Poland

Ekspresowe zmiany w gospodarce odpadami

Administracja

Fotorzepa, Sawomir Mielnik

Nowelizacja obowizuje z jednodniowym vacatio legis, a dotyczy przepisw ustawy o odpadach, ktre weszy w ycie miesic wczeniej.

Z dniem 31 stycznia 2020 roku wesza w ycie kolejna nowelizacja przepisw regulujcych gospodark odpadami. Uchwalon 23 stycznia 2020 roku ustaw o zmianie ustawy o odpadach oraz niektrych innych ustaw zakoczono krtkie, ale intensywne prace legislacyjne, ktre przynosz wyczekiwane zmiany.

Obowizkowa ewidencja

Ostatnich miesicy z pewnoci nie mona zaliczy do atwych dla podmiotw gospodarujcych odpadami. Z dniem 1 stycznia 2020 roku zaczy obowizywa przepisy nakazujce sporzdzanie dokumentw ewidencji odpadw oraz sprawozdawczoci rocznej za porednictwem indywidualnego konta w BDO, czyli w Bazie danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami.

Wiele firm dowiedziao si jednak o istnieniu rejestru BDO dopiero pod koniec ubiegego roku i to gwnie z przekazw medialnych. Skutkiem tego, spora cz zobowizanych nadal w Bazie nie figuruje i nie jest przygotowana na BDO ani technicznie, ani organizacyjnie.

Z drugiej strony, widmo grocych kar w poczeniu z niepewnoci, co do tego, jakie dokadnie kryteria decyduj o podleganiu obowizkowi wpisu do BDO spowodoway, e niektrzy prbowali dokona rejestracji niejako na zapas. Sytuacji przez pewien czas nie uatwiay take pojawiajce si niejasne komunikaty i objanienia dotyczce BDO, a take fakt, e dopiero na tydzie przed dat obowizywania przepisw dotyczcych prowadzenia dokumentacji w BDO zostao wydane rozporzdzenie ministra klimatu w sprawie rodzajw odpadw i iloci odpadw, dla ktrych nie ma obowizku prowadzenia ewidencji odpadw zostao wydane na tydzie. Ogoszenie wDzienniku Ustaw nastpio za na dzie przed t dat.

Ci, ktrzy podejmowali dziaania, aby wywiza si z ustawowego obowizku korzystania z Bazy podnosz z kolei, e s to dziaania bezskuteczne, czy to z przyczyn technicznych zwizanych z (nie) dziaaniem elektronicznej BDO, czy organizacyjnych polegajcych na tym, e do urzdw marszakowskich w krtkim czasie wpyna zbyt dua liczba wnioskw do rozpoznania. Pojawiay si te problemy z odbiorem odpadw, poniewa cz przedsibiorcw z brany nie chciaa ich odbiera, jeli przekazujcy nie by wpisany do Bazy.

Remedium na powstay chaos

Nowe przepisy: ustawy oodpadach z 14 grudnia 2012 roku, ustawy o utrzymaniu czystoci i porzdku w gminach z13wrzenia 1996 roku, ustawy o bateriach i akumulatorach z24 kwietnia 2009 roku oraz ustawy o zuytym sprzcie elektrycznym i elektronicznym z 11 wrzenia 2015 roku stanowi chwilowe remedium na powstay chaos. Reguluj sytuacje, w ktrych dochodzi do awarii dziaania BDO, wyduaj terminy na zoenie sprawozda za 2019 rok i dopuszczaj czasowe, bo do 30 czerwca 2020 roku, posugiwanie si dokumentacj ewidencyjn wtradycyjnej formie papierowej.

Nie oznacza to jednak, e elektroniczna BDO nie ma wtym czasie funkcjonowa. Obieg dokumentacji moe by dwutorowy, czyli w okresie przejciowym pierwszego procza 2020 roku mona co do zasady posugiwa si dotychczasow papierow form dokumentacji lub korzysta zbazy elektronicznej BDO.

Wane

Do koca czerwca 2020 r. mona posugiwa si papierow dokumentacj ewidencyjn.

Do 30 czerwca 2020 roku dopuszcza si zatem sporzdzanie dokumentw ewidencji odpadw w papierowej formie, z tym jednak zastrzeeniem, e w przypadku dotyczcym KPO czyli Karty Przekazania Odpadw oraz KPOK - Karty Przekazania Odpadw Komunalnych warunkiem jest, aby przekazujcy odpady, rwnie wystawi j w takiej formie. Co wane, posugiwanie si do koca czerwca tego roku tradycyjn form papierow kart oznacza, e naley sporzdzi tyle egzemplarzy, ilu jest posiadaczy odpadw, a wic dla przekazujcego, dla kadego transportujcego i dla przyjmujcego odpady.

