Poland

Ostrożny optymizm polskich przedsiębiorców

Opinie

Adobe Stock

52 proc. firm zak³ada, ¿e mimo pandemii Covid-19 nie zmieni w 2021 r. liczby nowych produktów wysy³anych na rynki zagraniczne, a a¿ 38 proc. przewiduje nawet jej wzrost.

Wa¿nym w¹tkiem dyskusji o gospodarczych konsekwencjach pandemii Covid-19 jest jej wp³yw na miêdzynarodow¹ dzia³alnoœæ przedsiêbiorstw. Zjawisko szerzej pojêtej globalizacji mo¿na jednak – jak na ironiê – traktowaæ jednoczeœnie jako jeden z istotnych czynników przyczyniaj¹cych siê do niekorzystnych przeobra¿eñ œrodowiska naturalnego, rodz¹cych wiele zagro¿eñ dla ludzkoœci.

Miêdzynarodowa dzia³alnoœæ przedsiêbiorstw przyjmuje formê handlu miêdzynarodowego i zagranicznych inwestycji bezpoœrednich (ZIB). Pandemia Covid-19 spowodowa³a globalne zak³ócenia obu tych wymiarów biznesu.

Podwójny efekt covidu

Gdy kolejne kraje od marca 2020 r. wprowadza³y restrykcje zwi¹zane z przemieszczaniem siê i prowadzeniem ró¿nych rodzajów dzia³alnoœci, by powstrzymaæ transmisjê koronawirusa, ograniczony zosta³ popyt na produkty i us³ugi na ca³ym œwiecie, utrudniony zosta³ równie¿ transport towarów. Z drugiej strony obawy o zdrowie i bezpieczeñstwo pracowników doprowadzi³y do czêœciowego zamykania zak³adów produkcyjnych, wp³ywaj¹c tym samym na poda¿ komponentów i produktów finalnych.

Ten podwójny efekt, w którym w¹skie gard³a w dostawach i spadaj¹cy popyt konsumpcyjny doprowadzi³y do miêdzynarodowej spirali spadkowej, zachwia³ stabilnoœci¹ zarówno handlu miêdzynarodowego, jak i zagranicznych inwestycji bezpoœrednich. Byæ mo¿e jest zbyt wczeœnie na wiarygodne okreœlenie pe³nej skali spowodowanych przez pandemiê zak³óceñ w globalnych ³añcuchach wartoœci, ale dostêpne ju¿ dane mówi¹ o spadku nap³ywów zagranicznych inwestycji prawie o po³owê w pierwszym pó³roczu 2020 r. wzglêdem podobnego okresu 2019 r.

W tym kontekœcie pojawia siê pytanie o dotychczasowy wp³yw pandemii na internacjonalizacjê polskich przedsiêbiorstw, która w ostatnich latach rozwija³a siê dynamicznie. Jakie bêd¹ d³ugofalowe reperkusje?

Wed³ug danych OECD nap³yw zagranicznych inwestycji bezpoœrednich do Polski spad³ do 5,64 mld dol. w I kwartale 2020 r. z 7,73 mld dol. rok wczeœniej. Z kolei ich odp³yw z Polski wzrós³ z 50 mln do 252 mln dol., co mo¿e byæ oznak¹ relatywnej odpornoœci polskich ZIB.

A co z handlem zagranicznym? W okresie styczeñ–sierpieñ 2020 r. eksport i import spad³y odpowiednio o 3,2 proc. oraz 7,4 proc. w porównaniu z analogicznym okresem 2019 r., co wskazuje na odrabianie strat, pocz¹wszy od czerwca.

Dane z przeprowadzonego od wrzeœnia do listopada 2020 roku badania 500 polskich firm z sektora produkcyjnego, zaanga¿owanych w miêdzynarodow¹ dzia³alnoœæ gospodarcz¹, w szczególnoœci w eksport, pokazuj¹, ¿e oko³o 36 proc. firm odnotowa³o spadek liczby obs³ugiwanych rynków miêdzynarodowych w okresie marzec–wrzesieñ 2020 r. Jednoczeœnie 55 proc. firm nie odnotowa³o wyraŸnych zmian, a 9 proc. zaobserwowa³o nawet wzrost liczby rynków.

W 28 proc. firm liczba nowych produktów i us³ug oferowanych na rynkach miêdzynarodowych równie¿ spad³a, w 49 proc. pozosta³a bez zmian, w 23 proc. wzros³a. Oko³o 24 proc. przyzna³o siê do zmniejszenia intensywnoœci marketingu miêdzynarodowego ze wzglêdu na zmianê priorytetów, w 55 proc. intensywnoœæ ta pozosta³a bez zmian, a w 21 proc. wzros³a. Z drugiej strony takie obszary jak inwestycje w narzêdzia i procesy do obs³ugi rynków miêdzynarodowych oraz w personel je obs³uguj¹cy pozosta³y w wiêkszoœci na niezmienionym poziomie.

Perspektywy na 2021 r.

Ponowny wzrost intensywnoœci pandemii koronawirusa od jesieni 2020 r. mo¿e przyczyniæ siê do spowolnienia lub bardziej ostro¿nego podejœcia przedsiêbiorców do prowadzenia dzia³alnoœci miêdzynarodowej. W warunkach malej¹cych zysków i wdra¿ania doraŸnych dzia³añ antykryzysowych decyzje dotycz¹ce rozwoju zagranicznej dzia³alnoœci mog¹ zostaæ wstrzymane lub odroczone.

