Poland

Czy opadnie fala inflacji

Opinie

Pogldy, ktre znakomicie wpisuj si w retoryk populistycznych politykw, w ustach sterujcego polityk pienin musz budzi zaniepokojenie.

Prezes Narodowego Banku Polskiego prof. Adam Glapiski opublikowa na amach Rzeczpospolitej" z 21 lutego 2020 roku artyku (Musimy zachowa zrwnowaony wzrost, mimo spowolnienia za granic i przejciowego wzrostu inflacji") odnoszcy si do obserwowanego w ostatnich miesicach wzrostu poziomu inflacji, ktrej podstawowy wskanik (CPI) dotar w styczniu do 4,4 proc. Podstawowa teza artykuu gosi, e podwyszona inflacja jest wynikiem czynnikw nadzwyczajnych, a gdy te ustpi, nastpi jej powrt w okolice celu inflacyjnego 2,5 proc. Miaoby si sta co przypominajcego powd w pewnym momencie przychodzi fala kulminacyjna, ale nastpnie opada i sytuacja powraca do normy. W moim przekonaniu w wywodzie prof. Glapiskiego zabrako pewnych elementw, na ktre chc zwrci uwag.

Nie tylko splot zjawisk

Mona si zgodzi, e pod koniec 2019 roku i na pocztku 2020 roku zbiego si w czasie wiele zjawisk, ktre utrudniy utrzymanie inflacji w ryzach. Rosnca cena wieprzowiny w zwizku z afrykaskim pomorem wi, a take susze i przymrozki pchay w gr ceny ywnoci. Zatwierdzona przez URE blisko 20-proc. podwyka cen energii elektrycznej zwikszya obcienie konsumentw rachunkami z tego tytuu. Podwyszone koszty wywozu mieci odbijaj si na opatach zwizanych z utrzymaniem mieszkania. Rzeczywicie droga bya ropa naftowa na rynku wiatowym (6070 dolarw za baryk), a poszukujcy dodatkowych dochodw rzd podnis akcyz na alkohol i papierosy. To wszystko prawda. Dziaay jednak take proinflacyjne czynniki popytowe wzrost wynagrodze i transfery socjalne a po nich prof. Glapiski przelizguje si dosy gadko.

Wanie w kontekcie czynnikw popytowych prof. Glapiski dotyka jedynie zagadnienia inflacji bazowej, a zasuguje ona na wiksz uwag. Przypomn, e jest to wskanik powstajcy po wyczeniu z oglnego wskanika cen towarw i usug konsumpcyjnych (CPI) cen ywnoci i energii, a wic tych, ktre najsilniej poddaj si zaburzeniom po stronie poday. Jeli wskanik podstawowy pozostaje znaczco wyszy od inflacji bazowej, mona uzna, e wzrost CPI faktycznie napdzany jest przez nadzwyczajnie rosnce ceny ywnoci i energii, a presja popytowa pozostaje pod kontrol. Jednak od koca trzeciego kwartau ubiegego roku mamy w Polsce do czynienia z odmienn sytuacj wskanik CPI i inflacji bazowej podnosz si jednoczenie i s niemal rwne! W padzierniku odpowiednio 2,5 proc. i 2,4 proc., w listopadzie w obu przypadkach identycznie 2,6 proc., w grudniu 3,4 proc. i 3,1 proc. O nadzwyczajnym podbijaniu inflacji przez droejc ywno i energi naleaoby zatem mwi z pewn ostronoci, natomiast zagroenie pynce ze strony presji popytowej traktowa powaniej. W odniesieniu do inflacji bazowej pojawi si take pewien zgrzyt w zakresie polityki informacyjnej prowadzonej przez Rad Polityki Pieninej. W komunikatach ogaszanych po jej posiedzeniach jak mantra powtarzane jest, jedynie z drobnymi zmianami stylistycznymi, zdanie: Jednoczenie inflacja bazowa utrzymuje si jednak na umiarkowanym poziomie". Zdanie to mogo by uznane za prawdziwe, gdy inflacja bazowa utrzymywaa si w przedziale 12 proc., czyli do koca pierwszej poowy 2019 roku. Gdy przekroczya 3 proc., nieco stracio na trafnoci.

Oczekiwania i presja

Zagadnieniem, ktre prof. Glapiski zupenie pomin w swoim wywodzie, a ktre bywa wskazywane jako jeden z najwaniejszych elementw wymagajcych uwzgldnienia w polityce pieninej, s oczekiwania inflacyjne. Uczestnicy ycia gospodarczego podejmuj swoje decyzje w oparciu o pogldy i przekonania dotyczce przyszoci w tym przyszej inflacji. Oczekiwania inflacyjne zawsze miay u nas charakter mocno adaptacyjny, co oznacza, e na wyobraenia o inflacji w przyszoci mocno wpywa jej poziom biecy. Sam Narodowy Bank Polski prowadzi badania nad oczekiwaniami inflacyjnymi zarwno konsumentw, jak i przedsibiorstw. Wyniki obserwacji tych oczekiwa przybieraj posta tzw. statystyki bilansowej, co w uproszczeniu mona okreli jako rnic midzy tymi, ktrzy sdz, e w przyszoci ceny bd rosy szybciej lub rwnie szybko jak dzisiaj, a tymi, ktrzy uwaaj, e pozostan takie same lub nawet spadn. Wartoci statystyki bilansowej dla konsumentw, ktre w pierwszej poowie 2019 roku ksztatoway si poniej 30, od lipca znalazy si w przedziale 3040, a w grudniu osigny ju warto 42. Oznacza to, e w populacji konsumentw podnosi si udzia tych, ktrzy nie oczekuj poprawy sytuacji inflacyjnej lub nawet licz si z jej pogorszeniem. Rwnie wyranie jest to widoczne w przedsibiorstwach, gdzie grudniowy wskanik podnis si do 59 (z ok. 50 w pierwszej poowie roku). Taki kierunek zmian oczekiwa inflacyjnych moe wpyn zarwno na formuowanie da pacowych, jak i na stanowienie cen przez producentw. W zakresie presji pacowej dodatkowym stymulujcym j czynnikiem mog si okaza dziaania rzdu, ktry zachca do domagania si podwyek wynagrodze, windujc pac minimaln.

Trudno o optymizm

Wskazujc na uruchomione ju procesy w zakresie podnoszcej si presji popytowej i rosncych oczekiwa inflacyjnych, pragn zasygnalizowa, e podzielanie optymizmu prof. Glapiskiego, i wysoka inflacja pojawia si i sama z siebie zniknie, nie jest szczeglnie atwe. Zmuszony jestem take zwrci uwag na jedno zdanie artykuu prezesa NBP, ktre z lekka mnie zszokowao. Brzmi ono: Dochody gospodarstw domowych rosn wyranie szybciej ni ceny, przez co Polakw i tak sta na coraz wicej". Wyraone tylko odrobin inaczej brzmiaoby: Wprawdzie pienidz traci na wartoci, ale dopywa go do was proporcjonalnie wicej, wic i tak macie powody do zadowolenia". Pogldy takie znakomicie wpisuj si w retoryk populistycznych politykw, ale w ustach sterujcego polityk pienin musz budzi zaniepokojenie.

Autor jest emerytowanym profesorem Uniwersytetu Gdaskiego, w latach 20042010 by czonkiem Rady Polityki Pieninej