Wymaga si rwnie, aby wtakim przypadku kierujcy rodkiem transportu, ktrym s transportowane odpady lub odpady komunalne, posiada wtrakcie transportu przy sobie kart lub jej kopi. Podmioty, ktre bd w tym okresie posugiwa si dokumentacj papierow powinny stosowa wzory wprowadzone w zacznikach do ustawy nowelizujcej, czyli wzr karty przekazania odpadw, karty przekazania odpadw komunalnych, karty ewidencji odpadw, karty ewidencji komunalnych osadw ciekowych, karty ewidencji zuytego sprztu elektrycznego i elektronicznego, karty ewidencji pojazdw wycofanych z eksploatacji oraz wzr karty odpadw niebezpiecznych.

Trzeba przy tym pamita, e przeduenie o sze miesicy terminu, do ktrego mona jeszcze korzysta z papierowego obiegu dokumentacji ewidencyjnej nie oznacza, e zniknie obowizek rejestracji isporzdzania kart ewidencji welektronicznej BDO za ten okres. Wrcz przeciwnie, przepisy nowelizujce ustaw oodpadach nakadaj wprost zobowizanie do niezwocznego wprowadzania do Bazy tych dokumentw, ktre w okresie od 1 stycznia 2020 roku do 30 czerwca 2020 roku zostay wystawione w formie papierowej. Niezwocznego, czyli bez zbdnej zwoki, przy czym niezalenie od tego, nieprzekraczalny termin na wprowadzenie do BDO papierowych kart z tego okresu zosta wyznaczony na dzie 31 lipca 2020 roku.

Czy prawo moe dziaa wstecz?

Nowelizacja wesza w ycie wdniu 31 stycznia 2020 roku, awic po miesicu obowizywania przepisw zobowizujcych do prowadzenia ewidencji odpadw wycznie za porednictwem BDO. W styczniu zasadniczo nie mona ju byo zatem korzysta z papierowego obiegu dokumentw. Na podstawie znowelizowanych obecnie przepisw mona jednak zakada, e te podmioty, ktre byy od pocztku roku zobligowane do korzystania z BDO, ale korzystay z dokumentacji papierowej, nie bd musiay obawia si sankcji. Dlaczego?

Co do zasady prawo nie dziaa wstecz, jednak jego retroaktywno moe wystpi wuzasadnionych przypadkach, czyli wwczas gdy nie pogarsza to sytuacji adresatw norm. Ztakim przypadkiem mamy do czynienia w tej nowelizacji, ktra w art.5 przewiduje, e przepisy epizodyczne dopuszczajce sporzdzanie, na wymienionych powyej zasadach, dokumentw ewidencji odpadw w formie papierowej do 30czerwca 2020 roku, obowizuj z dat wsteczn, czyli od ju dnia 1 stycznia 2020 roku, awic mona przyj, e nastpuje to z korzyci dla adresatw tych norm. Postulat objcia retroaktywnoci rwnie innych przepisw zosta odrzucony przez Senat, jako w tym wypadku niekorzystny dla adresatw i niedozwolony.

Przesunite terminy nazoenie sprawozda

Data 30 czerwca 2020 roku wie si rwnie z obowizkiem zoenia za 2019 rok sprawozdania o produktach, opakowaniach i o gospodarowaniu odpadami z nich powstajcymi, sprawozdania sporzdzanego przez organizacje odzysku sprztu elektrycznego i elektronicznego oraz sprawozdania owytwarzanych odpadach iogospodarowaniu odpadami. Byy one bowiem do tej pory na podstawie przepisw ustawy oodpadach skadane w terminie do dnia 15 marca kolejnego roku kalendarzowego, awtym roku termin upynie dopiero zkocem pierwszego procza.

Do 30 czerwca 2020 roku wyduono rwnie termin wynikajcy z ustawy o utrzymaniu czystoci i porzdku w gminach, do ktrego naleao zoy sprawozdania za rok 2019, aktre to sprawozdania dotychczas byy przedstawiane do 31 stycznia nastpnego roku przez podmioty odbierajce odpady komunalne od wacicieli nieruchomoci, przez podmioty prowadzce punkty selektywnego zbierania odpadw komunalnych i przez podmioty zbierajce odpady komunalne.

