Poland

Albo legalne są wybory, albo ograniczenia naszych wolności

Rzecz o prawie

Fotorzepa/Jerzy Dudek

Nie maj znaczenia dywagacje politykw, co by dla nich byo korzystniejsze. To wycznie politykowanie. Licz si tylko powinnoci pastwa w obliczu zagroenia chorob zakan.

wiat ogarnity pandemi koronawirusa zmieni si nie do poznania. Z atwoci zgodzilimy si na ograniczenia naszych wolnoci, uznajc, e s one uzasadnione nadzwyczajn sytuacj. Z rozsdkiem przyjlimy konieczno ograniczenia aktywnoci zawodowej, cho jej konsekwencje bywaj dla niektrych niezwykle dotkliwe. Uznalimy bowiem, e ycie i zdrowie ludzi jest waniejsze od przynalenych nam dbr materialnych i niematerialnych. Tym samym zdalimy egzamin z czowieczestwa. Niestety nie wszyscy.

Cyniczni politycy uznali bowiem, e koronawirusa mona wykorzysta do wasnych interesw. Do utrzymania i umocnienia wadzy. Cena zdrowia i ycia ludzi nie ma tu znaczenia, podobnie zreszt jak ludzka przyzwoito i prawne ograniczenia.

Konstytucja reguluje

Aby odpowiedzie sobie na pytanie, co wolno, a czego nie, trzeba rozstrzygn, czy znajdujemy si aktualnie w stanie klski ywioowej. Zgodnie z art. 228 ust. 1 konstytucji w sytuacjach szczeglnych zagroe, jeeli zwyke rodki konstytucyjne s niewystarczajce, moe zosta wprowadzony odpowiedni stan nadzwyczajny: stan wojenny, stan wyjtkowy lub stan klski ywioowej. Nikt nie ma wtpliwoci, e pandemia stwarza sytuacj szczeglnego zagroenia. Na pytanie, czy dla uchylenia stanu zagroenia wystarczajce s zwyke rodki konstytucyjne, odpowiedzi udziela otaczajcy nas wiat. Zakazy wyjcia z domu, poruszania si w grupach, zgromadze, organizowania imprez, wejcia do lasu, ograniczenia wolnoci i swobody gospodarczej, instrumenty ingerujce w rynek poprzez pomoc publiczn i szczeglne regulacje o charakterze wadczym, specjalne rodki kontroli i bezpieczestwa, zwikszone uprawnienia organw wadzy, nowe postacie przestpstw i wykrocze, covidowe" kontratypy gwarantujce bezkarno funkcjonariuszy. Sowem, rodki nadzwyczajne wprowadzone przede wszystkim na podstawie ustawy z 2 marca 2020 r. o szczeglnych rozwizaniach zwizanych z zapobieganiem, przeciwdziaaniem i zwalczaniem Covid-19, innych chorb zakanych oraz wywoanych nimi sytuacji kryzysowych (DzU z 2020 r., poz. 374). Skala i rozmiar tych ogranicze nie pozostawia wtpliwoci, e maj one charakter znaczco wykraczajcy poza zwyke rodki konstytucyjne", a tym samym, e mamy do czynienia z sytuacj mieszczc si w granicach konstytucyjnego stanu nadzwyczajnego.

Jeli stan ten obowizuje, to zgodnie z art. 228 ust. 7 konstytucji w czasie stanu nadzwyczajnego oraz w cigu 90 dni po jego zakoczeniu nie mog by przeprowadzane wybory prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Do odpowiedzi na pytanie o konstytucyjn legalno ich przeprowadzenia pozostaje wic jedynie wtpliwo, jakie ma znaczenie niepodjcie przez Rad Ministrw wymaganej prawem uchway. Zgodnie bowiem z art. 232 konstytucji w celu zapobieenia skutkom katastrof naturalnych noszcych znamiona klski ywioowej (a za tak uznawana jest choroba zakana o tak duej skali zagroenia) oraz w celu ich usunicia Rada Ministrw moe wprowadzi na czas oznaczony, nie duszy ni 30 dni, stan klski ywioowej. Prima facie fakultatywny przepis konstytucji nakada jednak w okrelonych okolicznociach na organy wadzy obowizek wprowadzenia stanu klski ywioowej. Naleao to uczyni nie tylko po to, by stao si zado wymogom formalnym, ale przede wszystkim po to, by wadza wykonawcza dziaaa na podstawie i w granicach prawa, chronic wedle waciwych standardw dobro wsplne oraz prawa i wolnoci jednostki. Czy zatem naruszenie konstytucyjnego obowizku poprzez zaniechanie wprowadzenia formaln uchwa istniejcego stanu klski ywioowej przez organ wadzy wykonawczej, jakim jest rzd, moe konwalidowa konstytucyjn nielegalno wyborw? Odpowied twierdzca wydaje si niezwykle trudna do uzasadnienia, co oznaczaoby, e wybory s ju dzi konstytucyjnie nielegalne.

