Poland

Biegli rewidenci w obliczu pandemicznej pułapki

Wywiady

materia³y prasowe

Nie mo¿emy byæ ani zbyt optymistyczni, ani przesadnie krytyczni w ocenie mo¿liwoœci kontynuacji dzia³alnoœci badanych jednostek – przestrzega Andrzej Karpiak, sekretarz Krajowej Rady Bieg³ych Rewidentów.

Pierwsza fala pandemii przypad³a na okres trudny dla profesji, czyli moment publikowania raportów za 2019 r. Jak ocenia pan z perspektywy czasu reakcjê bran¿y?

Uwa¿am, ¿e zdaliœmy egzamin. Pomimo olbrzymiej presji – proszê pamiêtaæ, ¿e utrudnienia w normalnym funkcjonowaniu dotknê³y nie tylko naszych klientów, ale i nas samych – wykonywaliœmy swoj¹ pracê. Na pewno by³o to mo¿liwe tak¿e dziêki przesuniêciu terminów sprawozdawczych, co postulowa³ samorz¹d. Dotrzymanie ustawowych terminów by³oby fizycznie niemo¿liwe – chocia¿by dlatego, ¿e normalna praca u naszych klientów zamar³a i w wielu przypadkach zostaliœmy po prostu odciêci od informacji.

Wskutek pandemii ta praca audytorów musia³a byæ wykonywana zdalnie, co chyba oznacza³o radykaln¹ zmianê?

Wbrew pozorom skala szoku nie by³a a¿ tak du¿a, przynajmniej w wiêkszoœci firm. Cyfryzacja wkracza do naszej bran¿y od wielu ju¿ lat, podobnie jak do innych ga³êzi gospodarki. Oczywiœcie s¹ firmy, które by³y do tego gotowe, zarówno technicznie, jak i mentalnie, oraz takie, które musia³y w poœpiechu uzupe³niaæ braki np. w oprogramowaniu. W ogromnej jednak wiêkszoœci firmy audytorskie by³y przygotowane na pracê zdaln¹, ze wszystkimi jej wadami i zaletami. Wykazaliœmy siê te¿ elastycznym podejœciem do sytuacji klientów i zrozumieniem ich problemów.

Jakie s¹ wady i zalety pracy zdalnej z perspektywy audytora?

Chyba ka¿dy audytor podzieli moj¹ opiniê, ¿e bardzo wiele czasu zajmowa³y nam dojazdy do klienta. Oczywiœcie czasami by³y niezbêdne, zbyt czêsto jednak sprowadza³o siê to do rytua³u – przyje¿d¿aliœmy do klienta, witaliœmy siê, a potem zajmowaliœmy miejsce w jakimœ pokoju konferencyjnym, w³¹czaliœmy laptopy i kontaktowaliœmy siê z klientem mailami, bo tak by³o najwygodniej. Teraz czas przeznaczony na dojazdy mo¿emy spo¿ytkowaæ na efektywn¹ pracê.

Wad¹ jest drugie oblicze tego samego zjawiska. Brak kontaktu bezpoœredniego przek³ada siê na relacje z klientem i powa¿nie je utrudnia.

Skype, Zoom, Teams nie wystarcz¹?

To wszystko zale¿y od klienta i od zadania. Jeœli mam klienta, którego ju¿ jakiœ czas obs³ugujê, znam firmê, znam bran¿ê, wiem, na co zwróciæ uwagê, czego szukaæ – to faktycznie uda siê funkcjonowaæ wy³¹cznie zdalnie, choæ nie jest to rozwi¹zanie optymalne. Praca ca³kowicie zdalna, przy wszystkich jej zaletach, bêdzie jednak z³ym rozwi¹zaniem w przypadku nowego klienta, którego dopiero trzeba poznaæ. Jeœli jeszcze na dodatek jest to klient z bran¿y, której audytor nie zna, to brak mo¿liwoœci bezpoœredniego kontaktu, wizyty w biurze, magazynie czy fabryce, porozmawiania z ró¿nymi pracownikami mo¿e siê negatywnie odbiæ na komforcie pracy bieg³ego rewidenta. Z mojej praktyki wynika, ¿e wielu rzeczy o kondycji firmy mo¿na siê dowiedzieæ podczas nieoficjalnych rozmów, podczas spotkania na biurowym korytarzu czy przerwy na lunch.

Audytorzy dyskutuj¹ teraz ¿ywo na temat inwentaryzacji.