Awaria dziaania BDO

Ostatni obszar regulowany przez nowelizacj dotyczy awarii dziaania BDO. Wystpowanie takich zdarze byo czsto podnoszone przez osoby korzystajce z BDO lub prbujce zniej skorzysta. Polegaj przede wszystkim na zawieszaniu si systemu, dugim oczekiwaniu na otrzymanie hasa i loginu, czy po prostu na braku dostpu do indywidualnego konta. Nie trudno sobie wyobrazi, e dziaalno wielu przedsibiorstw moe by z tego powodu co najmniej utrudniona. Niewtpliwie, postulaty podnoszone w procesie uchwalania nowelizacji przez stron spoeczn znalazy swoje odzwierciedlenie w przepisach.

Obecnie, w przypadku wystpienia awarii, ktra uniemoliwi sporzdzanie dokumentw ewidencji odpadw za porednictwem Bazy, mog one w czasie trwania awarii zosta sporzdzone w formie papierowej lub elektronicznej poza Baz, przy uyciu wzorw kart i wzorw ewidencji, ktre stanowi zaczniki do ustawy. Przekazujcy odpady, ktry w takiej sytuacji zastosowa form papierow, powinien sporzdzi kart wtylu egzemplarzach, ilu jest posiadaczy odpadw. Podobnie, jak w przypadku posugiwania si do 30 czerwca 2020 roku papierow wersj dokumentacji, tak i w tym wypadku na kierujcych rodkiem transportu, ktrym s transportowane odpady lub odpady komunalne naoono obowizek posiadania na czas transportu karty bd jej kopii.

Po ustaniu awarii przewidziany zosta obowizek niezwocznego wprowadzenia informacji do Bazy, na co zosta rwnie przewidziany nieprzekraczalny, 30-dniowy termin liczony od ustania awarii, pod rygorem naoenia kary grzywny. Co warto podkreli, ten przepis nowelizacji, podobnie jak i pozostae dotyczce awarii BDO, nie posiada retroaktywnego charakteru i obowizuje od dnia 31 stycznia 2020 roku. W przypadku rocznych sprawozda, ktre na skutek awarii nie mog w terminie zosta wprowadzone do Bazy, przewidziany zosta obowizek ich niezwocznego zoenia do BDO po ustaniu awarii.

Przepisy dotyczce awarii BDO nie bd miay zastosowania we wszystkich sytuacjach, w ktrych uytkownik nie bdzie mg z systemu skorzysta. Skd taki wniosek? Przede wszystkim, moe doj do sytuacji, w ktrej system bdzie dziaa prawidowo, ale nie bdzie dziaa uuytkownika. Przepisy dotycz bowiem tylko awarii systemu teleinformatycznego, w ktrym Baza danych jest prowadzona, uniemoliwiajcej sporzdzanie dokumentw ewidencji odpadw i wymienionych dokumentw sprawozdawczoci rocznej. Wszelkie ograniczenia techniczne komputera, czy przegldarki, brak dostpu do internetu, czy ograniczenie dostpnoci e-PUAP nie bd zatem traktowane jako awaria, poniewa nie le po stronie systemu BDO. Wtym wietle praktycznego znaczenia nabieraj znajdujce si na ministerialnej stronie internetowej wytyczne dotyczce przegldarek internetowych, ale take przepis ustawy nowelizujcej, ktry przewiduje, e administrator Bazy, czyli minister waciwy do spraw rodowiska zamieci, o ile bdzie to technicznie moliwe, na swojej stronie Biuletynu Informacji Publicznej i na stronie rejestru komunikat o czasie trwania awarii.

Co zyskujemy dziki nowelizacji?

Nowelizacja bya procedowana niewtpliwie w szybkim tempie, obowizuje z jedno-dniowym vacatio legis i dotyczy przepisw ustawy o odpadach, ktre dopiero, co weszy w ycie. Wydaje si, e sytuacja na rynku odpadowym powinna si chwilowo unormowa, a nastpne miesice dadz wszystkim stronom czas na dostosowanie si do realiw prawnych i faktycznych. Niezalenie jednak od tego, dziaajce i dostpne dla uytkownikw moduy BDO, uzupenione w zakresie niedocigni ju zgaszanych przez uytkownikw Bazy, s warunkiem koniecznym dla realnego korzystania z Bazy. Pozostaje mie nadziej, e po okresie niepewnoci prawnej przyszed czas na to, aby w kocu BDO zacza spenia pokadane w niej oczekiwania.

podstawa prawna: Ustawa z 23 stycznia 2020 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz niektrych innych ustaw (DzU z 2020, poz.150)

- dr Kamila Piernik-Wierzbowska - radca prawny, specjalizuje si w obsudze przedsibiorstw Kancelaria M. Krotoski Adwokaci i Radcy Prawni sp.k.