Poland

Kwestionowanie zasadności wyroku przeciwko spółce z o.o.

Firma

Orzecznictwo

Adobe Stock

Przyjmuje siê w judykaturze, i¿ na tle art. 299 k.s.h. odpowiedzialnoœæ cz³onków za zobowi¹zania spó³ki ma charakter odszkodowawczy ex delicto. Szkoda w okolicznoœciach regulowanych w art. 299 § 2 k.s.h. polega albo na zawinionym doprowadzeniu przez cz³onków zarz¹du do obni¿enia potencja³u maj¹tkowego spó³ki i spowodowania w ten sposób stanu jej niewyp³acalnoœci, albo na bezprawnym, zawinionym niezg³oszeniu we w³aœciwym czasie przez cz³onków zarz¹du spó³ki wniosku o jej upad³oœæ.

W ka¿dym razie, jest to odpowiedzialnoœæ deliktowa cz³onków zarz¹du za w³asny czyn, a nie odpowiedzialnoœæ o charakterze gwarancyjnym za cudzy d³ug. Z tej te¿ przyczyny o subsydiarnym charakterze odpowiedzialnoœci cz³onków zarz¹du mo¿na tu mówiæ jedynie w potocznym tego s³owa znaczeniu i tylko ze wzglêdu na to, ¿e, podobnie jak w przypadkach odpowiedzialnoœci subsydiarnej sensu stricto, na gruncie art. 299 k.s.h. istnieje tak¿e koniecznoœæ podjêcia próby uzyskania œwiadczenia od innej osoby (w tym wypadku od spó³ki). Specyfika tej szkody, a tym samym odpowiedzialnoœci odszkodowawczej cz³onków zarz¹du oraz okolicznoœci egzoneracyjnych, przy jednoczesnym uwzglêdnieniu ustanowionej w art. 365 k.p.c. zasady zwi¹zania s¹du cywilnego innymi prawomocnymi orzeczeniami powoduje, ¿e przyjmuje siê, i¿ niedopuszczalne jest kwestionowanie w procesie przeciwko cz³onkowi zarz¹du istnienia lub wielkoœci zobowi¹zania spó³ki.

Odpowiedzialnoœæ zatem, o której mowa w art. 299 k.s.h. ma charakter subsydiarny, powstaje bowiem dopiero wtedy, gdy egzekucja przeciwko spó³ce oka¿e siê bezskuteczna, a œciœle - gdy jest ju¿ oczywiste, ¿e bêdzie ona bezskuteczna. Przes³ank¹ tej odpowiedzialnoœci jest bezskutecznoœæ egzekucji przeciwko spó³ce, czyli istnienie takiego stanu maj¹tkowego spó³ki, w którym wiadomo, ¿e egzekucja z jej maj¹tku nie doprowadzi do zaspokojenia wierzyciela. Bezskutecznoœæ egzekucji musi odnosiæ siê do ca³ego maj¹tku spó³ki, a nie tylko do jego czêœci. Nie w ka¿dej sytuacji jednak konieczne jest wszczêcie tej egzekucji. Je¿eli z okolicznoœci sprawy z sposób niebudz¹cy w¹tpliwoœci wynika, ¿e spó³ka nie ma ¿adnego maj¹tku, z którego wierzyciel móg³by uzyskaæ zaspokojenie, prowadzenie egzekucji przeciwko spó³ce nie jest potrzebne. Co istotne wierzyciel, który nie wyegzekwowa³ swojej nale¿noœci od spó³ki, nie musi dowodziæ wysokoœci doznanej wskutek tego szkody, wystarczy ¿e przed³o¿y tytu³ egzekucyjny stwierdzaj¹cy zobowi¹zanie spó³ki istniej¹ce w czasie pe³nienia przez pozwanego funkcji cz³onka zarz¹du i wyka¿e, ¿e egzekucja wobec spó³ki okazuje siê bezskuteczna. Je¿eli cz³onek zarz¹du nie udowodni, ¿e szkoda wierzyciela by³a ni¿sza od niewyegzekwowanego od spó³ki zobowi¹zania, poniesie odpowiedzialnoœæ do wysokoœci tego zobowi¹zania, z art. 299 § 1 k.s.h. wynika bowiem na rzecz wierzyciela domniemanie szkody w wysokoœci niewyegzekwowanego od spó³ki zobowi¹zania. (v. wyrok S¹du Najwy¿szego z dnia 25 marca 2015 r. II CSK 402/14 LEX nr 1657663).

