Poland

Obecny kryzys jest inny od innych

Opinie

Bloomberg

Warto zastanowi si nad zakupem przez NBP obligacji rzdowych na rynku pierwotnym. Obecnie prawo tego zakazuje, ale warto byoby wprowadzi tak moliwo w razie wprowadzenia ktrego ze stanw nadzwyczajnych.

Nie bd pisa o medycznym aspekcie walki z wirusem i jego medycznych skutkach, bo si na tym nie znam. Ale o gospodarczych i spoecznych aspektach pandemii i jej skutkach gospodarczych oraz o sposobach ich agodzenia owszem, tak. Prezydent, rzd, parlament, NBP podjli wiele dziaa, by nie dopuci do zapaci gospodarczej, zwaszcza do bankructwa firm i do masowego bezrobocia, oraz by zagodzi dotkliwoci gorszej koniunktury gospodarczej.

Susznie czyni: bd pojawia si nowe sformuowania problemw i nowe sposoby ich agodzenia. Postulatw i propozycji jest niemao. Wychodz od przedsibiorcw, bankw, zwizkw, dziennikarzy i dziaaczy politycznych. Warto jednak pamita, e ludzie i instytucje atwo przyzwyczajaj si do wiadcze publicznych, a bardzo le znosz ich zaprzestanie.

To jest inny kryzys ni opisane w podrcznikach makroekonomii. Nie jest to znany sprzed lat kryzys finansowy" ani aden inny ze znanych i opisanych. Nie da si go zdefiniowa w kategoriach keynesizmu jako problem niedostatku popytu. Braku popytu nie odczuwaj sprzedawcy ywnoci i lekw oraz usug medycznych. Sprzedawcy innych dbr i usug maj problemy ze sprzeda gwnie z powodu regulacji administracyjnych: zamknicia restauracji, barw i wielu sklepw oraz zawieszenia lotw pasaerskich, niektrych pocze w komunikacji drogowej i kolejowej, odwoania koncertw i innych imprez, a take ogranicze w poruszaniu si ludnoci.

Tych problemw nie da si rozwiza, pki nie ustpi zagroenie pandemi. Sprzeda towarw w internecie moe tylko czciowo zagodzi dotkliwoci ogranicze tym bardziej e Poczta Polska zawiesza dostawy do adresw objtych kwarantann". Tych problemw nie da si rozwiza przy uyciu tradycyjnych recept keynesowskich", czyli pobudzania popytu oglnego za pomoc zwykle stosowanych narzdzi polityki pieninej lub/i fiskalnej.

Polityka pienina

Obnianie stopy procentowej bdzie bezskuteczne gwnie dlatego, e nie jest pewne, czy wpynie to na cen kredytu w bankach komercyjnych. Po drugie, dlatego e nie ma oznak entuzjazmu inwestorw" , ktrzy chcieliby skorzysta z kredytu na rozbudow mocy produkcyjnych. Padaj argumenty, e obnienie stp moe wpyn na koszt kredytu hipotecznego. By moe ale i tu nie wida zbyt wielu kredytobiorcw.

Oczywicie s przedsibiorcy i konsumenci, ktrzy odczuwaj silnie brak rodkw dla swej biecej dziaalnoci, a wrcz bytu. Jednak banki nie s instytucjami charytatywnymi, dziaaj dla zysku i najchtniej udzielaj kredytu tym, ktrzy najmniej go potrzebuj, a daj najwiksz pewno spaty z zyskiem.

Jeden skutek obnienia stp procentowych jest pewny: radykalne zmniejszenie oprocentowania depozytw i wprowadzenie (lub podwyszenie) opat za prowadzenie rachunku oraz za operacje bankowe. Pozytywne dla gospodarki skutki obniania stp procentowych odczujemy, gdy pojawi si oznaki oywienia i zwizanego z nim wzrostu optymizmu potencjalnych inwestorw, a dla popytu inwestycyjnego przeszkod okae si cena kredytu.

Podobne skutki bdzie miao obnienie stp rezerwy obowizkowej. Poza tym e taki zabieg oznacza bezporednie i niezwoczne" obnienie kosztw dziaalnoci bankw komercyjnych, to jednoczenie mnonikowo zwiksza ilo kredytu dostpnego w gospodarce. Problemem jest brak chci do skorzystania z tej moliwoci ze strony potencjalnych inwestorw.

Pozytywne znaczenie w procesie wzmacniania oywienia gospodarczego i ewentualnie hamowania postpandemicznej recesji (ale nie w warunkach pandemii) mie moe osabianie zotego wzgldem euro i dolara. Czyni to trzeba ostronie, bo skutkiem ujemnym okaza si moe wzrost kosztw zaduenia frankowiczw" i obsugi polskiego dugu zagranicznego.

