Poland

Pracodawca może zapłacić za COVID-19 w firmie

Kadry

Adobe Stock

Odpowiedzialnoœæ pracodawcy za zaka¿enia SARS-CoV-2 w zak³adzie pracy mo¿e siê ró¿niæ w zale¿noœci od tego, czy prowadzi zak³ad wprawiany w ruch za pomoc¹ si³ przyrody, czy dzia³alnoœæ innego rodzaju.

Pracodawcy ponosz¹ odpowiedzialnoœæ za stan bezpieczeñstwa i higieny pracy w zak³adzie pracy (art. 207 § 1 k.p.). Obecnie przepisy nak³adaj¹ na nich wiele dodatkowych obowi¹zków zwi¹zanych ze stanem epidemii. Jednak nawet w przypadku stosowania siê do wszystkich tych regulacji nie mo¿na ca³kowicie wykluczyæ, ¿e pracownik zakazi siê koronawirusem na terenie zak³adu pracy.

Roszczenia cywilne

Pracownikowi, który zakazi siê SARS-CoV-2 w zak³adzie pracy i zachoruje na COVID-19, przys³uguj¹ na podstawie przepisów prawa cywilnego roszczenia wobec pracodawcy o:

1. jednorazowe odszkodowanie za uszczerbek maj¹tkowy np. w przypadku poniesionych kosztów leczenia, specjalnej pielêgnacji i opieki, przyuczania do nowego zawodu,

2. zadoœæuczynienie pieniê¿ne za uszczerbek niemaj¹tkowy jako rekompensata pieniê¿na za doznan¹ krzywdê, której celem jest z³agodzenie jej skutków,

- z tytu³u utraty zdolnoœci do pracy,

- z tytu³u zwiêkszenia potrzeb ¿yciowych,

- z tytu³u zmniejszenia widoków powodzenia na przysz³oœæ.

Je¿eli w wyniku zara¿enia pracownik zmar³, do pracodawcy mog¹ zwróciæ siê cz³onkowie jego rodziny z roszczeniem o:

- jednorazowe odszkodowanie – gdy wskutek œmierci pracownika nast¹pi³o znaczne pogorszenie ich sytuacji ¿yciowej,

- zadoœæuczynienie pieniê¿ne za uszczerbek niemaj¹tkowy,

- rentê – je¿eli na zmar³ym ci¹¿y³ obowi¹zek alimentacyjny lub gdy dobrowolnie i stale dostarcza³ on rodzinie œrodki utrzymania, a z okolicznoœci wynika, a wymagaj¹ tego zasady wspó³¿ycia spo³ecznego.

Pracownik (lub rodzina zmar³ego pracownika), wystêpuj¹cy przeciwko pracodawcy z roszczeniem w zwi¹zku z zaka¿eniem w zak³adzie pracy, musi wykazaæ ³¹cznie:

- zwi¹zek przyczynowy pomiêdzy zara¿eniem a powstaniem szkody,

- ci¹¿¹c¹ na pracodawcy odpowiedzialnoœæ z tytu³u czynu niedozwolonego – na zasadzie ryzyka lub winy,

- poniesion¹ szkodê, w tym najczêœciej szkodê niemaj¹tkow¹ – krzywdê (uszczerbek na zdrowiu).

Zwi¹zek przyczynowy

Pracownik (lub rodzina zmar³ego pracownika) musi wykazaæ, ¿e istnieje zwi¹zek przyczynowy pomiêdzy zdarzeniem, z którego wywodzi on skutki prawne, a uszczerbkiem na zdrowiu lub pogorszeniem siê sytuacji materialnej.

W przypadku zaka¿enia COVID-19 pracownik powinien zatem udowodniæ, ¿e do takiego zaka¿enia dosz³o w zak³adzie pracy. Bior¹c pod uwagê stan epidemii i mo¿liwoœæ zaka¿enia nawet w wyniku krótkiego kontaktu z inn¹ osob¹ czy przedmiotem np. w œrodkach komunikacji czy sklepie, wykazanie adekwatnego zwi¹zku przyczynowego mo¿e byæ bardzo trudne. Nie mo¿na jednak takiej sytuacji wykluczyæ, zw³aszcza w przypadku wyst¹pienia w firmie ogniska zaka¿eñ lub wczeœniejszego zaka¿enia u innego pracownika, z którym wystêpuj¹cy z roszczeniem przeciwko pracodawcy blisko wspó³pracowa³.

