Poland

Jak nie reformować prawa w Polsce

Opinie

Adobe Stock

Projekt prawa grup spek wpisuje si w schemat pezajcego demontau instytucji prawnych mozolnie budowanych w Polsce po 1989 r.

Odpowied autora projektu prawa grup spek prof. Andrzeja Szumaskiego (Rzeczpospolita" z 7 wrzenia 2020 r.) na przedstawion przeze mnie krytyczn ocen projektu (Rzeczpospolita" z 18 sierpnia) wymaga odpowiedzi. Autor nie odnis si merytorycznie do licznych argumentw wskazujcych na negatywne skutki dla spek i polskiej gospodarki, jakie wywoaoby uchwalenie proponowanej regulacji.

Projekt trudno ocenia inaczej ni jako wyraz niszczycielskiej filozofii prawa spek, skoro zmusza on menederw jednoosobowych spek zalenych do wykonywania wszelkich polece spki matki, w tym prowadzcych do upadoci spki crki. W spkach z udziaowcami mniejszociowymi umoliwiono natomiast dowolny transfer wartoci na rzecz matki, z pogwaceniem elementarnych interesw mniejszoci, byleby tylko nie doszo do niewypacalnoci crki lub zagroenia niewypacalnoci. Grabie korporacyjna awansowaa do rangi preferowanego standardu prawnego. Z filozofi projektu koresponduje uywane przez autora porwnanie procesu tworzenia przepisw do meczu jastrzbi i gobi. Na legislacyjnym placu boju pozostay tylko jastrzbie.

Autorzy projektu nie dostrzegaj, jak bardzo sprzeczne z polsk i europejsk tradycj prawn s rozwizania projektu. Zezwolenie na dowolne dziaania szkodzce spkom, jej udziaowcom mniejszociowym i wierzycielom, poczone z moliwoci nastpczego podnoszenia roszcze odszkodowawczych z tytuu dokonanych w majestacie prawa narusze, to realizacja radykalnego modelu ochrony ex post. Zmusza on do prowadzenia sporw sdowych i zmierza nawet dalej ni promujce litygacj rozwizania amerykaskie.

Prawidowe funkcjonowanie takiego modelu wymaga istnienia wyspecjalizowanych sdw i rozwinitej obsugi prawnej, a ponadto ugruntowanej instytucji powdztw zbiorowych (class action) i actio pro socio (derivative suit). Konieczne jest te istnienie regu zapewniajcych przebicie korporacyjnej zasony w sytuacjach naduy. Niewydolny system polskiego sdownictwa nie jest w stanie speni funkcji przypisanej mu przez autorw projektu. Ju istnienie samych standardw najczciej skania uczestnikw obrotu do ich przestrzegania, co czyni zbdnym korzystanie z kosztownej i czasochonnej ochrony sdowej o niepewnym wyniku. Skuteczno modelu litygacyjnego wobec generowanych kosztw jest podawana w wtpliwo nawet w uwarunkowaniach amerykaskich.

Zaangaowanie autorw projektu w wiodcych spkach Skarbu Pastwa, w tym w charakterze niezalenego czonka rady nadzorczej, wywouje wtpliwoci. Standardy corporate governance na GPW nakadaj na czonkw niezalenych powinno pozostania wolnymi od istotnych zwizkw z akcjonariuszami spek posiadajcymi co najmniej 5 proc. gosw. Zwizki te obejmuj m.in. wykonywanie dziaalnoci doradczej na rzecz akcjonariuszy. Czy zgodna z prawem i dobrymi obyczajami jest sytuacja, gdy projekt jest przygotowywany przez niezalenego czonka rady nadzorczej spki z udziaem Skarbu Pastwa na zlecenie organw pastwa? Pytanie to jest zasadne, skoro projekt kreuje radykalny instrument preferencyjnego transferu wartoci na rzecz spki dominujcej, w tym z udziaem Skarbu Pastwa. Czy wprowadzanie modelu zmuszajcego akcjonariuszy mniejszociowych do prowadzenia wieloletnich postpowa sdowych w celu ochrony inwestycji daje si pogodzi z rol czonka niezalenego, ktrego zadaniem ma by stanie na stray interesw drobnych inwestorw? Publiczna i transparentna natura rynku czyni wszystkie te pytania uprawnionymi.