Wsparcie z NBP

Niestandardowymi metodami dziaania bank centralny (w Polsce NBP) moe dokonywa wsparcia najwaniejszych dla naszej gospodarki firm poprzez zakup ich papierw wartociowych. Tak czyni od dawna bank centralny Niemiec. Gwnym warunkiem jest, by owe firmy wyemitoway papiery wartociowe, umieciy je na giedzie i uzyskay dla oficjalny rating. Oczywicie, wyszy od mieciowego".

Skup obligacji rzdowych przez bank centralny na rynku wtrnym i przyjmowanie ich jako zastawu pod poyczki" udzielane bankom komercyjnym moe znacznie uatwi polityk fiskaln rzdu.

Polityka fiskalna i rwnowaga budetowa

Keynesici w lad za swoim mistrzem polityk pienin zwykli traktowa jako pierwsz lini obrony". Nie tworzy ona popytu, ale tworzy warunki jego wzrostu, gdy przedsibiorcy (i ewentualnie konsumenci) chc z nich skorzysta. Gdy grozi przeamanie" tej linii obrony przez rozwijajc si recesj lub inflacj, keynesici zalecaj cisz artyleri" zmiany popytu oglnego w gospodarce poprzez zmiany wielkoci wydatkw budetowych i stawek podatkowych. Prowadzi to do zmian rwnowagi budetowej.

W antyrecesyjnych programach wydatkw wymienia si zazwyczaj wielkie przedsiwzicia infrastrukturalne i zbrojeniowe. Powinnimy oczywicie kontynuowa programy budowy szos i linii kolejowych, budow Centralnego Portu Komunikacyjnego, zrealizowa przekop Mierzei Wilanej oraz wzmacnia nasz potencja obronny zgodnie z przyjtymi dotychczas programami, ale nowych nie naley w tej chwili podejmowa. Na ten rodzaj kryzysu wrzucanie pienidzy w tryby gospodarki" nie pomoe.

W USA rozwaa si uchwalenie zawczasu wydatkw budetowych i obniek podatkw, ktre byyby uruchamiane, gdy najwaniejsze wskaniki gospodarcze (np. stopa bezrobocia) przekrocz alarmowe" poziomy. Poprawioby to znacznie synchronizacj polityki gospodarczej z sytuacj gospodarcz kraju.

Ani w polityce pieninej, ani fiskalnej to nie jest czas na tzw. helicopter money (by moe przyjdzie po ustpieniu pandemii). Na razie yjemy w innej rzeczywistoci. Niemniej bdzie potrzebny i wzrost wydatkw z budetu pastwa i obnianie podatkw oraz skadek obowizkowych. Trzeba bdzie liczy si z powanym deficytem budetowym. I jedne, i drugie musz by dokadnie adresowane.

Niestety, w czasach tworzenia Unii Europejskiej traktat z Maastricht wprowadzi ostre ograniczenia wielkoci deficytu i dugu publicznego w pastwach czonkowskich. Nadgorliwi twrcy naszej konstytucji zapisali w niej podobne ograniczenia. Unia wprowadzia te rne procedury naprawcze" (karne) za przekroczenie nakazanych granic.

Doczekalimy tego, e rwnowaga budetowa, brak deficytu, staa si celem polityki gospodarczej rzdu, a jej osignicie powodem do chway. Czas przywrci rozsdek. Wskaniki deficytu i dugu stanowi ograniczenie swobody rzdu w prowadzeniu polityki fiskalnej, a nie jej cel. Ograniczenie, ktrego sens w warunkach kryzysu jest kwestionowany. Kwestionuj je Wochy i Francja, a ostatnio nawet Niemcy. Nigdy nie traktoway ich z nadmiern powag wadze USA.

Wydatki budetu bd konieczne

Chciabym zaproponowa uporzdkowanie dyskusji nad sposobami walki ze skutkami pandemii wedle ich pilnoci. Pierwsz grup stanowi problemy zagroenia ogln recesj gospodarcz. Proponuj, by o nich rozmawia w trzeciej kolejnoci, bo bd si nasila za kilka lub nawet kilkanacie miesicy. Oczywicie, naley si przygotowa, by nie da si zaskoczy problemom, ktrych unikn si nie da ani same si nie rozwi.

W drugiej kolejnoci trzeba rozmawia o aktualnych problemach przedsibiorcw, zwaszcza w brany transportu, komunikacji, turystyki, gastronomii i szeroko pojtej kultury i rozrywki oraz o pracownikach zagroonych utrat pracy i dochodw. W tym koszyku" umieszczam zagroenia wynikajce z braku pynnoci finansowej braku terminowych zapat za dostawy i zagroenia dla trwaoci acucha dostaw" dla firm przemysowych, zwaszcza w elektronice i produkcji aut oraz innych produktw, ktrych wytwarzanie si zglobalizowao" i jedne elementy wytwarzane s w rnych krajach Azji, a inne w krajach Ameryki aciskiej. Tu take umieszczam problemy wierzycieli, dunikw i podatnikw.

