Poland

Polska ma najbrudniejszą energię w Europie

Energetyka

Fotorzepa, Robert Wójcik

Produkcja pr¹du w naszym kraju jest ju¿ nie tylko najdro¿sza, ale te¿ najbardziej emisyjna w UE. Tymczasem rz¹d rozmawia z górnikami o dotowaniu kopalñ wêgla przez dalsze niemal trzy dekady.

Rok 2020 okaza³ siê prze³omowy dla europejskiej energetyki. Odnawialne Ÿród³a energii po raz pierwszy w historii sta³y siê g³ównym Ÿród³em energii elektrycznej w Unii Europejskiej – wynika z najnowszego raportu think tanków Ember i Agory Energiewende. W ca³ej UE z OZE wytworzono 38 proc. pr¹du, a z paliw kopalnych 37 proc. Polska jawi siê jako czarny punkt na tej coraz bardziej zielonej mapie Europy: w minionym roku udzia³ energii z wêgla i gazu siêga³ u nas a¿ 83 proc., natomiast udzia³ zielonej energii zaledwie 17 proc.

Niechlubne podium

Transformacjê w Europie napêdza szybki rozwój energetyki wiatrowej i fotowoltaiki. Od 2015 r. iloœæ energii z tych Ÿróde³ zwiêkszy³a siê prawie dwukrotnie i dostarczy³a jedn¹ pi¹t¹ energii elektrycznej w UE. Dla porównania w Polsce z wiatru i s³oñca pochodzi³o tylko 11 proc. pr¹du.

Jednoczeœnie w 2020 r. mocno spada³a produkcja wêgla w Europie – o 20 proc. rok do roku – i dostarczy³a zaledwie 13 proc. europejskiej energii elektrycznej. W Polsce spadek by³ o wiele s³abszy i siêgn¹³ 8 proc. Wêgiel dostarczy³ 70 proc. energii w Polsce.

Kurczenie siê wêglowej energetyki w UE by³o mo¿liwe nie tylko dziêki dynamicznemu przyrostowi zielonych instalacji, ale tak¿e dziêki ogólnemu zmniejszeniu popytu na energiê. Poszczególne gospodarki, zamro¿one z powodu pandemii, potrzebowa³y zdecydowanie mniej pr¹du ni¿ w normalnych warunkach. Pomog³y te¿ niskie ceny gazu, które wypycha³y z rynku elektrownie opalane wêglem.

Kurczowe trzymanie siê wêgla przez Polskê spowodowa³o, ¿e nasza energetyka sta³a siê najbrudniejsza w Europie. Jak wynika z analiz Ember, emisja CO2 na kilowatogodzinê wynios³a œrednio 724 gramy, czyli trzy razy wiêcej ni¿ unijna œrednia. Wczeœniej, od co najmniej 2000 r., liderem pod tym wzglêdem by³a Estonia. Odchodzenie od ³upków bitumicznych spowodowa³o jednak, ¿e estoñska produkcja sta³a siê znacznie czystsza. Estonia spad³a wiêc na drug¹ pozycjê, a tu¿ za ni¹ uplasowa³ siê Cypr. S¹siaduj¹ce z nami Czechy znalaz³y siê na pi¹tym miejscu, a Niemcy na dziewi¹tej pozycji. Najczystsz¹ energiê spoœród unijnych krajów ma Szwecja, a nastêpnie Francja.

Polska energia na rynku hurtowym w minionym roku by³a równie¿ najdro¿sza, mimo ¿e wynikaj¹ce z pandemii ni¿sze zapotrzebowanie na pr¹d zdo³owa³o ceny w ca³ej Europie. To jednak odczuli przede wszystkim odbiorcy przemys³owi, bo ceny pr¹du dla gospodarstw domowych w Polsce s¹ zatwierdzane przez regulatora i dziêki temu s¹ jednymi z ni¿szych w naszej czêœci Europy.

– Produkcja z wêgla za³amuje siê w ca³ej Europie. Tymczasem Polska nie nad¹¿a za transformacj¹, co daje jej najbrudniejsz¹ energiê elektryczn¹ w Europie. Od lutego do lipca 2020 r., po raz pierwszy w historii, Polska produkowa³a nawet wiêcej energii elektrycznej z wêgla ni¿ Niemcy, gdzie trwa wycofywanie wêgla z eksploatacji – zauwa¿a Dave Jones, starszy analityk ds. energii elektrycznej w Ember. – Plany Polski w zakresie energii wiatrowej i s³onecznej nabieraj¹ rozmachu, ale nie s¹ wystarczaj¹ce do szybkiego odejœcia od wêgla. To spowodowa³o, ¿e ceny hurtowe energii elektrycznej w Polsce s¹ najwy¿sze w Europie – dodaje Jones.

