Poland

Rząd widzi sądy cywilne jako zdalne lub niejawne

Prawnicy krytycznie oceniaj¹ generalne odstêpstwo od jawnych spraw cywilnych, pracy i gospodarczych na czas pandemii i jeszcze przez rok.

Sejm zaj¹³ siê w czwartek kontrowersyjnym rz¹dowym projektem radykalnego odejœcia od jawnego rozpatrywania spraw cywilnych, które stanowi¹ 80 proc. spraw w polskich s¹dach (ok. 13 mln rocznie). Na czas pandemii i przez rok po jej zakoñczeniu maj¹ te¿ zostaæ zlikwidowane trójkowe i wiêksze sk³ady sêdziowskie. W s¹dach powszechnych w obu instancjach bêdzie orzekaæ tylko jeden sêdzia.

Wyrok zza biurka

W myœl przedstawionej przez Ministerstwo Sprawiedliwoœci noweli kodeksu postêpowania cywilnego rozprawy i posiedzenia odbywaæ siê maj¹ zdalnie (via internet), a je¿eli nie ma takiej mo¿liwoœci, co siê niestety czêsto zdarza, bêd¹ kierowane na posiedzenie niejawne. A wiêc sêdziowie bêd¹ orzekaæ zza biurka bez udzia³u stron.

W uzasadnieniu projektu wskazano, ¿e niejawne posiedzenie nie zagra¿a bezpieczeñstwu uczestników postêpowania i pracowników s¹du. W ka¿dej takiej sprawie mo¿e zaœ zostaæ przeprowadzone postêpowanie dowodowe z dokumentów, opinii bieg³ych czy œwiadków na piœmie, co umo¿liwi zebranie pe³nego materia³u. Tylko wyj¹tkowo s¹d mo¿e zarz¹dziæ klasyczn¹ rozprawê.

Przyjêto te¿ zasadê rozpoznawania spraw w sk³adzie jednego sêdziego w pierwszej i drugiej instancji.

A to z powodu zagro¿enia epidemiologicznego, jakie stwarzaæ maj¹ sobie trzy osoby zasiadaj¹ce wspólnie w sk³adzie s¹du. A nie ma znaczenia, czy w sprawie orzeka jeden czy trzech sêdziów, brak bowiem obiektywnych i sprawdzalnych danych pozwalaj¹cych przyj¹æ, ¿e wyrok wydany przez jednego sêdziego jest mniej sprawiedliwy ni¿ wydany w poszerzonym sk³adzie czy te¿ ¿e sprawa zosta³a mniej wnikliwie zbadana przez jednego sêdziego.

Przeciwne stanowisko oznacza³oby te¿ swoiste wotum nieufnoœci dla wiedzy i umiejêtnoœci sêdziów w s¹dach pierwszej instancji, którzy de facto, maj¹c mniejsze doœwiadczenie i w za³o¿eniu wiedzê ni¿ ich koledzy z wy¿szej instancji, musz¹ rozpoznaæ dan¹ sprawê równie rzetelnie i wnikliwie.

Do tej pory jednoosobowe sk³ady by³y np. w sprawach rejestrowych czy w lubelskim e-s¹dzie, ale odwo³anie od ich orzeczeñ trafia³o ju¿ do wieloosobowych sk³adów.

Zani¿enie standardu

Krytyczne uwagi do projektu przes³a³a pierwsza prezes SN Ma³gorzata Manowska. Jej zdaniem zarówno w pierwszej instancji, jak i w apelacji sprawa zawsze bêdzie mog³a byæ skierowana na posiedzenie niejawne, a strona nie bêdzie mia³a prawa ¿¹daæ przeprowadzenia jawnej rozprawy. Nawet przy u¿yciu urz¹dzeñ technicznych na odleg³oœæ.

– To rozwi¹zanie bezprecedensowe, trudne do pogodzenia z zasad¹ jawnoœci postêpowania, tym bardziej ¿e ma obowi¹zywaæ przez rok od odwo³ania zagro¿enia stanu epidemicznego – wskazuje pierwsza prezes SN. I dodaje, ¿e trzyosobowe sk³ady winny byæ zachowane przynajmniej w donioœlejszych sprawach, np. grupowych czy o ubezw³asnowolnienie. A uwaga, ¿e nie ma znaczenia, czy orzeka jeden sêdzia czy trzech, budzi powa¿ne zdziwienie.

Tak¿e Naczelna Rada Adwokacka wskaza³a, ¿e projektowane rozwi¹zania znacz¹co obni¿¹ standard rzetelnego procesu, a jego strony maj¹ prawo do wys³uchania przez s¹d i do osobistego uczestnictwa we wszelkich czynnoœciach procesowych, w szczególnoœci w czasie przeprowadzania dowodów, zadawania pytañ œwiadkom. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, bez udzia³u stron, gdy istniej¹ okolicznoœci sporne, to zaprzeczenie rzetelnego, sprawiedliwego procesu.

Inaczej na sprawê patrzy sêdzia Aneta £azarska z SO w Warszawie, orzekaj¹ca zwykle w sk³adach trzyosobowych.

– Rozprawy zdalne nic nie wnosz¹, gdy zdarzaj¹ siê zak³ócenia w dŸwiêku i trudnoœci w po³¹czeniu, poza tym ich czas dramatycznie siê wyd³u¿a, stanowi¹c zagro¿enie dla sêdziów zasiadaj¹cych kolegialnie. Jedynym racjonalnym rozwi¹zaniem jest zapewnienie stronom rzetelnego postêpowania pisemnego oraz organizacja rozpraw w donios³ych indywidualnie lub spo³ecznie sprawach na przekonuj¹cy wniosek. Bez wyposa¿enia s¹dów w profesjonalny system do zdalnych rozpraw nie da siê dalej funkcjonowaæ.

Etap legislacyjny: pierwsze czytanie w Sejmie

Rafa³ Kania wspólnik w kancelarii Sendero Tax & Legal

Propozycji MS nie uzasadnia sytuacja epidemiczna. Przenoszenie rozpraw na posiedzenia niejawne to cios w fundament sprawiedliwoœci. Apelacyjne sk³ady jednoosobowe? Autorzy chyba nie wiedz¹, ¿e sêdziowie w apelacji wspólnie pracuj¹ nad spraw¹. To ma wielki walor – od lat zarz¹dzam zespo³em doœwiadczonych prawników. Resort sprawiedliwoœci powinien w tempie ekspresowym doposa¿yæ s¹dy i przeprowadziæ szkolenia personelu, by wzmacniaæ funkcjonowanie zdalne. Powinien w trybie pilnym pracowaæ nad zaawansowanym technologicznie ePUAP-em dla s¹dów i pe³nomocników s¹dowych. Woli jednak kolejne projekty ustaw.

Football news:

Tuchel on Guardiola and City: Chelsea deserved to win over the best coach and one of the best teams
Guardiola on de Bruyne's injury: It doesn't look good. He is in pain
Thomas Mueller: Flick didn't explain his decision, but neither should he. He spent a lot of energy for 1.5 years
Guardiola on 0:1 with Chelsea: It is not easy to beat a team that defends itself in the third
Tuchel on the victory over Man City: A very strong Chelsea game. Proud
Four Monaco players were infected with the coronavirus before the match with Bordeaux. Golovin - in the application for the game
Chelsea reached the FA Cup final for the 8th time under Abramovich-a record