Poland

Lekcje z kryzysów, czyli gwarancje dla depozytów

Opinie

Bloomberg

W UE gor¹cym tematem bêdzie projekt europejskiego systemu gwarantowania depozytów EDIS.

W tym roku mija 25 lat, odk¹d Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG), instytucja gwarantuj¹ca depozyty, pojawi³ siê w polskim systemie bankowym. W tym czasie wiele siê zmieni³o: inne s¹ teraz us³ugi bankowe, inna struktura systemu i regulacje. Wiele procesów zachodzi w sposób stopniowy, jednak system gwarantowania depozytów zmienia siê przede wszystkim w rytm kryzysów.

ród³em wielu systemów gwarantowania depozytów by³y kryzysy bankowe, Polska nie jest tu wyj¹tkiem. Flagowym przyk³adem s¹ USA, gdzie po wielkim kryzysie lat 30. powsta³ pierwszy ogólnokrajowy, powszechny system gwarantowania depozytów na œwiecie. W Europie pierwszy system powsta³ w Niemczech w 1966 r. Po 1980 r. sz³y w tym kierunku bodŸce w postaci regulacji najpierw EWG, a potem UE. Rozwój polskiego systemu by³ zsynchronizowany z dorobkiem regulacyjnym Unii, dlatego w momencie wst¹pienia doñ w maju 2004 r. BFG dzia³a³ na zasadach w pe³ni zgodnych z unijn¹ dyrektyw¹.

Na pocz¹tku by³ kryzys, którego symptomy ujawni³y siê w 1993 r. Po 1989 Polska w ekspresowym tempie poznawa³a zasady gospodarki rynkowej. Nauka czasem by³a trudna, zwa¿ywszy na falê upad³oœci firm. Prze³o¿y³o siê to na pogarszaj¹cy siê portfel kredytowy w bankach. Gospodarka dzia³a³a w œrodowisku wysokich stóp procentowych w zwi¹zku z wysok¹ inflacj¹.

Problemy pojawiaj¹ce siê w bankach zrodzi³y pytanie o zaufanie deponentów. Co prawda nowe prawo bankowe z 1989 r. utrzyma³o znane z PRL gwarancje Skarbu Pañstwa dla depozytów, ale nie obejmowa³y one wszystkich banków. Odpowiedzi¹ by³o powo³anie BFG, który powsta³ w warunkach bojowych: gdy rozpoczêliœmy dzia³alnoœæ w czerwcu 1995 r., w kolejce do wyp³aty depozytów gwarantowanych by³o 18 banków w upad³oœci, a w ca³ym roku odnotowano 50 upad³oœci.

Warto przypomnieæ, ¿e pocz¹tkowo wiele reakcji na informacje o gwarancjach by³o zaskakuj¹cych. Przeciêtny deponent wcale nie by³ uspokojony, a raczej z niepokojem pyta³: „jakiej upad³oœci?", nie bêd¹c œwiadom, ¿e ryzyko upad³oœci w ogóle istnieje.

Wiêcej, szybciej, nowoczeœniej

Kwota gwarantowana przez BFG ros³a od równowartoœci 3 tys. euro na pocz¹tku do 100 tys. euro obecnie. Podstaw¹ pierwszych wyp³at w latach 90. by³a dokumentacja papierowa. Z czasem wprowadzono narzêdzia informatyczne, ale jeszcze w 2000 r., gdy upad³ Bank Staropolski, od strony formalnej dalej niezbêdny by³ papierowy dokument, a lista deponentów zajê³a kilkanaœcie kartonów wydruku.

