ niemal zawsze tylko przedstawiciele tej strony konfliktu, któr¹ w danym okresie wspiera kierownictwo PiS (z regu³y to pose³ Bielan).

O co naprawdê chodzi

Rzeczywiste powody transakcji okreœli³ szczerze, acz bez aprobaty, red. Warzecha, konserwatywny, ¿yczliwy rz¹dowi, lecz znany z krytycznych wypowiedzi o sytuacji w obozie rz¹dowym dziennikarz. Jego zdaniem to oczywiste, ¿e w wyniku przejêcia Polska Press powstanie „linia transmisyjna Pan Prezes Kaczyñski – Wiceminister Sasin – Pan Prezes Obajtek – redaktor naczelny – dziennikarze (...)". Oczywiœcie nie dotyczy to wszystkiego. Dziennikarze bêd¹ mogli krytykowaæ np. dzia³alnoœæ samorz¹dów kontrolowanych przez opozycjê.

RPO, wnosz¹c swe zastrze¿enia, podniós³, ¿e zasada wolnoœci prasy wyklucza jej prawne podporz¹dkowanie w³adzom politycznym. Podporz¹dkowane, nawet poœrednio, media nie mog³yby wykonywaæ swej funkcji kontrolnej. W piœmie RPO nie znalaz³ siê natomiast argument, ¿e nabycie przez PKN Orlen Polska Press narusza te¿ art. 20 konstytucji, który statuuje jedn¹ z naczelnych podstaw ustroju gospodarczego RP. Zak³ada zasadniczy brak aktywnoœci pañstwa w sferze samodzielnej aktywnoœci gospodarczej. Doktryna wywodzi z art. 20 konstytucji zasadê pomocniczoœci: „Pañstwo w ramach procesów gospodarczych nie powinno eliminowaæ lub zniekszta³caæ naturalnych mechanizmów wolnego rynku z uwagi na sw¹ przewagê ekonomiczn¹ (...)" i prymat gospodarki prywatnej. Zasada spo³ecznej gospodarki rynkowej g³osi, ¿e aktywnoœæ gospodarcza pañstwa powinna koncentrowaæ siê w sferze organizacyjnej, interwencyjnej i redystrybucyjnej (np. ³agodzenia skutków kryzysów).

Spo³eczna gospodarka rynkowa implikuje wiêc „zasadniczy brak aktywnoœci pañstwa w sferze dzia³alnoœci gospodarczej". Adresatem obowi¹zków z art. 20 konstytucji s¹ przede wszystkim w³adze publiczne. W uzasadnieniu decyzji UOKiK brak choæby jednego zdania œwiadcz¹cego, ¿e analizowano zgodnoœæ przejêcia Polska Press w œwietle art. 20 konstytucji i zasady pomocniczoœci pañstwa w dzia³alnoœci gospodarczej. G³oszona przez rz¹d repolonizacja wielu dziedzin ¿ycia gospodarczego wyklucza w praktyce nakazy p³yn¹ce z konstytucji i zobowi¹zañ miêdzynarodowych.

Prezes UOKiK, jak inni funkcjonariusze rz¹dowi, nie przyk³ada wiêkszej wagi do rygorów konstytucyjnych. Kieruje siê zapewne pragmatycznym za³o¿eniem, ¿e ewentualne spory konstytucyjne trafi¹ do tzw. Trybuna³u Konstytucyjnego i zostan¹ ¿yczliwie dla nich rozpatrzone. Jak wiadomo, TK utworzono z naruszeniem konstytucji. W jego sk³ad wchodz¹ m.in. trzej „dublerzy" powo³ani przez prezydenta zamiast prawid³owo wybranych sêdziów, co potwierdzi³ prawomocnym wyrokiem TK poprzedniej kadencji.

Bez usprawiedliwienia

Przejêcia przez PKN Orlen m.in. istotnej czêœci rynku prasy lokalnej w Polsce (20 dzienników i 120 tygodników) nie usprawiedliwiaj¹ istotne interesy gospodarcze koncernu paliwowego. Wiêcej, koncentracja zagra¿a konstytucyjnym prawom do informacji i wolnoœci prasy. Na niektórych rynkach regionalnych przejêty w wyniku koncentracji rynek prasowy przekracza zapewne 40 proc. W kilkudziesiêciu sprawach z uzasadnienia decyzji UOKiK usun¹³ wa¿ne informacje o pozycji spó³ek Polska Press na niemal wszystkich rynkach lokalnych, powo³uj¹c w¹tpliwy argument tajemnicy przedsiêbiorstwa. Uzasadnienie bez tych danych ma utrudniæ RPO badanie rzetelnoœci konkluzji UOKiK, ¿e koncentracja nie wp³ywa istotnie na konkurencjê i wolnoœæ prasy na ¿adnym rynku lokalnym.

Decyzja UOKiK wywo³a³a spór miêdzy prezesem tego urzêdu a RPO, któremu trzykrotnie odmówiono udostêpnienia ca³oœci akt tego postêpowania antymonopolowego. Prezes T. Chróstny uzasadnia odmowê g³ównie tym, ¿e dokumenty zawieraj¹ tajemnice przedsiêbiorstwa i ¿e art. 71 i 73 ustawy o ochronie konkurencji nie zezwalaj¹ na udostêpnienie zebranych przez UOKiK informacji RPO. Czy strony w postêpowaniu przed UOKiK powinny byæ bardziej uprzywilejowane ni¿ przed RPO?

Wy³¹cznie jêzykowa wyk³adnia przepisów przez prezesa UOKiK pozostaje w oczywistej sprzecznoœci z ustawowymi kompetencjami RPO. Interpretacja UOKiK pozbawia go skutecznych mo¿liwoœci wype³niania funkcji prewencji (zapobiegania) naruszeñ konstytucji w œwietle jej art. 80 i 208. Zaskakuje, ¿e stwierdziwszy tak oczywist¹ niespójnoœæ systemow¹ przepisów, prezes UOKiK nie rozwa¿y³ u¿ycia znanej od dawna w doktrynie i orzecznictwie wyk³adni systemowej i funkcjonalnej, by unikn¹æ niespójnoœci unormowañ z wnioskami z interpretacji jêzykowej przepisów.

Decyzja UOKiK ws. zgody na przejêcie przez Orlen Polska Press zbieg³a siê z odmow¹ zgody na koncentracjê Agora SA i Eurozet, transakcji z udzia³em podmiotów o wielokrotnie mniejszej ³¹cznej skali gospodarczej, która nie wywo³uje problemów konstytucyjnych. Zachêcam czytelników do porównania uzasadnieñ w tych sprawach i oceny, czy zastosowano równie ostro¿ne i ¿yczliwe dla uczestników ³¹czenia kryteria wp³ywów koncentracji na konkurencjê.

Autor jest prof. dr. hab., radc¹ prawnym

Football news:

UEFA can compensate St. Petersburg for the cost of hosting additional Euro matches
Solskjaer on Super League: Bad idea. You can not give the right to participate because of the name, you need to earn it
Now St. Petersburg will host as many as 7 matches of Euro 2020:3 games from Dublin were moved here. The audience will be in all the arenas of the tournament
Manchester United have been in contact with Ronaldo's agent about a potential transfer (Nicolo Skira)
Zidane on the rumors about the exclusion of Real Madrid from European competitions: Absurd. We have the right to play in the Champions League
Sorokin on the transfer of Euro matches to St. Petersburg: This shows confidence in Russia. We are confident that we will manage, the pitch is in good condition
The Association of European Clubs helped win the Super League. The collapse of Agnelli took advantage of PSG and Bayern