Poland

Kazachstan stawia na specjalne strefy ekonomiczne

FIRMA Nowe rynki

Kazachstan - panorama Nur-Su³tan

Panorama centrum Nur-Su³tan (wczeœniej Astana) stolicy Kazachstanu. ród³o: Adobe Stock

Kazachstan systematycznie rozwija specjalne strefy ekonomiczne. Maj¹ one wp³yw na zró¿nicowanie struktury gospodarki i aktualnie znajduj¹ siê one ju¿ na obszarze ca³ego wielkiego przecie¿ kraju.

Kazachstan jest wci¹¿ najszybciej rozwijaj¹cym siê pañstwem Azji Centralnej pod wzglêdem wartoœci PKB, którego gospodarka po okresie za³amania dynamiki rozwoju w latach 2014-2016 z 6 do 1.1 proc., znów zaczê³a przyspieszaæ i na koniec 2019 r. osi¹gnê³a poziom 4.5 proc. Oczywiœcie, trzeba liczyæ siê z potencjalnym spowolnieniem wywo³anym œwiatow¹ pandemi¹, które szacowane jest na -2.5 proc. w 2020 r. Jednak w kolejnych latach prognozowana jest tendencja wzrostowa, która pozwoli osi¹gn¹æ dynamikê wzrostu z 2019 r. ju¿ za 3 lata (niektóre prognozy wskazuj¹, ¿e nast¹pi to dopiero w 2025 r.).

Powa¿nym problemem dla zachowania dynamiki rozwoju gospodarczego s¹ niskie ceny ropy naftowej (poni¿ej 30 dolarów za bary³kê, w kwietniu 2020 r. nawet 21 dolarów), która wci¹¿ stanowi istotne Ÿród³o dochodów pañstwa, generuj¹c ponad 13 proc. PKB, a dalsze 2 proc. pochodzi z przetwórstwa tego surowca. Na szczêœcie dla kraju w³adze kazachskie równolegle rozwija³y inne ga³êzie gospodarki, których przychody równowa¿¹ straty z tytu³u niskich cen surowców energetycznych na œwiecie. Przyk³adowo handel generuje 17 proc. PKB. A inne ga³êzie przemys³u prawie 11 proc. Wp³yw na dynamikê rozwoju ekonomicznego, jak równie¿ na dywersyfikacjê struktury gospodarki mia³y i wci¹¿ maj¹ specjalne strefy ekonomiczne (SSE), które Kazachstan systematycznie rozwija i aktualnie znajduj¹ siê one ju¿ na obszarze ca³ego kraju.

Specyfika gospodarki Kazachstanu

Silne zró¿nicowanie geograficzne dziewi¹tego pod wzglêdem powierzchni pañstwa œwiata oraz kumulacja z³ó¿ surowców naturalnych w ró¿nych czêœciach kraju, spowodowa³y siln¹ dysproporcjê w rozwoju ekonomicznym miêdzy regionami. Ko³em napêdowym gospodarki s¹ oœrodki administracyjne: sto³eczny Nur-Su³tan i Karaganda na pó³nocy, A³maty na po³udniu i Atyrau nad Morzem Kaspijskim, które generuj¹ 55 proc. PKB.

Ze wzglêdu na relatywne bogactwo z³ó¿ naturalnych, na wczesnym etapie rozwoju gospodarczego Kazachstan stan¹³ przed problemem tzw. symptomu „choroby holenderskiej” (dutch disease), okreœlanego te¿ mianem „przekleñstwa zasobów naturalnych”. Tymi terminami okreœla siê tendencjê do mniejszej dynamiki wzrostu gospodarczego pañstw dysponuj¹cych bogatymi zasobami surowców naturalnych od tych, które takich bogactw nie maj¹ i swój rozwój musz¹ opieraæ na dywersyfikacji produkcji i eksportu. Ponadto, przemys³ wydobywczy, przy wysokich œwiatowych cenach surowców, skupia zdecydowan¹ wiêkszoœæ bezpoœrednich inwestycji zagranicznych (BIZ). W przypadku Kazachstanu by³o to 80 proc., co skutkowa³o skromnym strumieniem œrodków kapita³owych w innych regionach i pog³êbianiem dysproporcji rozwojowych, a co za tym idzie równie¿ negatywnych skutków spo³ecznych.

Kazachstan dywersyfikuje gospodarkê

W celu unikniêcia pu³apki ca³kowitego uzale¿nienia rozwoju gospodarczego od eksportu surowców naturalnych, minister inwestycji i rozwoju og³osi³ program ekonomicznej dywersyfikacji. Realizacja tego celu wymaga³a pozyskania BIZ dla innych obszarów gospodarki, a to z kolei wi¹za³o siê z koniecznoœci¹ stworzenia mechanizmu podnosz¹cego atrakcyjnoœæ lokowania œrodków kapita³owych w ró¿nych dziedzinach. Mechanizmem takim mia³y byæ specjalne strefy ekonomiczne, których pierwotny projekt pochodzi z 1990 r., a wiêc jeszcze z okresu funkcjonowania Kazachskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.