Impulsem do zmian technologicznych by³o skrócenie czasu na wyp³atê œrodków gwarantowanych. Przez lata BFG (i inni europejscy gwaranci) mia³ trzy miesi¹ce na wyp³atê (z mo¿liwoœci¹ przed³u¿enia do roku), po kryzysie finansowym z 2008 r. czas ten skrócono w UE do siedmiu dni roboczych. Wymusi³o to odejœcie od papierowych list deponentów i przetwarzanie cyfrowych baz danych (przodowali w tym Brytyjczycy), a tak¿e zapewnienie odpowiedniej jakoœci danych dziêki systemowi bie¿¹cej kontroli. W tej drugiej sprawie to Polacy byli liderami, a póŸniejsza unijna dyrektywa wprowadzi³a rozwi¹zania wypracowane wczeœniej przez BFG.

Za podsumowanie æwieræwiecza funduszu niech pos³u¿¹ liczby. Od pocz¹tku dzia³alnoœci fundusz wyp³aci³ œrodki gwarantowane deponentom piêciu banków komercyjnych i 92 banków spó³dzielczych oraz 11 kas. Od 1995 r. na wyp³aty œrodków gwarantowanych dla 360,2 tys. klientów banków BFG przeznaczy³ 3 mld z³, a od 2014 na wyp³aty dla 246,5 tys. klientów kas przeznaczyliœmy 4,4 mld z³. Jednoczeœnie w ramach dzia³alnoœci pomocowej BFG wspiera³ finansowo ponad 100 projektów przejêcia s³abych banków i kas.

Co dalej

Gwarancje depozytów sta³y siê sta³ym elementem sieci bezpieczeñstwa finansowego. Pe³ni¹ one dwie funkcje: stabilizuj¹ system bankowy poprzez zmniejszanie ryzyka runu na kasy oraz chroni¹ deponenta jako nieprofesjonalnego konsumenta us³ug bankowych. Takie rozwi¹zania istniej¹ w 143 krajach œwiata. Ostatnim z krajów OECD, który nie ma jeszcze systemu gwarantowania depozytów, jest Nowa Zelandia, jednak i tam finalizowane s¹ plany wprowadzenia gwarancji. Tym samym ochrona deponentów stanie siê standardem œwiatowej bankowoœci jak nadzór czy te¿ bank centralny.

W UE zapewne najbardziej gor¹cym tematem dyskusji w najbli¿szych latach bêdzie projekt europejskiego systemu gwarantowania depozytów (EDIS), który by³by trzecim filarem unii bankowej (po wspólnym nadzorze European Banking Authority i wspólnej instytucji odpowiedzialnej za restrukturyzacjê banków Single Resolution Board). EDIS dotyczy tylko zorganizowania wspólnej „kasy" na wyp³aty gwarancyjne.

Kwestie operacyjne nadal maj¹ pozostaæ na poziomie krajowym, gdy¿ trudno sobie wyobraziæ, ¿e jakakolwiek instytucja unijna by³aby w stanie zorganizowaæ w praktyce wyp³aty dla jakiegoœ ma³ego lokalnego banku i to w ci¹gu siedmiu dni roboczych.

Operacyjnie gromadzenie i zarz¹dzanie funduszem nie jest wyzwaniem, poniewa¿ jednak chodzi o istotne kwoty i przes¹dzenie de facto, ¿e banki z jednego kraju UE mog¹ p³aciæ za upad³oœci w innym kraju, sam projekt jest trudny z punktu widzenia mo¿liwoœci osi¹gniêcia kompromisu politycznego. Na razie klientom banków musz¹ wystarczyæ sprawdzone rozwi¹zania na poziomie krajowym.

Tomasz Obal jest cz³onkiem zarz¹du Bankowego Funduszu Gwarancyjnego

Football news:

Fabio Capello: against such a mediocre Real Madrid, Inter could have played better
Ibrahimovic met with the Swedish national team coach in Milan
Тот Tottenham midfielder Winks scored from 49 yards. This is the 3rd result in the Europa League, all - in this draw
This miss will hurt all men: Molde player missed from half a meter and drove into the bar
Mikel Arteta: I am Very happy with Pepe's game against Molde. Arsenal played well overall
Napoli players came out in t-shirts with Maradona's name and number 10 for the Europa League match
Daniele Bonera: Milan is happy with the game with Lille and only regrets the result