Najpilniejsz spraw jest wsparcie biecej walki z wirusem. Musz by dostpne rodki na lekarstwa, respiratory, odzie ochronna, maski i gogle dla lekarzy, pielgniarek i ratownikw oraz inne rodki zabezpieczenia przed zakaeniem. Zdaj sobie spraw, e ich ceny gwatownie wzrosy i pojawili si na tych rynkach spekulanci, ale nie popierabym postulatw wprowadzenia pastwowej kontroli cen.

Powinny te by zagwarantowane rodki na kontrol przestrzegania nakazw kwarantanny i ciganie tych, ktrzy je ami.

Cigo produkcji i dostaw

Potrzeba pienidzy na lekarzy i personel medyczny, na utrzymanie caodobowego zmagania si z t chorob i opiek nad chorymi, na utrzymanie i dodatkowe wyposaenie szpitali, na kontrol przestrzegania nakazw kwarantanny.

W kwestiach cile gospodarczych w pierwszej kolejnoci trzeba si zajmowa problemami cigoci produkcji i dostaw lekw i ywnoci. Tym problemom trzeba przyzna bezwzgldny priorytet. Tu rodkw wspomagania zabrakn nie moe.

Rzd dysponuje ogromnymi moliwociami. Jego przedstawiciele powinni zaprzesta opowieci o walorach zrwnowaonego budetu i przeznacza tyle, ile trzeba.

Banki komercyjne s w stanie w tym wspdziaa, a bank centralny (NBP) jest w stanie dostarczy niezbdnych rodkw poprzez zakup papierw wartociowych (obligacji rzdowych) na rynku wtrnym. Ale warto zastanowi si nad moliwoci zakupu obligacji rzdowych na rynku pierwotnym. Obecnie prawo tego zakazuje ale warto byoby wprowadzi tak moliwo w przypadku wprowadzenia ktrego ze stanw nadzwyczajnych przewidzianych w Konstytucji RP.

Kryzys ma charakter podaowy. Zerwanie acuchw dostaw i kooperacji stanowi istot aktualnego problemu gospodarczego. Dotyczy to gwnie (cho nie tylko) tych dziedzin produkcji, w ktrych globalizacja osigna najwikszy zasig. Stopie uzalenienia od dostaw Chin okaza si bezprecedensowy. Tu jestemy bezradni przynajmniej w krtkim okresie, w duszym te niewiele moemy. Autarchia gospodarcza w warunkach gospodarki rynkowej jest niewskazana, wrcz niemoliwa. Na przyszo moemy co najwyej apelowa do polskich przedsibiorcw, by nie uzaleniali si od dostaw z jednego kierunku geograficznego.

Z pewnoci moemy jednak przeciwdziaa zrywaniu acuchw dostaw i kooperacji na terenie naszego kraju. Chciaoby si napisa na terenie Unii Europejskiej", ale jej organy wykazuj tu brak koncepcji. Moemy co najwyej oczekiwa, e jej wadze nie bd przeszkadza i zawiesz stosowanie rodkw wymuszania przestrzegania kryteriw z Maastricht.

Sdz te, e powinno si wspiera utrzymanie zaogi tych firm, ktre w obecnych warunkach podejmuj decyzje o zawieszeniu" produkcji. Dzieje si ostatnio tak np. w firmach produkujcych sprzt AGD. Zaoga powinna otrzymywa jak form postojowego". Nie tylko ze wzgldw spoecznych take by umoliwi szybkie wznowienie produkcji, gdy ju min administracyjne i popytowe ograniczenia charakterystyczne dla obecnego czasu pandemii.

Warto te rozway renacjonalizacj Cefarmu, ale take przeprowadzi dogbn analiz poytkw z repolonizacji bankw komercyjnych oraz tych, ktre zawsze" byy w polskich rkach.

Jerzy Kropiwnicki jest czonkiem Rady Polityki Pieninej. W przeszoci by m.in. prezesem Rzdowego Centrum Studiw Strategicznych, ministrem rozwoju regionalnego i szefem Centralnego Urzdu Planowania.

Football news:

Brescia coach on Balotelli's suspension: He didn't even appear in Zoom in quarantine
Wenger said again that Arsenal left their soul on Highbury. We understand what this phrase means
Messi is still training individually
Matteis de Ligt: Ronaldo is the best player of his generation and a role model
Van der Vaart on Real Madrid: Even if you are Raul or Ronaldo – if you haven't scored in two matches, they want to sell you already!
Koke: Atletico should be declared the winner of the Champions League if the season is not finished. We beat out the champion
Hakimi will return to Real Madrid and extend his contract until 2025