Poland

Skandal czynu – blask osoby. Rzecz o Jeanie Vanier

Wspomnienia

Jean Vanier

Photo by Kotukaran, cropped by Gabriel Sozzi, CC BY-SA 3.0 , via Wikimedia Commons

Jeszcze o Jeanie Vanier w rocznicê rewelacji.

Wiosn¹ 1974 roku prof. Stanis³aw Nahlik, wraz z moim Ojcem oraz dr Halin¹ Nieæ organizowali w Krakowie doroczn¹ konferencjê dla by³ych s³uchaczy Akademii Prawa Miêdzynarodowego w Hadze. Na tê konferencjê przyjecha³ z Nancy prof. René-Jean Dupuy. Prof. Nahlik, zorientowawszy siê, ¿e znam trochê francuski, poprosi³, abym w imieniu studentów przywita³ sekretarza Akademii Prawa Miêdzynarodowego, co te¿ uczyni³em. Potem wzi¹³em udzia³ w jego seminarium na temat prawa morza i zada³em tam kilka pytañ. Po seminarium prof. Dupuy podszed³ i zaproponowa³ mi miesiêczne stypendium w Akademii, które jeszcze w tym samym roku otrzyma³em.

Gdy w przerwie miêdzy haskimi wyk³adami siedzia³em na trawniku z kole¿ank¹, studentk¹ z USA, przechodzili obok dwaj mê¿czyŸni, którzy jak perypatetycy gor¹co o czymœ dyskutowali. Us³ysza³em, ¿e mówi¹ po polsku. Byli to ambasador PRL w Hadze Józef Okuniewski oraz Manfred Lachs, prezes Miêdzynarodowego Trybuna³u Sprawiedliwoœci. Okaza³o siê, ¿e rozmawiaj¹ o filmie „Jesus Christ Superstar”. Zapytali, czy go widzia³em, bo jeœli nie, to koniecznie muszê obejrzeæ, gdy¿ ich zdaniem jest wspania³y. Polubi³em potem bardzo muzykê z tego filmu.

Wiele lat póŸniej, gdy pe³ni³em funkcjê prezesa Fundacji L’Arche w Polsce, pozna³em wspania³ego Karola Nahlika (syna profesora), który mieszka³ w domu L’Arche w podkrakowskich Œledziejowicach. Do Arki wci¹gn¹³ mnie adwokat Janusz Grzybowski, który zajmowa³ siê przede mn¹ sprawami wspólnoty, jak równie¿, a mo¿e przede wszystkim, Wojtek Janiszewski (prowadz¹cy dom w Œledziejowicach), Krzyœ Stojowski oraz Wojtek Zieliñski – trzech kumpli. Nie pamiêtam ju¿, kto podpisa³ akt fundacyjny: czy by³ to Emile Marolleau, czy Erika Fischer. Przez oko³o 10 lat pe³ni³em funkcjê prezesa polskiej ga³êzi Arki, a w zwi¹zku z wynikaj¹cymi z tego obowi¹zkami wyje¿d¿a³em na regionalne spotkania do Belgii i Wielkiej Brytanii. Mia³em wówczas przywilej nocowania w domach wspólnoty. Uczestniczy³em te¿ w odbywaj¹cych siê co 7 lat konferencjach Miêdzynarodowej Federacji Wspólnot L’Arche. By³y to wielkie spotkania wspólnot z ca³ego œwiata z Osobami, Asystentami i tzw. Staffem. Pojecha³em na spotkania Federacji w Quebecu i we Francji. W tym ostatnim kraju konferencja odby³a siê w miejscowoœci Paray-le-Monial. Odbyliœmy piêkn¹ piesz¹ wycieczkê do Taizé, ¿y³ wtedy jeszcze Brat Roger. Najciekawsza by³a jednak droga, podczas której towarzyszy³a nam wspólnota z³o¿ona z alkoholików i innych ludzi. Pewna kobieta, która kiedyœ wyci¹gnê³a do nich rêkê, a teraz towarzyszy³a im, opowiada³a nam historiê ka¿dego z nich oraz ca³ej wspólnoty.