Utworzenie SSE mia³o na celu przede wszystkim wyzwolenie wy¿szego potencja³u wzrostu nie tylko poprzez przyci¹gniêcie zagranicznych inwestycji kapita³owych, ale przede wszystkim zapewnienie republice nap³ywu nowoczesnych technologii produkcyjnych oraz wiedzy i fachowców. W 1996 r. powo³ano do ¿ycia pierwsze SSE Akomoliñsk¹ i Kyzy³ordiñsk¹, a do 2011 r. powsta³o osiem kolejnych stref. W miêdzyczasie rz¹d kazachski kilkukrotnie dokonywa³ zmian w prawie finansowym, których celem by³o podniesienie atrakcyjnoœci inwestycyjnej tych obszarów i zintensyfikowanie nak³adów kapita³owych na badania i rozwój oraz implementacjê nowych technologii.

Rozwój poszczególnych regionów oparto o inwestycje zagraniczne w te ga³êzie przemys³u, które mog³y zapewniæ Kazachstanowi d³ugookresowy rozwój oraz stopniowe podnoszenie atrakcyjnoœci republiki jako partnera i eksportera na rynku globalnym. Pierwszoplanow¹ rolê zaczê³o wiêc odgrywaæ rozwijanie nowych technologii informatycznych, przemys³u elektromechanicznego, maszynowego i elektronicznego, jak równie¿ budownictwa czy systemów logistycznych. W latach 2003-2016, przy wsparciu Ministerstwa Gospodarki Narodowej, które wyasygnowa³o 274,5 mld tenge (ok. 2.5 mld z³), w SSE wdro¿ono 152 projekty, w tym 30 sfinansowano za poœrednictwem BIZ. To z kolei prze³o¿y³o siê na powstanie 11,5 tys. nowych miejsc pracy, co oznacza koszt 16,1 mln tenge (ok. 215 tys. z³) na jednego nowo zatrudnionego pracownika (dla porównania w konkurencyjnym Uzbekistanie wynosi on 30-45 mln somów, czyli ok. 150-180 tys. z³).

Do powy¿szych danych nale¿y dodaæ osobne inwestycje w strefy przemys³owe (SP), które s¹ tworzone w celu przyspieszenia rozwoju kluczowych bran¿ w oparciu o kapita³ prywatny, zredukowania kosztów pocz¹tkowych inwestycji oraz podniesienia dodatnich efektów dzia³alnoœci i wzrostu zatrudnienia. Projekty stref tego typu by³y wzorowane na ich chiñskich odpowiednikach. Oczywiœcie z odpowiednim wyskalowaniem i uwzglêdnieniem specyfiki rynku kazachskiego. Do 2016 r. na ró¿nym stopniu zaawansowania realizacji by³y ju¿ 42 strefy w 13 okrêgach, w tym 15 w pe³ni operacyjnych, a liczba wdro¿onych projektów wynios³a 332, realizowanych przez 92 nowo zarejestrowane firmy. Tylko w 2015 r. na dalszy rozwój tych stref ze œrodków bud¿etu centralnego, bud¿etów lokalnych i funduszy celowych przeznaczono 99,6 mld tenge (ok. 900 mln z³).

Kazachstan liczy na wiêcej

Pomimo silnego promowania SSE przez rz¹d kazaski, jak równie¿ subsydiowania do 30 proc. kosztów inwestycji, strefy nie odgrywaj¹ jeszcze oczekiwanej przez w³adze roli w gospodarce. Udzia³ produkcji pochodz¹cej z tych obszarów w eksporcie to zaledwie 0,08 proc., choæ trzeba zaznaczyæ, ¿e wyniki te spe³niaj¹ za³o¿enia projektowe dla aktualnego etapu operacyjnego zaawansowania SSE. Zgodnie z przyjêt¹ strategi¹, której kierunek nadaj¹ te¿ przyjête rozwi¹zania podatkowe, wiêkszoœæ produkcji ma trafiaæ na rynek wewnêtrzny. Jakkolwiek d³ugookresowym celem jest zwiêkszenie konkurencyjnoœci rodzimych produktów na rynkach zewnêtrznych, to na aktualnym etapie rozwoju firm pierwszoplanowe znaczenie ma podniesienie jakoœci procesów produkcyjnych i efektywnoœci zarz¹dzania, nie tylko wewn¹trz SSE, ale równie¿ przez firmy dzia³aj¹ce poza strefami. St¹d przyjête rozwi¹zania taryfowe i podatkowe, które produkcjê w SSE przeznaczon¹  na rynek wewnêtrzny obci¹¿aj¹ taryfami importowymi i VAT-em, ale zarazem firmy te s¹ zwolnione z CIT oraz podatków od nieruchomoœci i u¿ytkowanych obiektów.