Nie jest prawd twierdzenie, e projekt traktowa na rwni grupy spek z kapitaem polskim i zagranicznym. Prawo wydawania wicych polece uzaleniono od ujawnienia w rejestrze okolicznoci uczestnictwa spki w grupie. Tego warunku nie bdzie moga speni zagraniczna spka dominujca, bo prawo obce, ktremu podlega, nie przewiduje takiej moliwoci. Zaproponowane rozwizanie jest niezgodne z prawem unijnym (swobod przedsibiorczoci). Dyskryminuje te grupy spek pochodzce z pastw pozaunijnych (np. krajw OECD).

Jest oczywiste, e sam Skarb Pastwa nie moe by spk dominujc w rozumieniu projektu. Problemem jest jednak umoliwienie nieskrpowanego wyprowadzania majtku z tysicy spek zalenych od podmiotw kontrolowanych przez Skarb Pastwa. Czy w obliczu powanego spadku wartoci spek SP po 2015 r. mona zakada, e celem projektu jest ich wzmocnienie kapitaowe?

yjemy w czasach szczeglnych, w ktrych szacunek dla konstytucji, prawa, instytucji adu demokratycznego oraz wolnego rynku zosta wystawiony na powan prb. Projekt prawa grup spek wpisuje si w schemat pezajcego demontau instytucji prawnych mozolnie budowanych w Polsce po 1989 r.

W moim artykule podniosem argument, e zrnicowane dziaania, ktre moe podejmowa spka matka wobec crki (np. przejmowanie klienteli i szans korporacyjnych, ograniczanie dostpu do finansowania czy rynkw zbytu) nie musz wcale skutkowa wyrzdzeniem crce szkody. Dlatego zaproponowana w projekcie konstrukcja odpowiedzialnoci odszkodowawczej jest nieadekwatna, bo nie chroni skutecznie zagroonych interesw. Jednak zdaniem prof. Szumaskiego zasad legislacji jest korzystanie z istniejcych ju kategorii prawnych", nie za wprowadzanie nowych poj", ktre bd generowa jedynie niepotrzebne spory". Odpowied ta zdumiewa i niepokoi: projektodawcy zdaj si hodowa zaoeniu, e to rzeczywisto powinna dostosowa si do zaproponowanych przez nich konstruktw prawnych, nie za odwrotnie.

Wbrew wyjanieniom prof. Szumaskiego projekt w aden sposb nie cywilizuje praktyki wydawania wicych polece. Spka matka bdzie moga nadal bez przeszkd kierowa grup przy pomocy narzdzi nieformalnego wpywu, skoro projektowany reim obligatoryjnego utrwalania polece ma charakter tylko opcjonalny. Zaoenie, jakoby powani rynkowi gracze mieli skrupulatnie donosi na samych siebie, niebezpiecznie zblia projektodawcw do sfery imaginarium.

Prof. Szumaski wypowiada si z dystansem o wiedzy czerpanej z ksiek. Zalecibym jednak choby tylko pobienie przeledzi wspczesne tendencje w prawie spek w Europie i na wiecie. Determinuje je denie do wyduenia horyzontu inwestycji kapitaowej w spki i znalezienia kompromisu midzy potrzebami akcjonariuszy i innych interesariuszy w celu zapewnienia trwaego i zrwnowaonego rozwoju. Rodzca si obecnie koncepcja sustainability (por. stanowisko amerykaskiego Business Roundtable z 2019 r. i studium EY dla Komisji Europejskiej z 2020 r.) stanowi odpowied na powtarzajce si kryzysy gospodarcze oraz postpujc degradacj rodowiska naturalnego i klimatu. Projekt prawa holdingowego pozostaje w skrajnej opozycji do tych tendencji. Wprowadzenie zaproponowanych rozwiza znaczco oddali polskie prawo spek od krgu cywilizowanych porzdkw prawnych.

Autor jest profesorem Wydziau Prawa i Administracji UW oraz of counsel w kancelarii GreenbergTraurig, czonkiem grup roboczych European Company Law Experts i European Commission Informal Expert Group on Company Law and Corporate Governance

Football news:

Josep Bartomeu: I had no intention of resigning. Barca will have trophies this season
Zinedine Zidane: Hazard is ready. We are happy, this is good news
Zidane on ISCO's words: it's ambition. Everyone wants to play
Bartomeu about VAR: In the match against Real Madrid, a non-existent penalty was awarded. We need fair football
Ian Wright: it's a Pity Ozil isn't playing, but Arteta's tenacity is admired
Josep Bartomeu: it was Important to start a new era for Barca with Messi. The Interests of the club are above all
Spider-man is a Barcelona fan. Tom Holland photographed in a Catalan t-shirt