Istotny jest fakt, i¿ S¹d rozpatruj¹cy sprawê przeciwko cz³onkowi zarz¹du na podstawie art. 299 ksh, nie ma mo¿liwoœci badania, czy okreœlone w wydanym wyroku przeciwko spó³ce zobowi¹zanie istnieje, a jeœli tak, to w jakim rozmiarze (wyrok S¹du Najwy¿szego z 7 lutego 2007 r., III CSK 227/06, Glosa 2007, nr 4, poz. 8, z glos¹ K. Osajdy). Niewyegzekwowane prawomocne orzeczenie zas¹dzaj¹ce wierzytelnoœæ wobec spó³ki z ograniczon¹ odpowiedzialnoœci¹ wi¹¿e z mocy art. 365 § 1 k.p.c. w sprawie z powództwa dochodzonego na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. W zakresie prawomocnoœci materialnej tego orzeczenia s¹d w sprawie z powództwa opartego na art. 299 § 1 k.s.h musi wiêc uznaæ istnienie zobowi¹zania spó³ki wobec wierzyciela (wyrok S¹du Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2017 r. I ACa 812/17).

Podnieœæ w tym miejscu nale¿y, i¿ niedopuszczalne jest wiêæ kwestionowanie w procesie przeciwko cz³onkowi zarz¹du istnienia lub wielkoœci zobowi¹zania spó³ki z o.o..

„(...) odpowiedzialnoœæ odszkodowawcza cz³onków zarz¹du oraz okolicznoœci egzoneracyjne, przy jednoczesnym uwzglêdnieniu ustanowionej w art. 365 k.p.c. zasady zwi¹zania s¹du cywilnego innymi prawomocnymi orzeczeniami powoduje, ¿e przyjmuje siê, i¿ niedopuszczalne jest kwestionowanie w procesie przeciwko cz³onkowi zarz¹du istnienia lub wielkoœci zobowi¹zania spó³ki" (pod. wyroki S¹du Najwy¿szego: z dnia 17 lipca 1997 r., III CKN 126/97, OSP 1998 nr 3, poz. 62, 18 z dnia 21 wrzeœnia 2005 r., V CK 129/05, niepubl., z dnia 27 paŸdziernika 2004 r., IV CK 148/04, niepubl, oraz uchwa³y: z dnia z dnia 15 czerwca 1999 r., III CZP 10/99, OSNC 1999, nr 12, poz. 203, z dnia 20 grudnia 2001 r., III CZP 69/01, OSNC 2002, nr 10, poz. 118, czy z dnia 19 listopada 2008 r., III CZP 94/08, OSNC 2009, nr 10, poz. 121).

Podnieœæ nale¿y, i¿ istniej¹ przeszkody materialnoprawne do jednoczesnego rozstrzygania o odpowiedzialnoœci cz³onków zarz¹du spó³ki z o.o. z art. 299 § 1 k.s.h. i o odpowiedzialnoœci samej spó³ki za jej zobowi¹zanie wobec wierzyciela. Mo¿liwoœæ przes³ankowego rozstrzygania w procesie przeciwko cz³onkom zarz¹du spó³ki o istnieniu zobowi¹zania spó³ki prowadzi³aby bowiem do rozstrzygania o stosunku prawnym miêdzy dwiema stronami tego stosunku, tj. wierzycielem (powodem) i d³u¿nikiem (spó³k¹), z których jeden (tj. spó³ka) jako strona w postêpowaniu prowadzonym przez wierzyciela przeciwko cz³onkom jej zarz¹du by nie wystêpowa³. Rozstrzygniêcie zapad³e w takim postêpowaniu nie posiada³oby ani waloru rzeczy os¹dzonej (art. 366 k.p.c.), ani nie mia³oby mocy wi¹¿¹cej przewidzianej w art. 365 k.p.c. i jako takie nie mog³oby stanowiæ podstawy oceny, ¿e przes³anka istnienia zobowi¹zania spó³ki zosta³a rzeczywiœcie wykazana. Z powy¿szych wzglêdów nie ma mo¿liwoœci ustalania w procesie maj¹cym za przedmiot roszczenie dochodzone na podstawie art. 299 § 1 k.s.h, czy istnieje odpowiedzialnoœæ cz³onków zarz¹du spó³ki z o.o. za jej zobowi¹zanie, je¿eli nie zosta³a wczeœniej ustalona odpowiedzialnoœæ samej spó³ki za to zobowi¹zanie w odrêbnym postêpowaniu przeciwko samej spó³ce, co w niniejszym stanie faktycznym mia³o miejsce i zosta³o wykazane przez Powoda.