Tak, bo to jest jedna z tych kwestii, które jest bardzo trudno wykonaæ zdalnie. Nie twierdzê, ¿e jest to niemo¿liwe w ka¿dym przypadku, ale w wielu firmach inwentaryzacja zdalna mo¿e siê okazaæ niewystarczaj¹ca. Wszystko zale¿y od specyfiki firmy – czym siê zajmuje, jakiego rodzaju zapasy ma w magazynie, jak wygl¹da system ewidencjonowania tych zapasów. Oczywiœcie bieg³y rewident nie bada wszystkiego, co ma firma – zajmujemy siê tylko pewn¹ próbk¹. Ale i to mo¿e byæ problemem, je¿eli badanie ma siê odbywaæ za poœrednictwem kamery, a nie osobiœcie. Bywa i tak, ¿e ze wzglêdu na procedury epidemiczne jakiejœ firmy zespó³ audytorski nie zostaje w ogóle do niej wpuszczony. Jeœli to jednak tylko mo¿liwe, trzeba staraæ siê doprowadziæ do obserwacji na ¿ywo, wymyœliæ metodê, dziêki której audyt firmy bêdzie mo¿liwy, ale bezpieczny. Mo¿e w tym wyj¹tkowym roku powinniœmy zrezygnowaæ z inwentaryzacji?

Klienci ju¿ zaczynaj¹ do audytorów dzwoniæ i pytaæ siê, czy inwentaryzacjê mo¿na w tym roku pomin¹æ. W niektórych przypadkach to jest wrêcz intuicyjnie zdroworozs¹dkowe. Trudno mi sobie wyobraziæ, aby w aktualnej sytuacji przeprowadzaæ spis z natury w szpitalu. Co o takich przypadkach mówi¹ przepisy?

S¹ sytuacje, w których jest to dopuszczalne. W wyj¹tkowych przypadkach jednostki mog¹ skorzystaæ z rozwi¹zañ przewidzianych w art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o rachunkowoœci, tj. zamiast spisu z natury przeprowadziæ inwentaryzacjê metod¹ weryfikacji dokumentów. W moim przekonaniu jedn¹ z przes³anek mo¿e byæ potencjalne ryzyko epidemiczne wystêpuj¹ce w okreœlonych podmiotach. Nale¿y jednak zauwa¿yæ, ¿e nie wystêpuje ono w jednakowym zakresie we wszystkich jednostkach przeprowadzaj¹cych inwentaryzacjê, ani w odniesieniu do wszystkich sk³adników aktywów objêtych inwentaryzacj¹. Z drugiej jednak strony przyjêcie takiego rozwi¹zania - mimo tego, ¿e mog³oby ono byæ zgodne z przepisami i da³oby siê w konkretnej sytuacji znaleŸæ mocne uzasadnienie dla jego zastosowania - mo¿e byæ problematyczne z punktu widzenia audytora. Niedawno dzwoni³ do mnie klient dzia³aj¹cy w bran¿y, w której przyjêcie takiego rozwi¹zania bez w¹tpienia by³oby w obecnej sytuacji uzasadnione. Równie¿ okolicznoœci, które przedstawi³, wskazywa³y na to, ¿e zinwentaryzowanie zapasów w drodze spisu z natury by³oby w tym przypadku czynem wrêcz heroicznym. Pad³o pytanie, czy w tych wyj¹tkowych okolicznoœciach móg³by odst¹piæ od przeprowadzenia spisu z natury.

Krajowy Standard Badania numer 501 zawiera nastêpuj¹cy wymóg: je¿eli zapasy s¹ istotne dla sprawozdania finansowego, bieg³y rewident uzyskuje wystarczaj¹ce i odpowiednie dowody badania dotycz¹ce istnienia i stanu zapasów poprzez obecnoœæ podczas spisu z natury, chyba ¿e jest to niewykonalne. Je¿eli obecnoœæ podczas spisu z natury zapasów jest niewykonalna, bieg³y rewident przeprowadza alternatywne procedury badania w celu uzyskania wystarczaj¹cych i odpowiednich dowodów badania dotycz¹cych istnienia i stanu zapasów. Je¿eli nie jest to mo¿liwe, bieg³y rewident modyfikuje opiniê w sprawozdaniu bieg³ego rewidenta zgodnie z MSB 705. W wielu przypadkach zapasy s¹ istotne dla sprawozdania finansowego, a przeprowadzenie alternatywnych procedur jest niemo¿liwe ze wzglêdu na specyfikê jednostki lub sposób ich ewidencji. Taka sytuacja mia³a te¿ miejsce w tym przypadku, st¹d odpowiedŸ mog³a byæ tylko jedna: tak, ale musicie Pañstwo zaakceptowaæ opiniê z zastrze¿eniem. Oczywiœcie ka¿dy przypadek bêdzie inny i bêdzie wymaga³ odrêbnej analizy.