Nale¿y te¿ zwróciæ uwagê, ¿e w przypadku niektórych zaka¿eñ – np. wirusem C zapalenia w¹troby – judykatura wykszta³ci³a domniemanie faktyczne zaka¿enia w pracy (w tym wypadku w zwi¹zku z dzia³aniami medycznymi). Trudno wiêc stwierdziæ, jakie stanowisko zajmie polskie s¹downictwo wobec koniecznoœci udowodnienia zaka¿enia COVID-19 w zak³adzie pracy.

Na zasadzie ryzyka...

Zgodnie z kodeksem cywilnym pracodawca, który prowadzi zak³ad lub przedsiêbiorstwo wprawiane w ruch za pomoc¹ si³ przyrody takich jak para, gaz, elektrycznoœæ, paliwa p³ynne itp., ponosi odpowiedzialnoœæ za szkodê na osobie lub mieniu, wyrz¹dzon¹ komukolwiek przez ruch tego przedsiêbiorstwa lub zak³adu. Zak³ad jest wprowadzany w ruch si³ami przyrody, gdy te si³y stanowi¹ si³ê napêdow¹ przedsiêbiorstwa jako ca³oœci, tak aby jego istnienie oraz praca by³y uzale¿nione od wykorzystania si³ przyrody, bez u¿ycia których nie osi¹gnê³oby celu, do jakiego zosta³o utworzone. Na zasadzie ryzyka mog¹ zatem odpowiadaæ tacy pracodawcy, jak: zak³ady energetyczne, transportowe, budowlane, kopalnie, huty itp.

W przypadku odpowiedzialnoœci na zasadzie ryzyka zbêdne jest ustalanie, czy pracodawcy mo¿na przypisaæ zawinienie lub bezprawne zaniedbanie w zakresie obowi¹zków dotycz¹cych stworzenia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Jego wina lub jej brak nie jest w tym przypadku przes³ank¹ odpowiedzialnoœci.

Taki pracodawca mo¿e siê zwolniæ z odpowiedzialnoœci jedynie w przypadku:

- si³y wy¿szej, czyli zdarzenia zewnêtrznego i nadzwyczajnego, którego zajœcie jest niemo¿liwe do przewidzenia i zapobie¿enia, np. powódŸ, zamieæ, tornado, po¿ar, zamieszki spo³eczne lub

- wy³¹cznej winy poszkodowanego pracownika lub osoby trzeciej, za któr¹ pracodawca nie ponosi odpowiedzialnoœci, np. klienta, dostawcy.

Nale¿y wiêc rozwa¿yæ, czy epidemia mo¿e zostaæ uznana za si³ê wy¿sz¹, która wy³¹cza odpowiedzialnoœæ pracodawcy. Ostatni raz sytuacja, z któr¹ mamy obecnie do czynienia, mia³a miejsce 100 lat temu podczas epidemii tzw. hiszpanki. Trudno wiêc znaleŸæ rozwa¿ania w tej materii w literaturze przedmiotu czy orzecznictwie. Pewn¹ wskazówkê mo¿e jednak stanowiæ uzasadnienie wyroku S¹du Najwy¿szego z 21 marca 2001 r. w sprawie I PKN 319/00, w którym SN poœrednio przyzna³, ¿e epidemia mo¿e byæ traktowana jako si³a wy¿sza.

Natomiast o wy³¹cznej winie pracownika mówimy, gdy wy³¹czn¹ przyczyn¹ szkody jest jego obiektywnie nieprawid³owe zachowanie. Byæ mo¿e o wy³¹cznej winie pracownika za zaka¿enie moglibyœmy mówiæ, gdyby skrajnie i notorycznie ignorowa³ zasady bezpieczeñstwa w zak³adzie pracy dotycz¹ce obowi¹zku zakrywania ust i nosa, dezynfekcji r¹k czy zachowania dystansu spo³ecznego.

... albo winy

Je¿eli pracodawca nie prowadzi przedsiêbiorstwa wprowadzanego w ruch si³ami przyrody, mo¿e ponosiæ odpowiedzialnoœæ na zasadzie winy. Bêdzie to mia³o miejsce, jeœli nie dope³ni³ ci¹¿¹cych na nim obowi¹zków zwi¹zanych z zapewnieniem bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.