Na federacjê L’Arche we Francji wystartowa³em w ostatniej chwili z Bukowiny Tatrzañskiej, gdzie by³em z dzieæmi na nartach. Dolecia³em do Genewy, sk¹d na miejsce zawioz³a mnie moja siostra Anna Rosset, a z powrotem starsza siostra Maria Kosch. Wizy dla wyje¿d¿aj¹cych do Kanady pomóg³ mi za³atwiæ Ojciec w konsulacie kanadyjskim w Warszawie. Moja ¿ona Maria towarzyszy³a mi w wyjeŸdzie do Kanady. Tak wiêc w arkowe sprawy trochê wci¹gn¹³em w³asn¹ rodzinê.

Jeana Vanier spotyka³em wielokrotnie, tak w Kanadzie, jak we Francji, no i oczywiœcie w Polsce. Odwiedzi³ mnie nawet w moim mieszkaniu w Krakowie na ul. Floriañskiej 15.
Ostatni raz widzia³em siê z Nim w Filharmonii Krakowskiej, gdy dosta³em piêkne podziêkowanie w postaci kopii ikony Trójcy Œwiêtej Andrieja Rublowa z warsztatu Arki. W momencie wrêczania mi tej ikony wyœwietlono na ekranie moj¹ fotografiê autorstwa naszego przyjaciela Marka Ciosa.

Gdy Édouard Balladur kandydowa³ na prezydenta Francji, do domu wspólnoty w Œledziejowicach przyjecha³a jego ¿ona Marie, której wrêczy³em wielki bukiet ró¿. Wtedy te¿ Wojtek Janiszewski zosta³ odznaczony.

Oczywiœcie, w Arce mia³y te¿ miejsce ró¿ne spory, np. co do projektu drugiego domu w Poznaniu. Wojtek Zieliñski mia³ wizjê skromniejszego domu, Ala Nawrocka – wiêkszego. Stanê³o ostatecznie na wizji Ali.

Jednak skromnoœæ jest wa¿n¹ cech¹ Arki. Dlaczego wspominam o odznaczeniu Wojtka? Bo Wojtek jest dla mnie superstar.

Tak¿e Jean Vanier jest dla mnie i dla wielu superstar – nawet bez kanonizacji jest œwiêty. S¹dzê, ¿e to przekonanie nosi w sercu wielu ludzi, którzy siê z nim zetknêli.

Jednak kierownictwo L’Arche International, z panem Stephanem Posnerem na czele, podjê³o s³uszn¹ decyzjê: tak powo³uj¹c wyspecjalizowan¹ firmê (GCPS) dla zbadania zarzutów pod jego adresem, jak te¿ publikuj¹c 22 lutego 2020 roku raport z przeprowadzonych dochodzeñ.

Gdy ktoœ mi mówi o rewelacjach na temat Jeana Vanier, mam w uszach piêkn¹ muzykê z „Jesus Christ Superstar”, a przed oczami – scenê ostatniej wieczerzy, rekonstruowan¹ w filmie na podstawie fresku Leonarda da Vinci, oraz scenê s¹du Pi³ata, gdy t³um agresywnie krzyczy „Ukrzy¿uj Go!”. Ponadto widzê wtedy obraz „Powrót syna marnotrawnego” Rembrandta – o tej historii pisa³ œwiêty Jean, ¿e ka¿dy z nas jest Synem Marnotrawnym, ka¿dy z nas jest Przebaczaj¹cym Ojcem i ka¿dy z nas jest Zazdrosnym Synem. A tak¿e przypominam sobie wówczas jego s³owa: „ka¿dy z nas jest zraniony i ka¿dy z nas rani”.

Raport pokazuje, ¿e tak¿e i Jean Vanier rani³. Jestem przekonany, ¿e Chrystus, czekaj¹cy w ogrójcu, biczowany, cierniem ukoronowany, dŸwigaj¹cy krzy¿ i ukrzy¿owany, nie tylko odkupi³ nasze grzechy, ale tak¿e leczy zadane przez nas rany.

Chcia³em znaleŸæ ksi¹¿kê, w której powy¿szy cytat zapisa³ Jean Vanier. Okaza³o siê, ¿e bardzo du¿o zosta³o ich w Polsce wydanych, ale ¿adna nie jest dostêpna, mo¿e na rynku wtórnym. Wielu wspania³ych ludzi t³umaczy³o ksi¹¿ki Jeana Vanier, jak Marcin Przeciszewski, Witold Bonowicz. Z tych t³umaczy najbli¿sza mi jest Agnieszka Kuryœ, która czêsto towarzyszy³a mu i t³umaczy³a nie tylko jego ksi¹¿ki, ale tak¿e jego samego na ¿ywo.