COVID to przede wszystkim niepewnoœæ dla rynku. Czy sytuacja spowodowa³a wiêksze zainteresowanie dodatkowymi us³ugami bieg³ych rewidentów, które mog¹ pomóc firmom odnaleŸæ siê w nowej rzeczywistoœci? Jeœli tak, to jakie to s¹ us³ugi?

Nie widzê na razie takiej tendencji, ale byæ mo¿e jest jeszcze na to za wczeœnie. Klienci pocz¹wszy od marca byli zajêci innymi kwestiami – ratowaniem firmy, pozyskiwaniem funduszy pomocowych, przeorganizowaniem pracy czy ³añcucha dostaw.

Czy w obliczu pandemii obserwuje pan zmianê oczekiwania klientów wobec audytorów?

Intuicja podpowiada mi, ¿e pojawi siê oczekiwanie, wyra¿one oczywiœcie w nieformalny sposób, aby przychylniejszym okiem spojrzeæ na sytuacjê firmy i na rysuj¹ce siê przed ni¹ perspektywy. Na bieg³ym ci¹¿y du¿a odpowiedzialnoœæ w zakresie oceny mo¿liwoœci kontynuacji dzia³alnoœci, kiedy musimy wyraziæ opiniê na temat planów zarz¹du w kwestii przysz³oœci badanej jednostki. Musimy wywa¿yæ wszystkie argumenty, nie mo¿emy byæ ani przesadnie krytyczni, ani zbyt optymistyczni. Czêsto jest to trudne wyzwanie, audytorzy stoj¹ bowiem w obliczu pu³apki. Jeœli zbyt pesymistycznie podejd¹ do opinii na temat kontynuacji dzia³alnoœci, to mo¿e zadzia³aæ efekt „samospe³niaj¹cego siê proroctwa" – na przyk³ad wycofaj¹ siê jej partnerzy biznesowi. Z kolei ocena zbyt optymistyczna szybko mo¿e zostaæ poddana weryfikacji rynkowej, nara¿aj¹c interesariuszy na straty, a bieg³ego co najmniej na utratê reputacji. Spoczywa na nas ogromna odpowiedzialnoœæ.

Które ze zmian uwa¿a pan za dobre i nale¿a³oby je utrzymaæ po zakoñczeniu pandemii, a które nale¿y traktowaæ jako rozwi¹zania tymczasowe?

Tak dalece posuniête ograniczenia w bezpoœrednich kontaktach z klientami zdecydowanie powinny byæ jedynie elementem „na przetrwanie", nie do utrzymania na d³u¿ej. Pozytywne jest natomiast tak szybkie i bezproblemowe przejœcie bran¿y na korzystanie z narzêdzi informatycznych niezbêdnych do pracy zdalnej.

Niektórzy eksperci wskazuj¹ na to, ¿e mniejsz¹ wagê bêdzie siê przywi¹zywaæ do analizy danych historycznych, a wiêksz¹ – do opinii na temat kontynuacji dzia³alnoœci.

Byæ mo¿e taka przemiana zajdzie, ale pamiêtajmy, ¿e audytor nie jest nieomylnym wró¿bit¹. To, co potrafi i do czego jest zobligowany przepisami, to – w du¿ym uproszczeniu - ocena, czy sprawozdanie finansowe zosta³o prawid³owo przygotowane. Elementem tego jest te¿ ocena, czy plany zarz¹du jednostki na jej dalsze funkcjonowanie s¹ racjonalne, oparte na rzeczowych przes³ankach wywiedzionych np. z tego, jak sobie radzi ca³a bran¿a.

Za moment wejdzie w ¿ycie nowy standard raportowania ESEF, JPK ju¿ funkcjonuje. Czy standaryzacja danych u³atwia pracê audytorom?

Zdecydowanie tak, jeœli tylko siê chce z tych narzêdzi korzystaæ. Trudno nawet porównywaæ komfort pracy teraz – z wykorzystaniem w³aœnie takich ustandaryzowanych formatów danych – do tego, z czym mieliœmy do czynienia jeszcze kilkanaœcie lat temu. Kiedyœ wyci¹gniêcie informacji na temat firmy oznacza³o mozolne przekopywanie siê przez olbrzymie iloœci informacji rozrzuconych w ró¿nych formatach baz danych, z których korzysta³a firma czy wrêcz wymaga³a po prostu przegl¹dania papierowych dokumentów – umów, faktur, potwierdzeñ przelewów. W tej chwili jestem w stanie w krótkim czasie zebraæ o firmie dowolne informacje, dochodz¹c bardzo ³atwo nawet do takiego poziomu szczegó³owoœci, jak wyszczególnienie pozycji na fakturach, które badam.

