Poland

Koniec epoki zamachów stanu w Turcji

20 tysiêcy wyrzuconych ze s³u¿by, setki w wiêzieniu z wyrokami do¿ywocia. Takie kary dotknê³y mundurowych z drugiej co do wielkoœci armii NATO po nieudanym puczu w 2016 roku. - Wojsko ju¿ nie odgrywa ¿adnej roli w polityce wewnêtrznej Turcji - mówi ankarski analityk.

- Spadek znaczenia armii rozpocz¹³ siê ju¿ kilka lat przez puczem - podkreœla w rozmowie z rp.pl Özgür Ünlühisarcikli, dyrektor ankarskiego oddzia³u think tanku The German Marshall Fund of the United States.

Przez dekady armia turecka uwa¿a³a siê za stra¿nika zasad kemalizmu, œwieckiej republiki za³o¿onej sto lat temu przez Mustafê Kemala Atatürka. Przeprowadzi³a trzy skuteczne zamachy stanu (1960 - zakoñczony egzekucj¹ demokratycznie wybranego premiera, potem w 1971 i 1980) oraz odsunê³a od w³adzy premiera wywodz¹cego siê z partii islamistycznej w 1997 roku.

??Do¿ywocie dla 2500 puczystów

Rola armii zanika³a wraz z umacnianiem siê u w³adzy Partii Sprawiedliwoœci i Rozwoju (AKP) obecnego prezydenta Recepa Erdogana. Wa¿ni oficerowie od 2007 roku byli oskar¿ani o udzia³ w spiskach, zaczê³a siê wymiana kadr w armii, ze œwieckich na islamistyczne i sk³onne do wspó³pracy z AKP.

W czwartek zakoñczy³ siê kolejny proces oskar¿onych o udzia³ w zamachu stanu 15 lipca 2016 r., którego zd³awienie umocni³o Erdogana. Cywile oraz lojalni wobec w³adz ¿o³nierze i policjanci, którzy zginêli w czasie puczu (w sumie 251 osób), s¹ uwa¿ani za mêczenników, poleg³ych puczystów chowano w nieoznakowanych grobach. 

Wœród 310 skazanych na do¿ywotnie wiêzienie dominowali wojskowi. Czternastu z nich us³ysza³o wyrok specjalnej wzmocnionej kary do¿ywocia, co bior¹c pod uwagê wiek wysokich rang¹ wojskowych oznacza, ¿e nigdy ju¿ nie wyjd¹ na wolnoœæ, bo w takim wypadku prawo przewiduje mo¿liwoœæ starania siê o zwolnienie po 40 latach.

- Era zamachów stanu w Turcji siê zakoñczy³a - powiedzia³a po og³oszeniu wyroku Leyla Sahin Usta, wiceszefowa rz¹dz¹cej partii AKP. 15 lipca 2016 by³a w parlamencie, gdy zosta³ zbombardowany przez samoloty puczystów. 

Jak podsumowuje prorz¹dowy dziennik „Sabah”, s¹dy tureckie wyda³y ponad 2,5 tysi¹ca wyroków do¿ywotniego wiêzienia dla puczystów. G³ównie dotyczy to wojskowych, choæ zamach stanu mia³ te¿ cywilnych przywódców. 

To bêdzie szczególny proces

Za g³ównego organizatora w³adze tureckie uwa¿aj¹ mieszkaj¹cego w USA muzu³mañskiego duchownego Fethullaha Gülena, który przez lata wspó³pracowa³ z równie¿ odwo³uj¹cym siê do islamu Erdoganem, ale ich drogi siê rozesz³y. W³adze uznaj¹ organizacjê gülenistów, do niedawna wp³ywow¹ zw³aszcza w wymiarze sprawiedliwoœci, armii, biznesie, na uczelniach czy dyplomacji, za terrorystyczn¹ - i pos³uguj¹ siê wobec niej terminem FETÖ (F - od Fethullaha, T - od terroryzmu). 

Oburza je podwa¿anie odpowiedzialnoœci Gülena za zamach. Tak w 2017 roku post¹pi³ szef niemieckiego wywiadu BND Bruno Kahl, który powiedzia³ tygodnikowi „Der Spiegel”, ¿e Turcja „próbowa³a nas przekonaæ”, ¿e to Gülen sta³ za puczem, ale jej siê nie uda³o.

W Niemczech prawdopobnie ukrywa siê uwa¿any za cywilnego przywódcê puczu Adil Öksüz, wyk³adowca akademicki, zwany muftim puczystów. By³ zaraz po zamachu zatrzymany w okolicach bazy lotniczej Akinci pod Ankar¹, gdzie by³o centrum dowodzenia spiskiem, ale potem w tajemniczych okolicznoœciach zosta³ zwolniony i znikn¹³.

Tureck¹ opiniê publiczn¹ czeka jeszcze jeden szczególny proces - pozostaj¹cych poza zasiêgiem tamtejszego wymiaru sprawiedliwoœci Fethullaha Gülena i Adila Öksüza. Ankara bezskutecznie domaga siê ekstradycji Gülena z Ameryki. 

Ostatnia taka rada wojskowa

Ostateczne przejêcie przez rz¹d AKP kontroli nad dowodz¹c¹ armi¹ Najwy¿sz¹ Rad¹ Wojskow¹ nast¹pi³o w sierpniu 2016 roku. Czêœæ genera³ów prawdopodobnie chcia³a do tego nie dopuœciæ i dlatego parê tygodni przed posiedzeniem Rady zdecydowali siê na przeprowadzenie puczu, nieudanego, s³abo przygotowanego.

Tak¹ wersjê potwierdzali w trakcie procesu niektórzy oskar¿eni, co przypomina prasa prorz¹dowa. Öksüz mia³ w imieniu Gülena przekonywaæ czo³owych genera³ów, by obalili Erdogana, bo na sierpniowym posiedzeniu Rady Wojskowej zostan¹ odes³ani na emeryturê i zast¹pieni przez lojalnych wobec islamistycznego rz¹du. Öksüz mia³ planowaæ uprowadzenie Erdogana, premiera oraz szefów MSW i s³u¿b specjalnych. 

Uwa¿any za wojskowego przywódcê puczu genera³ Akin Öztürk zosta³ ju¿ skazany na wzmocnione do¿ywocie w zesz³ym roku. To by³y dowódca si³ powietrznych zasiadaj¹cy w Najwy¿szej Radzie Wojskowej. Öztürk nie przyzna³ siê do udzia³u w puczu, choæ tak pocz¹tkowo podawa³a oficjalna agencja prasowa (potem to odwo³a³a). Wed³ug dzia³aj¹cej na emigracji antyerdoganowskiej organizacji SCF Öztürk by³ w czasie œledztwa poddawany wielogodzinnym torturom, a prowadz¹cy je oficer policji zosta³ nagrodzony awansem.

Football news:

Golovin about the nickname Tsar: Nothing more than a joke. This is necessary for the media and fans, but I am a football player
David De Gea: I try to be a leader for Manchester United. I have the experience of winning big titles here
It feels like we've been working together for 10 years! Chelsea stars say goodbye to Lampard
Bayern Munich have signed former Basel striker Oberlen
Tuchel will sign a contract with Chelsea for 1.5 years (David Ornstein)
Barcelona still owes Liverpool about 29 million euros for the transfer of Coutinho
Immobile on last season: Lazio felt invincible before covid. They could have fought for the scudetto