Istotne jest przy tym, ¿e pracodawca odpowiada nie tylko za naruszenie przepisów bhp, ale tak¿e za z³amanie ogólnych zasad bhp wynikaj¹cych z doœwiadczenia ¿yciowego, regu³ bezpiecznego wykonywania okreœlonego rodzaju pracy czy regu³ logicznego rozumowania.

Bardzo wa¿ne jest zatem, aby pracodawcy przestrzegali przepisów wprowadzaj¹cych ograniczenia, nakazy i zakazy w zwi¹zku ze stanem pandemii. Powinni te¿ – przede wszystkim w celu zapewnienia pracownikom bezpieczeñstwa w zak³adzie pracy, ale równie¿ w celu ewentualnego wy³¹czenia swojej odpowiedzialnoœci – wprowadziæ wewnêtrzne procedury dotycz¹ce korzystania z przestrzeni wspólnej, zakrywania ust i nosa czy zg³aszania przypadków zachorowania lub postêpowania w sytuacji stwierdzenia zaka¿enia wœród pracowników. Powinni równie¿ stale monitorowaæ, czy zatrudnieni rzeczywiœcie przestrzegaj¹ ww. procedur.

WysokoϾ szkody

Je¿eli pracownik w wyniku zaka¿enia w zak³adzie pracy poniós³ szkodê, powinien j¹ wykazaæ. W przypadku zaka¿enia jego nastêpstwem du¿o czêœciej ni¿ typowa szkoda maj¹tkowa bêdzie szkoda niemaj¹tkowa w postaci krzywdy, czyli ból, cierpienie, dolegliwoœci natury psychicznej.

Krzywdy nie da siê zmierzyæ, jednak w postêpowaniach s¹dowych okreœlany jest procentowy uszczerbek na zdrowiu. W praktyce uznaje siê, ¿e uszczerbkiem na zdrowiu jest ró¿nica pomiêdzy stanem zdrowia pracownika przed wypadkiem, okreœlonym jako 100 proc., a stanem zdrowia pracownika po wypadku przy pracy.

Zdaniem autorki

Agnieszka Anusewicz, adwokat, starszy prawnik w Raczkowski

Jeœli pracownik zakazi siê koronawirusem w zak³adzie pracy, pracodawca mo¿e te¿ ponieœæ odpowiedzialnoœæ karn¹. Je¿eli pracodawca, jako osoba odpowiedzialna za bezpieczeñstwo i higienê pracy, narazi³ pracownika na bezpoœrednie niebezpieczeñstwo utraty ¿ycia albo ciê¿kiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolnoœci do lat 3, a gdy dzia³a³ nieumyœlnie – grzywnie, karze ograniczenia wolnoœci albo pozbawienia wolnoœci do roku. Ponadto, je¿eli w zak³adzie pracy nie zachowywano zasad bhp zwi¹zanych z ograniczeniem rozprzestrzeniania siê wirusa SARS-CoV-2, a tym samym spowodowano szerzenie siê choroby zakaŸnej (COVID-19), pracodawca mo¿e odpowiadaæ za sprowadzenie niebezpieczeñstwa dla ¿ycia lub zdrowia wielu osób, co jest zagro¿one kar¹ pozbawienia wolnoœci od 6 miesiêcy do 8 lat. Co istotne, odpowiedzialnoœci karnej nie zawsze podlega tylko pracodawca. Mog¹ j¹ ponieœæ równie¿ osoby kieruj¹ce pracownikami (kierownicy wydzia³ów, majstrowie, brygadziœci itp.), które organizuj¹ lub toleruj¹ wykonywanie pracy przez podleg³e im osoby z naruszeniem przepisów bhp.

Football news:

Mbappe dancing on the table 🕺 Watch as PSG celebrate their semi-final exit with passion
Pochettino on reaching the semi-finals: It's all down to the PSG players. I missed the adrenaline
Manuel Neuer: Bayern should have played better in Munich. We missed a lot of chances
Hans-Dieter Flick: Bayern lacked the final touch in attack. Congratulations to PSG
PSG President: We have invested a lot in the club to win the Champions League. Neymar and Mbappe have no reason to leave
Tuchel about 0:1 with Porto: Maybe not the best game to watch. Chelsea deserved to win after 180 minutes
Neymar on reaching the 1/2 Champions League: We knocked out the winner of the tournament. Now PSG should always strive to reach the semi-finals