Czy standaryzacja danych stanowi dla bieg³ych zagro¿enie, bo doprowadzi do zast¹pienia ich algorytmami, badaj¹cymi dane finansowe w ustandaryzowanych formatach?

Dane trzeba umieæ zinterpretowaæ, po³¹czyæ z innymi danymi, z wiedz¹ o firmie, której nie da siê uj¹æ liczbami czy z wiedz¹ o ca³ej bran¿y czy gospodarce krajowej. Na razie wiêc widzê pozytywy, nie zagro¿enia.

Nie wszyscy biegli bêd¹ chcieli dokonaæ zmiany sposobu pracy i przestawiæ siê na tak daleko posuniêt¹ informatyzacjê.

Tak, ale to bêdzie dotyczyæ tylko naprawdê niewielkiej grupy. Wiêkszoœæ bieg³ych dostrzega, jak bardzo pomocne s¹ narzêdzia IT, jak wiele najbardziej ¿mudnych zajêæ mo¿na teraz zautomatyzowaæ. Widzê chocia¿by na szkoleniach, ¿e nawet osoby starsze chêtnie siê przestawiaj¹ i chêtnie korzystaj¹ z technologii tam, gdzie one pomagaj¹.

Trwa zawieranie umów za badania 2020 r. Co by pan radzi³ badanym podmiotom, aby lepiej przygotowa³y siê do wspó³pracy z audytorem w taki specyficznym okresie?

Przede wszystkim doœwiadczenia tego roku podpowiadaj¹, aby unikaæ odk³adania kwestii zwi¹zanych z audytem. Przez kilka miesiêcy wiele firm wrêcz walczy³o o przetrwanie b¹dŸ musia³o siê uporaæ z powa¿nymi problemami natury organizacyjnej, wywo³anymi przejœciem na pracê zdaln¹. Audyt schodzi³ czasami na dalszy plan, zawsze by³o coœ wa¿niejszego do zrobienia. Nie sposób by³o oczekiwaæ od pracowników dzia³u finansowo-ksiêgowego firmy staraj¹cej siê o utrzymanie p³ynnoœci czy pozyskanie rz¹dowego wsparcia, aby byli do dyspozycji audytora i udzielali mu wyjaœnieñ. W efekcie mamy teraz bardzo du¿o pracy i nie widaæ koñca tego stanu, bo koñcówka roku i pierwsze miesi¹ce kolejnego roku to okres najbardziej intensywnej pracy w naszej bran¿y. Oczywiœcie jesteœmy bardziej elastyczni w relacjach z klientami ni¿ bywaliœmy wczeœniej, bo rozumiemy ich trudn¹ sytuacjê. Klienci musz¹ te¿ jednak zrozumieæ, ¿e nie mo¿emy w nieskoñczonoœæ odk³adaæ naszej pracy, bo póŸniej najzwyczajniej w œwiecie nie zd¹¿ymy. Dla nas taka sytuacja tak¿e nie jest komfortowa, bo takie wyd³u¿one projekty s¹ problemem i staj¹ siê bardziej pracoch³onne.

Andrzej Karpiak jest sekretarzem Krajowej Rady Bieg³ych Rewidentów. Od 2005 r. posiada tytu³ bieg³ego rewidenta. Specjalizuje siê w zastosowaniu technik informatycznych w audycie. Od 2000 r. zwi¹zany ze spó³k¹ Zespó³ Ekspertów Finansowych i Rachunkowoœci ZEFiR-Hlx, w której pe³ni funkcjê wiceprezesa. Jest wyk³adowc¹ z zakresu rachunkowoœci, podatków i rewizji finansowej.

Football news:

Valencia can sign forward Bordeaux de Preville in the summer for free
Ole Gunnar Solskjaer: I've never had a problem with Pogba. He is frank and honest with me
Klopp on 0:1 with Burnley: If we won, playing poorly, everyone would say: They have a result again. It wouldn't have helped us
Ramos is the most productive defender in the period from 2011 to 2020. He has 89 goals (IFFHS)
Frank Lampard: Chelsea have lost some ground. Our character remained the same, he won us matches
Ko view in the Frame: 2 employees of the club fell ill. Medical examination of El Shaarawy postponed
Klopp on Salah's future: I don't think it will ruin the season. Normal thing for the world of football