Rz¹dowe plany przewiduj¹ budowê wielkich farm wiatrowych na Ba³tyku za 130 mld z³, a tak¿e budowê bloków j¹drowych za 150 mld z³. To jednak mo¿e nie wystarczyæ. – Polski rz¹d musi zabraæ siê wreszcie za tzw. ustawê odleg³oœciow¹, która od lat blokuje rozwój farm wiatrowych na l¹dzie – apeluje Ma³gorzata Kasprzak, analityczka Ember.

Wed³ug szacunków Polskiej Grupy Energetycznej forsowana przez UE redukcja emisji CO2 o 55 proc. w Polsce kosztowa³aby 136 mld euro.

Sowite odprawy

W poniedzia³ek w Katowicach po raz kolejny spotkaj¹ siê przedstawiciele rz¹du z górniczymi zwi¹zkami zawodowymi, by rozmawiaæ o kszta³cie umowy spo³ecznej, zawieraj¹cej plan powolnej likwidacji kopalñ wêgla energetycznego. Na poprzednim spotkaniu wiceminister aktywów pañstwowych Artur Soboñ przedstawi³ resortowy projekt umowy, który zosta³ zdecydowanie odrzucony przez zwi¹zkowców.

– To zaledwie zarys tego, co powinno siê znaleŸæ w dokumencie. To trzeba jeszcze wype³niæ treœci¹ – skomentowa³ Bogus³aw Hutek, przewodnicz¹cy górniczej Solidarnoœci. – Najwa¿niejsza jest dla nas ochrona pracowników.

Zwi¹zkowcy przygotowali wiêc w³asny projekt umowy, który bêdzie poddany dyskusji na poniedzia³kowym spotkaniu. Poza ustalonymi ju¿ wczeœniej datami zamykania kopalñ (ostatnie maj¹ zakoñczyæ wydobycie w 2049 r.) i zapisem o pokrywaniu ich strat z publicznych pieniêdzy (chodzi nawet o 1–2 mld z³ rocznie, na co potrzeba zgody Komisji Europejskiej) pojawi³y siê te¿ konkretne oczekiwania socjalne. Wszyscy górnicy maj¹ mieæ zapewnion¹ pracê a¿ do emerytury, ale w sytuacji, gdyby nie by³o to mo¿liwe, mogliby skorzystaæ z takich instrumentów, jak urlopy górnicze czy jednorazowe odprawy w wysokoœci 120 tys. z³ netto. Ponadto projekt przewiduje piêcioletnie dodatki wyrównawcze dla osób, które samodzielnie znajd¹ pracê poza górnictwem, a tak¿e bezp³atne programy przekwalifikowania.

O mo¿liwoœæ skorzystania z os³on socjalnych wnioskuj¹ tak¿e górnicy z prywatnej kopalni Silesia w Czechowicach-Dziedzicach. Chc¹, by traktowano ich na równi z pracownikami pañstwowych firm górniczych. Kopalnia Silesia nale¿y do czeskiego koncernu EPH, ale chce j¹ kupiæ polski Bumech, specjalizuj¹cy siê w pracach górniczych. Ma ju¿ na to zgodê Urzêdu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Wsparcia od pañstwa oczekuje tak¿e ca³a bran¿a dostawców maszyn i us³ug dla górnictwa, która czuje siê pominiêta w rozmowach o likwidacji kopalñ.

Zofia Wetmañska analityczka ds. klimatu, WiseEuropa

Analiza Ember pokazuje, jak bardzo oderwane od rzeczywistoœci s¹ dotychczasowe wyniki prowadzonego teraz dialogu o transformacji górnictwa pomiêdzy rz¹dem a zwi¹zkowcami. P³acimy coraz wiêksz¹ cenê za biernoœæ wobec europejskich trendów. Szans¹ na istotne przyspieszenie tempa dekarbonizacji w Polsce mog¹ byæ unijne fundusze. Pytanie tylko, czy zdo³amy j¹ wykorzystaæ.

Football news:

Pedri returned to training with Barca. It was expected that he will miss 2-3 weeks due to injury
A representative of Laporte's headquarters: We have not communicated with Arteta. Koeman's work deserves praise
Investing in solar energy, healthy food, and Weddings: A guide to Levandowski's immense business empire
Paul Scholes: Tiago doesn't look like a player fit for Klopp. He would be more suitable for Manchester United
Salah may be called up to the Egyptian national team to participate in the Olympics
Fosu-Mensah tore up the crosses and was out for a few months. Manchester United sold him to Bayer Leverkusen in January
Antonio Cassano: Does Conte understand that he is not Guardiola? Inter were just ridiculous in the Champions League