Poland

Jak narodowi socjaliści podporządkowali sobie niemiecką prasę

Rzecz o historii

Spotkanie Josepha Goebbelsa z dziennikarzami „Völkischer Beobachter” 12 lipca 1936 r. Mê¿czyzna pod muszk¹ to zastêpca red. naczelnego „VB” Wilhelm Weiss (zostanie red. nacz. tej gazety w 1938 r.)

Getty Images

Wbrew powszechnemu przekonaniu narodowym socjalistom nie uda³o siê od razu podporz¹dkowaæ sobie prasy. Przejêcie œrodków masowego przekazu by³o priorytetem, ale wcale nie takim prostym w realizacji jak podporz¹dkowanie sobie administracji poszczególnych landów, s¹dów, szkolnictwa, policji czy innych najwa¿niejszych ga³êzi ¿ycia spo³ecznego.

Prasa niemiecka mia³a swoj¹ lokaln¹ specyfikê, co utrudnia³o usidlenie jej przez centralnie sterowan¹ cenzurê. Inaczej ni¿ w innych krajach europejskich, w Niemczech nie by³o w zasadzie prasy ogólnokrajowej. Wielkonak³adowe dzienniki centralne, tak charakterystyczne dla brytyjskiej prasy, nieznane by³y Niemcom. Tutaj œrodki masowego przekazu by³y ostatnim reliktem dawnego rozdrobnienia dzielnicowego. Prasa niemiecka odzwierciedla³a zatem si³ê lokalnych patriotyzmów. Nawet cz³onkowie NSDAP czy fanatyczni SA-mani czytali gazety, które odzwierciedla³y ich partykularyzmy kulturowe. Na przyk³ad gazety bawarskie by³y podszyte nutk¹ lokalnego szowinizmu i góralskiego katolicyzmu, a tytu³y wydawane w pó³nocnych landach odwo³ywa³y siê do tradycji protestanckich. Tak¿e na tym polu widaæ by³o pewne sympatie lub antypatie. Tytu³y pruskie by³y przesi¹kniête niechêci¹ do Polaków, natomiast w saksoñskich mo¿na by³o wy³apaæ nutê ¿yczliwoœci dla wschodnich s¹siadów.

Ta ró¿norodnoœæ regionalna wyra¿a³a siê tak¿e w liczbach. Przed dojœciem Hitlera do w³adzy w Niemczech istnia³o 4700 tytu³ów prasowych, które sprzedawa³y siê jak ciep³e bu³eczki. To by³y z³ote czasy dla niemieckich wydawców. Nawet Kreisblätter, czyli gazety powiatowe, ukazywa³y siê w nak³adach, o których mog¹ jedynie marzyæ najwiêksze wspó³czesne tytu³y prasowe w Europie.

Dzienniki o du¿ym nak³adzie, prezentuj¹ce siê jako niezale¿ne politycznie i wyznaniowo, nazywane by³y dziennikami ogólnymi. Ho³dowa³y one jednej zasadzie: „Wiadomoœci s¹ wa¿niejsze ni¿ komentarze. Tak¿e rozrywka jest wa¿niejsza ni¿ wyrabianie sobie opinii".

Po 1933 r. to siê zmieni³o. Goebbels zadba³, aby powsta³a silna prasa centralna buduj¹ca wy³¹cznie œwiadomoœæ nazistowsk¹. Pisma pozapartyjne, dotychczas wydawane przez syndykat General-Anzeiger, mia³y jedynie podawaæ fakty i unikaæ ich opiniowania. Goebbels wyda³ dziennikarzom dyrektywê: „Czytelnik powinien odnieœæ wra¿enie, ¿e pisz¹cy w rzeczywistoœci stoi za nim i przemawia w jego imieniu". Gazety mia³y zatem celowaæ w drobnomieszczañsk¹ mentalnoœæ wiêkszoœci Niemców. Wzorem by³a ociekaj¹ca prostackim jêzykiem partyjnym, trywialnym kultem Hitlera i wulgarnym antysemityzmem, prymitywna gadzinówka „Völkischer Beobachter", której redaktorem naczelnym by³ g³ówny ideolog narodowego socjalizmu Alfred Rosenberg.

Po dojœciu Hitlera do w³adzy celem nazistów sta³a siê ekspresowa „regermanizacja" mediów, jak k³amliwie nazwano proces kradzie¿y wszystkich instrumentów propagandy. Wymaga³o to przede wszystkim przeobra¿eñ w³asnoœciowych w wydawnictwach prasowych. Pomocna okaza³a siê ustawa „o obywatelstwie Rzeszy i ochronie niemieckiej krwi i honoru". Od tej pory ka¿dy, u kogo „znaleziono" domieszkê „obcej krwi", móg³ byæ pozbawiony w³asnoœci. Ustawa pozwoli³a na usankcjonowan¹ prawem grabie¿ wydawnictw przez najwiêkszego magnata prasowego III Rzeszy Maxa Amanna, który do 1935 r. pe³ni³ rolê Reichsleitera NSDAP do spraw prasy, a w 1933 r. zosta³ przewodnicz¹cym Izby Prasy. Ta postaæ jest dzisiaj ma³o znana. Ale to on sta³ siê w³aœcicielem ponad 80 proc. niemieckich tytu³ów prasowych. To za jego spraw¹ wspomniany dziennik „Völkischer Beobachter", maj¹cy wówczas nak³ad dzienny powy¿ej miliona egzemplarzy, sta³ siê najbardziej kszta³tuj¹c¹ œwiatopogl¹d czytelników gazet¹ w Europie.

A jak Joseph Goebbels rozumia³ proces „regermanizacji" œrodków przekazu? Nale¿a³o zniszczyæ wszystkie niezale¿ne Ÿród³a informacji, ale w taki sposób, ¿eby przekonaæ oœwiecon¹ klasê œredni¹, ¿e re¿im g³osi prawdê. St¹d zrodzi³y siê codzienne odprawy w Ministerstwie Propagandy nazywane Sprachregelungen, po których wysy³ano bardzo precyzyjne dyrektywy ministra do wszystkich redakcji w kraju. Dziennikarz, który siê do nich nie zastosowa³, trafia³ do obozu koncentracyjnego.

Football news:

Pape Bouba Diop, the author of Senegal's goal against France at the 2002 world Cup, has died. He was 42 years old
Langle injured his ankle in Barca's game with Osasuna. 21-year-old Minghesa is the only Central defender without injuries
De Gea injured his leg when he hit the post. He can return to the game against PSG on Wednesday
Cavani was the second to score 3 (2+1) points for Manchester United, coming on as a substitute in the Premier League. Solskjaer did poker in 1999
Antoine Griezmann: Barcelona want to be Champions. The path will not be easy
Bruno scored 25 (15+10) points in the first 23 games in the Premier League. Best League result alongside Cole and Phillips
Cavani has scored 253 goals in the top 5 of the Europa League since making his Serie A debut in 2007. Only Messi and Ronaldo have more in that time