Ten sceptycyzm wyra¿a czêœæ ankietowanych firm prowadz¹cych dzia³alnoœæ miêdzynarodow¹. Jednak jeœli chodzi o zmiany w ich miêdzynarodowym zaanga¿owaniu w 2021 r. w porównaniu z okresem pandemii w 2020 r., w a¿ 90 proc. z nich liczba obs³ugiwanych rynków zagranicznych nie ulegnie zmianie. 52 proc. firm zak³ada, ¿e nie zmieni liczby nowych produktów wysy³anych na zagraniczne rynki, a a¿ 38 proc. przewiduje nawet jej wzrost. Podobnie intensywnoœæ dzia³añ marketingowych dla zagranicznych rynków pozostanie niezmieniona w opinii 43 proc. przedsiêbiorstw, ale w opinii a¿ 56 proc. zostanie ona zwiêkszona.

Wiêksz¹ ostro¿noœæ przedsiêbiorcy zachowuj¹ w przypadku inwestycji wspieraj¹cych zagraniczn¹ ekspansjê oraz w przypadku zasobów ludzkich skierowanych do dzia³alnoœci zagranicznej. W tym kontekœcie dalszy rozwój ekspansji mo¿e byæ silnie uzale¿niony od instrumentów wsparcia dla firm prowadz¹cych dzia³alnoœæ miêdzynarodow¹.

Kryzys gospodarczy wywo³any pandemi¹ Covid-19 wp³yn¹³ na miêdzynarodow¹ dzia³alnoœæ przedsiêbiorstw, co wynika³o w du¿ej mierze z wprowadzenia w wiêkszoœci krajów restrykcji dotycz¹cych kontaktów miêdzyludzkich, a tak¿e samej dzia³alnoœci gospodarczej. W przypadku polskich przedsiêbiorstw mo¿na mówiæ o umiarkowanym ograniczeniu dzia³alnoœci zagranicznej co do jej skali oraz zaanga¿owania zasobów przedsiêbiorstw w jej rozwój.

Jest nadzieja

Warto jednak zwróciæ uwagê na pewien optymizm polskich przedsiêbiorców w kwestii utrzymania, a nawet umiarkowanego rozwoju zagranicznej dzia³alnoœci w 2021 r. Mo¿na przypuszczaæ, ¿e w zale¿noœci od rozwoju sytuacji pandemicznej na rynkach eksportowych ekspansja zagraniczna mo¿e byæ dla polskich przedsiêbiorców sposobem na dywersyfikacjê sprzeda¿y i lepsze wykorzystanie mocy produkcyjnych.

Zaanga¿owanie w dzia³alnoœæ eksportow¹ mo¿e byæ jednak tak¿e uzale¿nione od polityki gospodarczej wobec eksporterów, w szczególnoœci dostêpnych narzêdzi wsparcia dla eksportu oraz zagranicznych projektów inwestycyjnych, które mog¹ u³atwiæ polskim przedsiêbiorcom realizacjê przedsiêwziêæ w warunkach niepewnoœci.

Warto zwróciæ uwagê, ¿e pandemia mo¿e prowadziæ do rewizji dotychczasowych za³o¿eñ co do prowadzenia dzia³alnoœci biznesowej, w tym biznesu miêdzynarodowego. Maksymalizacja zysku jako dominuj¹ce kryterium w decyzjach o zagranicznej ekspansji mo¿e zostaæ uzupe³niona logik¹ odpornoœci na nieprzewidziane czynniki zewnêtrzne.

Realizacja za³o¿onych wyników ekonomicznych nie jest przecie¿ zapewniona, jeœli przedsiêbiorstwo nie dysponuje zabezpieczeniem przed trudnymi do przewidzenia wstrz¹sami zewnêtrznymi, które mog¹ zak³óciæ dzia³alnoœæ eksportow¹ lub ci¹g³oœæ ³añcucha spó³ek zagranicznych. Uwidoczniona przez kryzys pandemiczny kruchoœæ transgranicznych ³añcuchów dostaw mo¿e wyraziæ siê w preferencji dla krótszych i bli¿szych ogniw, a przez to sprzyjaæ regionalnej wspó³pracy gospodarczej.

Prof. dr hab. Marian Gorynia by³ w latach 2002–2016 prorektorem, a nastêpnie rektorem Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu (UEP). Jest przewodnicz¹cym Rady Naukowej Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego.

Dr hab. Piotr Tr¹pczyñski jest profesorem w Katedrze Konkurencyjnoœci Miêdzynarodowej UEP. W artykule przywo³ano wybrane wyniki projektu badawczego finansowanego w ramach grantu badawczego Narodowego Centrum Nauki.

Football news:

Moreno has 6 goals in his last 5 games for Villarreal
Coach of Zagreb: In the matches with Krasnodar, we showed how good we are. Only the implementation needs to be worked on
Ole Gunnar Solskjaer: Manchester United are waiting for three important weeks, matches with Chelsea, Leicester. We are confident in ourselves
Gattuso on Granada: If Napoli were killing time like this, we would have been smeared in the press
Dzeko is Roma's top scorer in European competitions. He scored the 29th goal and beat Totti
Mikel Arteta: We got to give them two goals. Would hate to fly out of the Europa League
Milan kicked 18 penalties for the season. This is the best result in the top 5 leagues in Europe