Przypomnia³em sobie, ¿e Jean Vanier zostawi³ u mnie swoje pisemne pe³nomocnictwo, prosz¹c, abym pilnowa³ jego praw autorskich i by tantiemy sz³y na Arkê. Nigdy tego pe³nomocnictwa nie u¿y³em, ale mo¿e w³aœnie teraz przyszed³ czas.

Co Arka zrobi³a dla mnie?

Pozwoli³a mi wyzbyæ siê lêku przed drugim. Zw³aszcza ludzie dotkniêci chorob¹ budz¹ w nas lêk. Od tego chyba nikt nie jest wolny. To bardzo wa¿ne, bo jak odkry³ Paul Ricoeur, droga do Boga prowadzi przez Drugiego.

Od tego lêku, jak zauwa¿y³em, nie by³a wolna sama El¿bieta Penderecka, gdy podczas koncertu dla Arki, zobaczywszy na widowni Filharmonii Krakowskiej tylu ludzi z zespo³em Downa, wbrew uzgodnieniom i zapowiedziom konferansjera Bogus³awa Sonika powiedzia³a, ¿e koncert jest dedykowany uzdolnionej m³odzie¿y.

Pomys³odawc¹ tego koncertu by³ Zbyszek Baran. Gdy siê dowiedzia³, ¿e pracujê dla Arki, uzna³, ¿e w jednym ze swoich „Piêciu wyk³adów na koniec wieku” Krzysztof Penderecki pisze o Arce w³aœnie, i wyst¹pi³ z t¹ ide¹. W koncercie tym na moj¹ proœbê wyst¹pi³a te¿ Kaja Danczowska, wyp³acaj¹c mi w ten sposób hojne honorarium za jakieœ moje us³ugi.
Nie wiem, czy to przypadek, ¿e obydwie moje córki: Kasia Szklarczyk i Zosia Kosch-Róg, pracuj¹ z dzieæmi z u³omnoœciami.

Pamiêtam dyskusjê pomiêdzy moj¹ Matk¹ Zofi¹ (lekarzem psychiatr¹ i wieloletnim pracownikiem domu opieki im. œw. Brata Alberta w Izdebniku) a Emile’em Marolleau. Czy Instytucja – czy Wspólnota? Wszak mój Ojciec zawsze nam powtarza³: „Mamusia zawsze ma racjê, a nawet jak nie ma racji, to i tak ma racjê”. Jednak¿e w tym sporze stojê po stronie Emile’a: choæ instytucje s¹ równie¿ wa¿ne, ale WSPÓLNOTA, w której centrum jest OSOBA, jest jedn¹ z najwiêkszych wartoœci Arki.

Karol Wojty³a napisa³ ksi¹¿kê „Osoba i czyn” wydan¹ w Krakowie w grudniu 1969 roku. Jest to jego pierwsza ksi¹¿ka, jak¹ przeczyta³em. W tym kontekœcie dokonujmy oceny odpowiedzialnoœci i proponujê, by to przez pryzmat tej pracy patrzeæ na ka¿dego cz³owieka.

Czytaj¹c ten swój tekst, dochodzê do wniosku, ¿e jestem dotkniêty tr¹dem pychy, dlatego modlê siê, by us³yszeæ s³owa: „jesteœ oczyszczony”.

Kraków, Œroda Popielcowa, 17 lutego 2021 roku

PS. Przed kilkoma dniami Rz¹d przyj¹³ strategiê na rzecz osób niepe³nosprawnych na lata 2021-2030. Coœ, czego tak bardzo brakowa³o w latach 90. Cieszê siê.

Football news:

Ceferin on the withdrawal of the Premier League clubs from the Super League: We are once again united and moving forward together
Tuchel on the fight for the top 4: Everything is in the hands of Chelsea
Chelsea announced their withdrawal from the Super League last of the Premier League clubs
Six English clubs - Manchester United, Manchester City, Liverpool, Chelsea, Arsenal and Tottenham - intend to return to the Association of European Clubs (ESA) after they decided to withdraw from the European Super League
Super League does not give up: they promise to revise the format in order to return and save football further
Football belongs to the fans. Today, more than ever. Tweet of the day by Gerard Pique
AC Milan and Inter are withdrawing from the Super League