Stan klski de iure

Gdyby natomiast uzna, e bez stosownej uchway Rady Ministrw stan klski ywioowej nie zosta de iure wprowadzony, cho de facto istniej wszelkie przesanki jego wprowadzenia, to znaczna cz ogranicze naszych wolnoci byaby konstytucyjnie niedopuszczalna, a wdraajcy i egzekwujcy je urzdnicy pastwowi mogliby dopuszcza si naduycia wadzy ciganego z oskarenia publicznego. Oznaczaoby to zarazem, e ustawa Covid oraz akty podustawowe s nielegalne w zakresie niedopuszczalnych ingerencji w konstytucyjne prawa i wolnoci, nielegalne jest wprowadzenie pastwa policyjnego", a w swej istocie mamy do czynienia ze strony wadzy z gwatownym zamachem na konstytucyjny porzdek pastwa polskiego.

Konsekwencje tego stanu rzeczy trudno opisa w felietonie, ujawniaj si bowiem w wietle caego systemu prawa. Jedyn w istocie korzyci" dla rzdzcych wynikajc z tej interpretacji jest twierdzenie, e wybory prezydenta nie staj si w jej wietle konstytucyjnie nielegalne. Ocen prawn siowego przeprowadzenia tej operacji na ywym spoecznym organizmie niezalenie od aspektw konstytucyjnych uatwia spojrzenie z perspektywy kodeksu karnego penalizujcego na podstawie art. 165 1 pkt 1 k.k. sprowadzenie na obywateli niebezpieczestwa dla ycia lub zdrowia wielu osb poprzez powodowanie szerzenia si choroby zakanej. Przeprowadzenie wyborw w czasie pandemii, wszystko jedno czy korespondencyjnych, czy nie, w oczywisty sposb pogbia szerzenie si miertelnej choroby zakanej, cho istotnie skala zagroenia moe by rna. Ktokolwiek do tego podega, w tym pomaga lub o tym decyduje, popenia pospolite przestpstwo. Wszystko jedno czy jest na szczycie wadzy, czy jedynie zwykym posem majcym faktyczny wpyw na podejmowane decyzje. Kady dopuszczajcy si takich zachowa powinien ponie za nie odpowiedzialno. Specjalne konstrukcje dotyczce przedstawicieli wadzy publicznej nie mog jej wyczy. Pytania o odpowiedzialno za naruszenia prawa skutkujce niewyobraalnymi spoecznymi konsekwencjami nie da si unikn. Dzisiaj nie wiadomo jedynie, czy rozstrzyga je bdziemy wczeniej czy pniej.

Pomys natomiast, by przeprowadzi wybory, zmieni konstytucj, przeduajc kadencj prezydenta do siedmiu lat, a nastpnie te wybory ubezskuteczni, jest tak niedorzeczny, e a trudno go komentowa. Po pierwsze, nie zmienia si konstytucji pod dorane potrzeby partii dcej do zachowania wadzy. Po drugie, nie czyni si tego ze skutkiem w biecej kadencji, po trzecie, nie mona ubezskuteczni przeprowadzonych uczciwie wyborw prezydenckich, a nieuczciwych nie wolno przeprowadza. Po czwarte, konstytucja zabrania dokonywania zmian konstytucji w czasie stanu klski ywioowej (art. 228 ust. 6), po pite wreszcie, koncepcja zmiany konstytucji nie uchyla zagroenia epidemicznego w czasie wyborw, wic jest po prostu bezuyteczna.

Wbrew twierdzeniom politykw nie chroni ona Skarbu Pastwa przed odszkodowaniami, gdy wprowadzenie stanu klski ywioowej ogranicza, a nie zwiksza, zakres potencjalnej odpowiedzialnoci odszkodowawczej Skarbu Pastwa. Mniejsze jest bowiem odszkodowanie za straty wynikajce z legalnych ogranicze praw i wolnoci ni za kad posta szkody wynikajcej z ogranicze nielegalnych.

Nie maj natomiast adnego znaczenia dywagacje politykw, co byoby dla nich politycznie korzystniejsze, a co nie. Albo powanie i priorytetowo traktujemy zagroenie choroby zakanej i elementarne powinnoci wynikajce ze suby publicznej, albo bawimy si w nielegalne politykowanie.

Autorzy s profesorami prawa i adwokatami

Football news:

Brescia coach on Balotelli's suspension: He didn't even appear in Zoom in quarantine
Wenger said again that Arsenal left their soul on Highbury. We understand what this phrase means
Messi is still training individually
Matteis de Ligt: Ronaldo is the best player of his generation and a role model
Van der Vaart on Real Madrid: Even if you are Raul or Ronaldo – if you haven't scored in two matches, they want to sell you already!
Koke: Atletico should be declared the winner of the Champions League if the season is not finished. We beat out the champion
Hakimi will return to Real Madrid and extend his contract until 2025