WskaŸnikiem, którego nie uda³o siê osi¹gn¹æ w SSE jest poziom zatrudnienia. Szacowano go na 19,1 tys., a wiêc o prawie 8 tys. wiêcej od stanu faktycznego. Choæ wyraŸna jest tendencja wzrostowa w poziomie zatrudnienia, to w 2020 r. mo¿na oczekiwaæ spadku ca³kowitej liczby pracowników, w wyniku pandemii. Trudno oszacowaæ, jak zmieni siê liczba pracuj¹cych w SSE wobec skurczenia siê popytu krajowego, a wiêc kluczowego rynku zbytu. Aktualne wskaŸniki dla ca³ej gospodarki nie s¹ optymistyczne: wartoœæ produkcji przemys³owej wynios³a 95,1 proc., handlu 91,9 proc., a transportu i logistyki 82,6 proc. w stosunku do roku 2019. Niekoniecznie jednak ogólnokrajowy trend w zatrudnieniu musi znaleŸæ swoje odzwierciedlenie w SSE. Firmy dzia³aj¹ce w strefach, z racji korzystania z zaawansowanych technologii i know-how w wiêkszym stopniu opieraj¹ swoja dzia³alnoœæ na lepiej wykszta³conych i wykwalifikowanych pracownikach, a to z kolei zwiêksza odpornoœæ lokalnych rynków pracy na negatywne trendy.

Wiod¹cy inwestorzy w Kazachstanie

Organizacja SSE i SP, jakkolwiek jeszcze nie zakoñczona, przyczyni³a siê do wzrostu zainteresowania Kazachstanem ze strony zagranicznych inwestorów. Oczywiœcie, niebagatelny wp³yw na poziom BIZ wynika z aktywizacyjnej roli republiki w procesie unifikacji Azji Centralnej i aktywnoœci na forum miêdzynarodowym (proces pokojowy w Syrii, CICA). Wp³ywa na nie tak¿e cz³onkostwo w Œwiatowej Organizacji Handlu (od 2015 r.) i znacz¹ca rola w chiñskim monumentalnym projekcie Inicjatywy Pasa i Szlaku (Belt and Road Initiatives). £¹czna wysokoœæ œrodków w ramach BIZ pozyskanych przez Kazachstan od 1991 r. przekracza równowartoœæ 330 mld dolarów, z czego ponad 50 proc. inwestycji przypada na Uniê Europejsk¹ (liderem s¹ Niderlandy 90,4 mld dolarów), 15 proc. na USA (48.4 mld dolarów), 8 proc. na Szwajcariê i po 5 proc. na Wielk¹ Brytaniê i Chiny.

D³ugookresowe planowanie w SSE i SP, sta³e wprowadzanie nowych rozwi¹zañ prawnych u³atwiaj¹cych prowadzenie dzia³alnoœci gospodarczej czy wreszcie potencja³ rozwojowy republiki w kontekœcie BRI i roli „euroazjatyckiej bramy” pozwala na optymistyczne prognozowanie przysz³oœci gospodarczej Kazachstanu. Istotn¹ rolê odgrywa te¿ stabilnoœæ w³adzy. Po d³ugoletnich rz¹dach Nursu³tana Nazarbajewa, najwy¿szy urz¹d obj¹³ Kassym-¯omart Tokajew, z powodzeniem kontynuuj¹c dotychczasowy kierunek zewnêtrznej i wewnêtrznej polityki gospodarczej. Mo¿na wiêc oczekiwaæ podtrzymania wzrostowego trendu BIZ w kolejnych latach, zw³aszcza ¿e zdolnoœæ operacyjn¹ uzyskaj¹ kolejne strefy przemys³owe, a dodatkowo zapowiadane jest wdro¿enie d³ugookresowego programu rz¹dowego wspierania rozwoju gospodarki.

Football news:

Klopp on Super League: My opinion hasn't changed. The coach opposed its creation
Leeds players came out for a warm-up before Liverpool in T-shirts with the logo Champions League and the words Achieve it
Neville on Arsenal and Tottenham in Super League: I'd rather watch the San Marino champions. Ridicule
Juventus, Inter and AC Milan have stated that they want to play in Serie A despite joining the Super League
Bayern and Borussia will have 30 days to accept an invitation to the Super League. PSG - 14
Member of the UEFA Executive Committee on the Super League: All 12 clubs need to be kicked out. Players will have the right to terminate their contracts and become free agents
Coach of the Norwegian national team about the Super League: Juventus were knocked out of the Champions League by Lyon, Porto and Ajax, Arsenal and Tottenham are not in the top 30. What the hell are they doing in this tournament?