Niezale¿nie od powy¿szego wskazaæ nale¿y, ¿e przepis art. 299 k.s.h. nie okreœla odpowiedzialnoœci cz³onków zarz¹du jako odpowiedzialnoœci za d³ug spó³ki czy za niespe³nione œwiadczenia wynikaj¹ce z zobowi¹zania spó³ki, lecz jako odpowiedzialnoœæ „za zobowi¹zania" spó³ki. Oznacza to objêcie odpowiedzialnoœci¹ danego cz³onka zarz¹du wszystkich zobowi¹zañ spó³ki, których podstawa istnieje w czasie sprawowania przez niego funkcji, a wiêc tak¿e zobowi¹zañ jeszcze wtedy niewymagalnych, jest uzasadnione tym, ¿e og³oszenie upad³oœci, o które cz³onek zarz¹du powinien wyst¹piæ w celu przeciwdzia³ania bezskutecznoœci egzekucji, spowodowa³oby wymagalnoœæ tak¿e zobowi¹zañ niemaj¹cych dotychczas takiej cechy (art. 91 Prawa upad³oœciowego i naprawczego, tak uchwa³a S¹du Najwy¿szego z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. III CZP 143/07, wyrok S¹du Najwy¿szego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. V CSK 248/09).

W sentencji Wyroku S¹du Apelacyjnego w Katowicach - V Wydzia³ Cywilny z dnia 6 grudnia 2013 r. V ACa 483/13, S¹d ten stan¹³ na jasnym stanowisku:

„Niewyegzekwowane prawomocne orzeczenie zas¹dzaj¹ce wierzytelnoœæ wobec spó³ki z ograniczon¹ odpowiedzialnoœci¹ wi¹¿e z mocy art. 365 § 1 KPC w sprawie z powództwa z art. 299 § 1 KSH , przez co w zakresie prawomocnoœci materialnej tego orzeczenia s¹d w sprawie opartej o art. 299 § 1 KSH musi uznaæ istnienie zobowi¹zania spó³ki z ograniczon¹ odpowiedzialnoœci¹ wzglêdem powoda. Oznacza to, ¿e w sprawie z art. 299 § 1 KSH nie mo¿na skutecznie zakwestionowaæ tego zobowi¹zania, podnosz¹c, ¿e w ogóle nie powsta³o, upad³o z moc¹ wsteczn¹ lub wygas³o wskutek wykonania przed wydaniem prawomocnego orzeczenia, którym zosta³o stwierdzone, ani te¿ skutecznie powo³aæ siê na to, i¿ dochodzenie od spó³ki z ograniczon¹ odpowiedzialnoœci¹ roszczenia, odpowiadaj¹cego temu zobowi¹zaniu, stanowi³o nadu¿ycie prawa w rozumieniu art. 5 KC albo ¿e roszczenie to uleg³o przedawnieniu".

Wskazaæ tak¿e nale¿y, i¿ nie ma przy tym jakiegokolwiek znaczenia, czy w pierwotnym postêpowaniu spó³ka sp. z o.o. bra³a w nim czynny udzia³, czy zobowi¹zania wynikaj¹ z niezaskar¿onego nakazu zap³aty. Bierna postawa w procesie, czy brak zaskar¿enia orzeczenia, przy jednoczeœnie podjêtej obronie w trakcie postêpowania przeciwko cz³onkowi zarz¹du, nie odniesie jakiegokolwiek wiêc skutku. Niestety czêsto zdarza siê, kiedy w postêpowaniu powadzonym wobec spó³ki zarz¹d wykazuje siê ca³kowit¹ biernoœci¹, zaœ dopiero po skierowaniu roszczeñ wobec cz³onków tego organu staraj¹ siê oni kwestionowaæ pierwotne roszczenie.

- Janusz Piejko, radca prawny

Football news:

Solskjaer on the arm of Hudson-Odoi: It's a penalty. I'm blind if this is the natural position of the hand
Tuchel on 0:0 with Manchester United: Chelsea were very close to winning. I am completely satisfied
Bruno is 1-0 for 7 games against the big Six this season in the Premier League. He scored only for Tottenham (1-6)
Antonio Conte: Inter were 15 points behind Juve before I arrived. We are developing
Zinedine Zidane: Real Madrid are good, they have regained their confidence. With Sociedad, we must play as we know how
Mourinho on 4-0 with Burnley: The victory was needed for the sake of the smiles of the Tottenham players. Happy with Bale
Bale after Burnley double: My form is coming back. We must work hard and not talk nonsense